Jane Goodall overleden, oceaanverdrag, ontbossingswet, plantaardig in NYC, dierendag demo & 100x Studio Plantaardig LIVE! (met Jort Kelder) _____________________________________________________ Samen maken we meer mogelijk, steun onze podcast en help ons groeien met jouw donatie: studioplantaardig.nl/donatie _____________________________________________________ In het Vegan Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman (ProVeg) het laatste nieuws door op het gebied van de 'eiwittransitie'. Met dit keer: Let op: aan het eind van het journaal hebben we een gast. En een hele reeks kijk- en doetips! Icoon dierenbeweging Jane Goodall overleden Eindelijk gaat het VN oceaanverdrag in werking De ontbossingswet is verder uitgesteld Opeens lopen er weer grote investeringen binnen in plantaardig/fermentatie Is #fibremaxxing het nieuwe vegan? NYC past richtlijnen aan: meer plantaardige producten in instellingen Motie van wantrouwen tegen Wiersma wordt weer verworpen Te gast: Marloes Boere, auteur Nieuwe Havo filosofieleerlingen leren over dierethiek in boek Dier, Natuur en Mens. In gesprek met auteur Marloes Boere. Kijk- en doetips: Vrijdag 3 okt. 20:00 uur - “Eet mij Niet” - Pakhuis de Zwijger, Amsterdam. Zaterdag 4 okt. 13:00u - Dierendag Demo - De Dam, Amsterdam Zaterdag 4 okt. 13:00 - 15;00 uur - Parade voor Dieren - Velperplein, Arnhem Zaterdag 4 okt. 16:30 - 18:00 uur - Première film ‘Boerocratie’. Bioscoopfilm: “Vleesdag” (horror). TV: “Vlees Smakelijk” 100e AFLEVERING STUDIO PLANTAARDIG - LIVE! Presentatie: Esther Molenwijk, Stichting The Food Revolution ism ProVeg Nederland, Pablo Moleman Research & Redactie: Jenny Pannenbecker, Pablo Moleman, Joey Cramer en Esther Molenwijk Audio mixage: Marlon van der Pas, Nothing Blank Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_03Verbeter de wereld met vork MS. Mijn naam is Hester Molenwijk en ik ben Pablo Moleman. En dit is het Wiegen Journaal. Ik denk dat we dit journaal moeten openen met verdrietig nieuws.
SPEAKER_01Ja, zeg dat wel. De wereld is een iconische natuur- en dierenbeschermer verloren.
SPEAKER_03Jane Goodle, 91 jaar is ze geworden.
SPEAKER_01Ja, op zich een hele mooie leeftijd. Maar ik had gehoopt dat we er nog wat langer bij ons mochten hebben.
SPEAKER_03Ik heb zelf het idee dat ze eigenlijk vooral de laatste jaren zich heel erg aan het uitspreken was en vrij bekend aan het worden in de dierenbeweging.
SPEAKER_01Ja, als het om plantaardig eten gaat, misschien. Zo expliciet. Maar ik denk dat haar doorwerking in de manier waarop wij denken over dieren en mensen, dat die al tientallen jaren heel groot is geweest, natuurlijk. Zij heeft eigenlijk de grens tussen mens en dier flink helpen vervagen door haar onderzoek.
SPEAKER_03Ja, misschien moeten we inderdaad even vertellen wie zij was. Zij was een primatoloog die vooral heel bekend is geworden door haar onderzoek bij de chimpansees.
SPEAKER_01Ja, en ze heeft laten zien dat die chimpansees in staat zijn tot allerlei dingen waar men destijds van zei dat alleen mensen daartoe in staat waren. Dat begon bijvoorbeeld met het gebruiken van gereedschap, maar ook complexe sociale relaties. En ze had het dan ook over Moving de goalposts, dat de antropologen de hele tijd zeiden: dit maakt mensen anders dan dieren. En dan kwam Jane Goodall weer. En later kwamen er ook andere gedragsonderzoekers die lieten dan zien dat dieren dat wel konden. En dan kwamen de antropologen met een nieuwe goalpost.
SPEAKER_01En zeiden ze oké, maar dit maakt mensen echt uniek. En ja, dat kun je eigenlijk niet meer. Mede dankzij Jane Goodall kun je dat niet meer zeggen. En ze heeft ook de gedragsbiologie eigenlijk flink op zijn kop gezet hoor. Door de manier van werken, daar was ze heel eigen wijs in. Ze heeft ook nooit een officiële opleiding tot gedragsbioloog gehad. Dat heeft haar denk ik geholpen om wat minder volgens de regeltjes te werken. Gewoon simpelweg door de dieren namen te geven in plaats van nummers bijvoorbeeld. Maar dat maakt natuurlijk dat je hun gedrag ook op een hele andere manier gaat interpreteren.
SPEAKER_01Dat je veel meer gaat kijken naar families, of groepen. En nu vinden we dat heel normaal. Nu vinden we de gedragsbiologie van voor Jane Goodle vinden we keel en afstandelijk. En eigenlijk niet in staat om te begrijpen wat dieren echt drijft. Dus ik denk, op die manier heeft ze natuurlijk al enorm geholpen in de mens-dierrelatie anders te definiëren.
SPEAKER_03Ja, dus dat was vooral haar studie naar primaten, maar ze heeft toch ook wel denk ik echt iets voor de dieren in de bio-industrie betekend de laatste tijd.
SPEAKER_01Ja, absoluut. Ze is ook al tientallen jaren geleden is ze eigenlijk gestopt met het zelfdoen van primatenonderzoek. Dat heeft ze dan overgelaten aan haar medewerkers in het Jodel Instituut. En is ze eigenlijk onuitputtelijk de wereld gaan rondreizen. Volgens mij is ze sindsdien elk jaar maar een paar weken in haar huis in Londen geweest nog. En verder gewoon overal de wereld toespraken gehouden, interviews gegeven om eigenlijk de natuur en de dierenwereld te beschermen.
SPEAKER_01En daar heeft ze heel expliciet ook de dieren in de vee-industrie in betrokken. Ze is ook al vegetariër sinds de jaren 60. En de laatste jaren ook opgeschoven naar volledig plantaardig eten.
SPEAKER_03Heb jij het trouwens zelfs ontmoet? In het echt?
SPEAKER_01Ja, ik heb het geluk gehad om meerdere keren bij zo'n toespraak van haar te zijn. Dat was zo'n enorme zaal, die dan stampvol met mensen zat. Ik vond dat heel indrukwekkend. Het is zo'n hele statige Britse dame. Ook wel een beetje fragiel oud vrouwtje intussen. En die komt dan zo heel rustig dat podium opgelopen. En die begint dan in zo'n prachtig Brits accent te vertellen. En dan opeens begint ze apengeluiden te imiteren.
SPEAKER_00If you go to Gombi and climb the hills in the morning, the sound of a chimpanzee greeting the day. En now to think: here I am, who's out there?
SPEAKER_01En dan echt heel knap dat ze precies weet uit te leggen van, en toen deed die aap dit en die aap deed dat. En die hele zaal die zit zo ademloos te luisteren naar die Britse dame die dan precies die apengeluiden weten te imiteren. Ver en ik hebben haar na afloop ook gesproken kort, en toen heeft ze een filmpje opgenomen voor onze Vetchy Challenge. waarin ze ook heel eloquent vertelt wat haar heeft gedreven om zelf te stoppen met vlees eten.
SPEAKER_03Jeetje, dus nou, een icoon minder. Ik heb een prachtige film over haar gezien, Jane. Ik denk dat het moois om die even in de show notes te zetten. Voor wie meer over haar leven willen zien.
SPEAKER_01Ja, laten we dat doen. Nou, dan pak ik even door met positief nieuws. Ik denk dat Jane het zelf nog net heeft mee kunnen krijgen. En dat ze er blij mee is. Ik hoop dat ze er blij mee is geweest. Het VN-Oceaanverdrag kan eindelijk in werking gaan. We hebben het er al eerder over gehad. Er waren 60 landen nodig om het te ratificeren. Marokko was vorige week het 60e land. En dat betekent dat het in januari dan eindelijk officieel van kracht kan zijn.
SPEAKER_01En ja, wel op tijd ook. Want het doel van het verdrag is dat per 2030 een derde van alle oceanen beschermd wordt. Dus daar is werk aan de winkel.
SPEAKER_03Ja, en als dat dan in werking krijgt, wat gaat er dan precies gebeuren op dat moment?
SPEAKER_01Nou, dat betekent dus dat er overal marine protected areas worden ingericht, waar er beperkingen worden gesteld aan activiteiten zoals visserij, maar ook scheepvaart, het bouwen van windmolens of olieplatforms? Ik wil niet zeggen dat het allemaal helemaal niet meer mag, maar wel dus dat daar heel kritisch naar gekeken wordt wat dat dan betekent. En die area's zullen ook met name op cruciale plaatsen worden aangelegd, waar bijvoorbeeld heel veel broedgebieden zijn, zodat dat ook weer invloed heeft op de vispopulaties, elders in de oceaan.
SPEAKER_03En hoe zat dat nou met Nederland? Want het was nog best wel ingewikkeld of wij nou voor of tegen gingen stemmen.
SPEAKER_01Ja, nou dat is best wel beschamend. We hebben het verdrag wel ondertekend, maar we hebben het nog niet geratificeerd. Wat wil zeggen dat je het soort van het door het parlement heen gaat en door de Eerste Kamer. en dat het ook officieel juridisch bindend wordt. Dus wij zijn niet een van die eerste 60 landen. Door het te ondertekenen, hebben we ons wel gecomiteerd. De intentie uitgesproken om het te ratificeren. En dat zal uiteindelijk ook wel gebeuren. Maar nou ja, de ambitie die spat er niet echt van af, zullen we maar zeggen.
SPEAKER_01En het is ook een beetje een gemiste kans voor Nederland. Want hoe later je ratificeert, hoe minder je in de sojamk te brokkelen hebt. Ja, want er wordt nu wel van alles opgebouwd. België bijvoorbeeld, die hebben wel al lang geratificeerd. En die zijn nu flink aan het lobbyen om het hoofdkantoor van de organisatie die dit moet gaan runnen, in Brussel te vestigen. Ja, wij komen dan een beetje laat aan tafel. En dan kunnen we niet echt meer meepraten over hoe het er precies uit gaat zien.
SPEAKER_01Wat we wel, doordat we het ondertekend hebben, mogen we wel al geen acties meer ondernemen die tegen de geest van het verdrag ingaan. Dus in die zin zijn we wel al wat voor.
SPEAKER_03En worden we er al bij aan gehouden.
SPEAKER_01In grote lijnen wel.
SPEAKER_03Nou, beschamend voor Nederland, goed nieuws voor de vissen. Maar er is slecht nieuws voor de bossen. Want ja, je hebt het vast ook gezien, die ontbossingswet waar we het vorig jaar zo uitgebreid over hebben gehad, die wordt dus weer uitgesteld. Dus dat is die wet dat bedrijven aan moeten tonen dat hun producten zoals koffie, cacao, hout, maar dus ook rundvlees en soja niet afkomstig zijn van ontbost land. En die wert werd toen door natuurorganisaties gezien als een enorm zwaar bevochte overwinning, ondanks dat hij eigenlijk al de afgelopen jaren weer flink afgezwakt was.
SPEAKER_03Maar goed, hij zou dan eindelijk in 2026 ingaan. En jawel, hij wordt nu voor de tweede keer uitgesteld en wordt pas in 2027 ingevoerd. En in NRC lees ik dat ondernemers en dan met name quote kleine bedrijven en boeren de administratieve lasten onhaalbaar vinden.
SPEAKER_01Ja, want veel van de grotere bedrijven zaten eigenlijk al klaar. Die hadden zich al helemaal voorbereid op deze wet. En die zullen nu ook wel gaan denken van wat moeten we hier nog mee.
SPEAKER_03Ja, en dat kwam natuurlijk ook verzet uit de landen waar die ontbossing plaatsvindt. Dus die zouden natuurlijk grote gevolgen gaan ondervinden van de wet. Denk dan aan Malaisie, Indonesië en vooral Brazilië. Maar goed, ja, lang verhaal kort, dat betekent dus dat die wet weer uitgesteld wordt. En ik denk dat dat op zich nog niet het ergste is, dat jaartje uitstel. Want ik snap ook dat die administratieve last groot is en dat het allemaal goed voorbereid moet worden. Maar het gevaar is natuurlijk dat dat van uitstel afstel gaat komen. Dat de tegenstanders dit nu aangrijpen voor een nieuwe poging om hem nog verder uit te gaan kleden. En er zijn bijvoorbeeld ook natuurorganisaties die hier echt voor vrezen.
SPEAKER_03Iemand van Voice Network, dat zich inzet voor duurzame cacao. Die zei in Brussel zijn ze met een grote kettingzaag door al het klimaatbeleid heen gegaan. Als ze de onderhandelingen over deze wet weer gaan heropen, dan blijft er geen wet meer over.
SPEAKER_01Ja, verschrikkelijk.
SPEAKER_03Ja, en de kans dat dat gebeurt, is er best wel. Want aan de ene kant zie je dat het Europees parlement gewoon steeds meer kritiek op die Green Deal heeft. Dus centrumrecht gaat de samenwerking met nog sceptischere, radicaal-rechtse partijen steeds minder uit de weg. En daarnaast kan Europa de kritiek van buitenaf ook nog steeds minder makkelijk na zich neerleggen. Want de EU wil juist op dit moment die handelsbanden met Indonesië en Brazilië verstevigen. En dat zijn nou net landen die heel kritisch op de wet zijn. En om regering Trump tevreden te houden, heeft de Commissie in de uitwerking van het handelsakkoord met de VS beloofd, onnodige gevolgen van de Europese ontbossingswet te vermijden.
SPEAKER_03Ja, dus wij waren natuurlijk eigenlijk best optimistisch en hoopvol dat deze wet iets zou gaan betekenen voor de input van rundvlees uit Brazilië. En het soja, wat natuurlijk voor het vevoor hier gebruikt wordt. Maar dat is in ieder geval dus voorlopig weer van de baan.
SPEAKER_01Het is jou misschien ook wel opgevallen, maar de laatste paar weken stroomde het geld opeens weer binnen voor de alternatieve eiwitbedrijven.
SPEAKER_03Ja, ik heb inderdaad een aantal berichten gezien. Dat is eigenlijk opvallend, want het heeft een tijd stilgelegen, leek het wel.
SPEAKER_01Het beeld was toch heel lang een beetje dat die alternatieve eiwitbedrijven de belofte niet nakwamen en dat de investeerders zich steeds meer terugken. Maar we laten het lijstje eventjes aflopen. Het lijkt wel weer de goede kant op te gaan. Om te beginnen twee Brabantse bedrijven, Revive en de Protein Brewery, die houden zich allebei bezig met precisiefermentatie. Waar je dus eigenlijk dierlijke eiwitten kunt maken zonder het dier. Die je dan laat produceren door gisten of andere micro-organismen.
SPEAKER_01Revive maakt kippeniwit na, wat we dan bijvoorbeeld in vleesvervangers kunnen gebruiken, maar bijvoorbeeld ook in sausen of in gebak. Ze hebben 24 miljoen weten te binnenhalen. En dan de Protein Brewery uit Breda. Die gebruiken schimmels om eiwitten te maken, die ook weer bijvoorbeeld in zuivelvervangers of snacks en bakkerijproducten gebruikt kunnen worden. En die hebben een investering van 30 miljoen binnengehaald. Allebei van dezelfde investeringsclub, die bestaat uit InvestNL, dat is het investeringsfonds van de Nederlandse staat.
SPEAKER_01En het ABN Ambro Sustainability Fund en cozen.
SPEAKER_03Oké. Niet tenminste.
SPEAKER_01Nee, zeker niet. En daar komt dan ook nog bij het acetate consortium. Die maken eigenlijk voedsel uit de lucht. Die gebruiken CO2. En dat zetten ze om in eiwit.
SPEAKER_03Dit klinkt echt te mooi om waar te zijn, Pablo. Voedsel maken uit de lucht. Kan dit echt.
SPEAKER_01Ja, waarom niet? Nou, planten die doen het eigenlijk, die doen het eigenlijk ook met zonlicht en CO2. Het enige wat ze nog uit de grond halen, is stikstof. Of nee, trouwens, sommige planten kunnen ook stikstof binden natuurlijk. Maar er zijn organismen die je daarvoor kunt gebruiken. En die hebben dus eigenlijk alleen maar input nodig uit de lucht. En die maken daar prachtige eiwitten van. Ja, leven van de lucht kunnen we dan straks misschien.
SPEAKER_03En er waren dus bedrijven die dachten, hier stoppen we een paar miljoen in. Dit gaat wat worden.
SPEAKER_01Ja, zeker. De Bill Gates Foundation en ook het farmaceutische bedrijf Novo Nordisk, misschien wel bekend van het afslank middel Olympic. Die zagen het toch wel zitten om in deze luchtkastelen te investeren.
SPEAKER_03Ja, nou niet onomstreden trouwens, deze financiers.
SPEAKER_01Nee, maar was het niet zo dat mensen daarvan ook minder trek in vlees kregen?
SPEAKER_03Ja, eens. Maar ze maken dus ook allerlei producten die er dan die je dan weer kan. Bijvoorbeeld pizza's die je zou moeten eten als je aan de Olympic bent. Dus aan de ene kant helpen ze je afvallen en de andere. Nee, goed.
SPEAKER_01Het zijn Monsanto-achtige praktijken. Hier heb je onze zaden en hier heb je de hele kit die je nodig hebt om ze het.
SPEAKER_03Nou, precies dat. Maar laten we het maar even bij de hoofdlijn houden. Namelijk, er is blijkbaar weer vertrouwen in plantaardige producten. Wat op zich wel bijzonder is na jaren van een beetje een dipje.
SPEAKER_01Ja, nou het is misschien wel opgevallen dat het eigenlijk allemaal fermentatiebedrijven zijn. En het zijn ook allemaal ingrediëntenbedrijven. Dus ze staan net iets verder van de consumentenmarkt af. Ik heb ook even rondgevraagd bij wat investeerders in mijn netwerk. En onze collega Jenny heeft met Thijs Bos, de CEO van de Protein Browerie, gebeld om een beetje op te halen van zit het nou weer in de lift? En dat blijkt wel het geval te zijn. Maar het vertrouwen in die directe consumentenproducten, zoals vleesvervangers, is nog wel relatief laag.
SPEAKER_01Maar die hele markt die daarachter zit, die begint weer goed op stoom te komen.
SPEAKER_03Ja, dus dat gaat om ingrediënten in bijvoorbeeld een cake. En dan in plaats van kippenee wordt er een alternatief eiwit in gestopt. En dan kiest de consument niet per definitie voor een veganistisch product. Maar gaat het eigenlijk om veel meer praktische reden, omdat het misschien goedkoper is of stabieler.
SPEAKER_01Kijk naar de opkomst van hybride producten de laatste tijd. Daar kun je natuurlijk dit soort ingrediënten voor gebruiken. En je noemt net ei. Daar hebben we het ook al eens eerder over gehad. De eiermarkt die schiet echt alle kanten op. Dus er is heel veel vraag naar vervanging van eieren in allerlei producten. En dan maakt het eigenlijk niet zoveel uit of dat ei volledig of gedeeltelijk wordt vervangen. In elk geval voor ons wel. Maar voor de fabrikanten van die eivervangers is het ook een hele interessante markt om de hoeveelheid ei te verminderen.
SPEAKER_03De stille revolutie noemen jullie dit, toch? De stiekem revolutie. Ben jij al aan het fiber maxen?
SPEAKER_01Ja, dat doe ik al zeker zo'n twintig jaar. En zeker ook hier in India.
SPEAKER_03Oh ja, dat zal zeker. Ja, want fibermaxing, voor wie het nog niet weet. Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik die terms pas twee weken geleden hoorde.
SPEAKER_01Maar jij deed het ook al voor dat het cool was, toch?
SPEAKER_03Ja, af alle letter, absoluut. Maar op TikTok. TikTok gaat dus helemaal los op dat fibermaxing. Er zijn miljoenen video's te vinden met die hashtag. Maar wat is het nou en wat heeft het met onze eiwittransitie te maken? Het is misschien aardig om eerst even naar de andere trend te kijken. Eiwitmaximalisatie. We zien natuurlijk continu die video's die je vertellen van je moet vooral heel veel eiwitten eten. En dan de insinuatie daarbij dat dat ook nog eens dierlijke eiwitten moeten zijn. Want dat is allemaal zo belangrijk en zo gezond. Terwijl we eigenlijk weten dat we überhaupt geen eiwittekort hebben over het algemeen.
SPEAKER_03Maar fibermaxing gaat dus over zoveel mogelijk vezels binnenkrijgen. En die vezels haal je uit. Jawel, bonen, bulvruchten, zaden, noten, fruit en groenten. Oftewel planten. En het interessante is dus, vezels zitten dus helemaal niet in vlees, zuiven of eieren. Dus eigenlijk zou je kunnen zeggen dat dat fibermaxing een soort radicaal pleidooi is voor plantaardig eten. En het is wel een beetje onduidelijk van hoe die trend nou is gestart. Dat heb je natuurlijk wel meestal met trends. Maar er zijn wel een aantal hele invloedrijke voedingsdeskundigen die al een tijdje proberen om dat onderwerp vezels op elkaar te zetten.
SPEAKER_03Vezels vind ik natuurlijk echt ontzettend saai. Maar op de een of andere manier is dit dus iets hippergs geworden dat het heel goed doet op die social media. En ja, ze zijn er vooral mee bezig, omdat bekend werd dat steeds meer mensen onder de 50 darmkanker ontwikkelen en dat vezels daarin een hele belangrijke rol spelen. En vezels zouden je dan ook nog eens beschermen tegen diabetes en een hoog cholesterol. En het is dus ook wel echt zo dat de vezelconsumptie te laag is. Ik heb het even opgezocht van wat dan die richtlijnen zijn en in hoeverre we eraan voldoen. En dat verschilt een beetje, maar gemiddeld kom ik erachter dat in Nederland tussen de 80 en 90 procent van de mensen te weinig vezels eet.
SPEAKER_03Bizarre eigenlijk.
SPEAKER_01Dit is eigenlijk de eerste voedingshype die echt ergens op gebaseerd is. En als je het hebt over plantaardig eten, dan is iedereen gelijk bang dat je allerlei tekorten gaat oplopen. Terwijl dus eigenlijk bijna heel Nederland rondloopt met een tekort aan plantaardige producten en de voedingsvezels die daarin zitten.
SPEAKER_03Ja, het is bizar. En ik vroeg me dan ook af van ja, is er dan echt helemaal niks slechts aan deze trend? Moeten we dan inderdaad gewoon alleen maar zoveel mogelijk vezels binnen krijgen? Is er dan geen maximum? Nou, grappig is dus dat de EFSA dus ook geen bovenorm heeft van vezels. Dus ja, het lijkt alsof er niet echt een maximum is. Of misschien is het zo dat het vrijwel onmogelijk is om die maximum te halen, dat ze zich er gewoon nooit zorgen over hebben gemaakt. Wat ik wel zag, is dat je echt moet oppassen dat stel dat je gaat starten met meer vezels eten, dat je denkt van yes, ik ga fiber maxen.
SPEAKER_03Dat je dan niet van de een op de andere dag van 10 gram vezels per dag naar 60 gaat. Want je verteert die vezels namelijk niet zelf. En dat doen natuurlijk die bacteriën in je darmen. En als je gewend bent om weinig vezels te eten, dan hebben die bacteriën gewoon echt helemaal nog niet die capaciteit om aan de slag te gaan.
SPEAKER_01Die schrikken zich rot.
SPEAKER_03Die schrikken zich wel rot.
SPEAKER_01Wat krijgen we nou opeens? Waar zijn de Big Macs gebleven?
SPEAKER_03Precies, we moeten aan het werk. Met als gevolg natuurlijk dat opgeblazen gevoel en last van je darmen. Dus alle carnivoren die nu zitten te luisteren en die denken Yes, ik ga Fibermaxen. Dan zeggen, bouw het even in twee weken op of zo. Even rustig omhoog. Verder las ik er ook nog wel bij van: je moet wel oppassen dat je niet nu denkt van ik ga fibermaxen. Dus ik ga gewoon een pot vezels kopen. Het is altijd wel belangrijk van voedingsmiddel. Ja, maar eet een voedingsmiddel waar vezels in zitten.
SPEAKER_03Want je moet natuurlijk ook nog wat andere nutriënten binnenkrijgen die dan in whatever in brood zitten of in datgene wat je eet.
SPEAKER_01Ja, want het goede aan vezels is natuurlijk juist ook dat je er sneller een vol gevoel van krijgt. Waardoor je dus ook sneller stopt met eten. En minder binnenkrijgt van allerlei ongezonde dingen die wel heel lekker zijn, waar je niet zoveel van nodig heeft.
SPEAKER_03Ik moet eerlijk zeggen dat dat bij mij niet altijd helemaal lukt hoor. Maar wat ik nou echt toch interessant, wat ik nog even hier wil bespreken, dat dit nou eens echt een pleido is voor een vegan dieet tot niet direct vanuit de vegan hoek komt. En ik hoor best vaak van mensen die op de een of andere manier campagne voeren voor een meer plantaardig dieet, dat TikTok echt het platform is waar je gewoon afgemaakt wordt. Als je dezelfde posts op Instagram zet, dan krijg je allemaal enthousiaste reacties. En bij TikTok kom je op de een of andere mantijd in een soort loepje terecht waarin mensen heel boos zijn omdat je ze iets opprobeert te dringen.
SPEAKER_03Maar dit fibermaxing gaat dus wel heel hard. Dus eigenlijk heel lekker. Dus laten we vooral laten niet verklappen dat dit stiekem vegan is. En laten we fibermaxing gewoon omarmen.
SPEAKER_01En dan gaan we nu door naar New York. Want ze waren daar al best wel lekker bezig, natuurlijk, met het verplantaardigen van de ziekenhuiskost. En ze zetten nu weer nieuwe stappen om plantaardig eten te promoten. Ik denk dat ze hun titel de Big Apple eer willen aandoen. Want wat is er aan de hand? Alle publieke instellingen in New York, dus openbare scholen, ziekenhuizen, bejaardenhuizen, die hebben allemaal nieuwe voedingsrichtlijnen gekregen. En die zijn best wel vooruitstrevend.
SPEAKER_01Bijvoorbeeld als je drie maaltijden per dag serveert, dan mogen er niet meer dan twee maaltijden per week rundvlees bevatten. Dus twee keer per week een maaltijd met rundvlees of vlees van andere herkowers, waarbij het ook nog wordt aanbevolen om dat soort vlees uiteindelijk helemaal uit te faceren. Over varkensvlees en kippenvlees wordt overigens niets gezegd. Dus er is wel een kansje dat het daarmee vervangen wordt. Bewerkt vlees echter, willen ze helemaal eruit hebben.
SPEAKER_03Dus het is echt vooral op de gezondheid gebaseerd en niet zozeer op dierenwelzijn.
SPEAKER_01Ja, dat denk ik wel. Want bijvoorbeeld, vis hebben ze juist een minimum aanbeveling, van minimaal twee keer per week vis. Voor plantaardige eiwitten adviseren ze. Het trouwens hetzelfde. Ook twee maaltijden per week plantaardig. De rest mag vrij ingevuld worden, dus plantaardig of vis, maar in elk geval geen rood of bewerkt vlees.
SPEAKER_03Dus dit kan de stad New York gewoon opleggen aan scholen en andere instellingen. Die hebben gewoon dat mandaat om dat te doen.
SPEAKER_01Ja, dat klopt. En dat is wel even heel anders dan bij ons bijvoorbeeld. Maar die vallen allemaal direct onder de gemeente.
SPEAKER_03Dat is toch wel heel interessant, want ik weet dat de gemeente Amsterdam dat best heel lastig vindt hoe ze instellingen in hun gemeente kunnen bewegen. Terwijl ze wel een doelstelling hebben staan, maar vervolgens eigenlijk helemaal geen mandaat om iets te verlangen van een school of een ziekenhuis.
SPEAKER_01Ja, ja, dat klopt. Bij ons is dat gewoon net wat anders geregeld, eigenlijk een stukje zelfstandiger. Maar bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, daar worden ook de schoolmaaltijden, de invulling daarvan, die worden op districtsniveau bepaald. Dus je kunt daar eigenlijk heel goed op grote schaal bijsturen, wat wij hier helaas niet kunnen. We hebben je sowieso op school ook een beetje die broodtrommeltjescultuur. Iedereen neemt gewoon zijn eigen hje mee. Maar in New York kun je dus eigenlijk aan die knop draaien.
SPEAKER_01En dat heeft invloed op 219 miljoen maaltijden en snacks per jaar.
SPEAKER_03Ja, en dan moet ik natuurlijk toch nog even terugkomen op die motie van wantrouwen die Joey vorige keer noemde. Die was ingediend tegen Femke Wiersma. Dit was al de vierde, en ja wel, ook deze heeft ze overleefd. Er stemden wel een aantal partijen voor de motie, maar uiteindelijk was dat niet genoeg om haar naar huis te sturen.
SPEAKER_01En dan tot slot een heel tof nieuwtje. Want middelbare scholieren die krijgen de komende jaren bij het vak Filosofie, onderwijs in dierenrechten en Milieufilosofie met het nieuwe lesboek Dier Natuur en Mens. En de auteurs zijn filosofiedocent Diane Tel en debattrainer Marloes Boeren. Tevens een oud-provecht collega. En Marloes is hier om ons daar meer over te vertellen.
SPEAKER_03Marloes, welkom. Dankjewel, Esther. Wat is de aanleiding voor dit nieuwe lesboek geweest?
SPEAKER_02Nou, bij filosofie is het zo dat elke vier jaar het eindexamen thema verandert. En nu werd het eindexamen thema diurethiek en milieufilosofie. Er waren bepaalde eindtermen voor gepubliceerd. En daar moet dan lesmateriaal bij ontwikkeld worden. En toen dachten wij, nou, daar willen wij wel een boek bij schrijven. En mijzelf en mijn vrouw.
SPEAKER_03En wat stond er in die eindtermen, waardoor jullie dachten, daar willen wij wel wat mee?
SPEAKER_02Nou, het onderwerp was diurethiek en milieufilosofie. En het heeft vijf kwesties. Het begint met de kwestie verschilt de mensen van andere dieren. En daarin wordt eigenlijk begonnen met verschillende filosofen zoals Aristotel, Descartes. Die allemaal rechtvaardigen waarom wij mensen superieur zijn. Maar eigenlijk die rechtvaardiging hield geen stand meer toen Darwin kwam met zijn idee van hey, we zijn allemaal een product van de evolutie. En de verschillen tussen mensen en andere dieren zijn niet fundamenteel zijn gradueel.
SPEAKER_01En dan hadden wij het aan het begin van deze uitzending nog even over Jane Good, die daar helemaal korte met hem mee heeft gemaakt.
SPEAKER_02Ja, Jan Goodle zat ook in ons boek, hoe zij daar aan heeft bijgedragen aan het idee dat inderdaad de verschillen tussen mens en dier gradueel zijn. En dat er dus niet een reden is waarom wij waarom onze belangen zoveel zwaarder zouden mogen wegen dan die van andere dieren. Dus dat vonden wij een hele mooie opzet van dit thema. En dan de tweede kwestie gaat om te gaan met andere dieren. En dat gaat dus heel erg vanuit oké, en dan is het dus onrechtvaardig wat we nu doen, namelijk onszelf veel belangrijker maken. Hoe zouden we dan wel rechtvaardig met andere dieren om kunnen gaan?
SPEAKER_02En dan behandelen we verschillende ethische stromingen die daar een antwoord op geven. Want er zijn natuurlijk verschillende antwoorden op.
SPEAKER_03Dus eigenlijk zeg je die eindtermen, die waren al gedefinieerd. Jullie hoefden niemand meer te overtuigen dat we het moeten hebben over het eten van dieren of de rechten van dieren. En jullie hebben volgens een boek geschreven wat invulling gaf aan die eindtermen die leerlingen moeten leren.
SPEAKER_02Ja, exact, zo is het precies gegaan.
SPEAKER_03En wie hebben dat dan vastgesteld, die eindtermen, want dat is natuurlijk wel heel interessant, wat daar is gebeurd.
SPEAKER_02Ja, dus dat verzoek kwam vanuit de vakvereniging voor filosofiedocenten, van mag er, meestal doen die daar eigenlijk geen verzoeken voor, maar omdat dit een thema is, wat al zoveel gegeven wordt door filosofie docenten, omdat leerlingen het heel interessant vinden dat het supermaatschappelijke relevantie heeft. Dat is gewoon het thema wat al vaak wordt gegeven, en toen is er een commissie samengesteld, die hebben eindeloze debatten gevoerd over wie wel, wie niet erin, welke filosoof er wel en welke filosoof niet. En dat heeft de syllabus zoals hij nu is, opgeleverd.
SPEAKER_02En op basis daarvan heb ik wij dit opgeschreven.
SPEAKER_01En is dat dan een beetje een gebalanceerd verhaal geworden? Van deze filosofen die vinden vlees eten fantastisch, en deze filosofen die vinden het wat minder.
SPEAKER_02Het is, vind ik, een heel gebalanceerd verhaal geworden. Maar er zit geen filosoof in die, geen hendaagse filosoof in die zegt vlees eten is fantastisch. En dat kan allemaal prima, omdat het in de academische filosofie gewoon algemeen geaccepteerd is dat vlees eten immoreel is en dat we het niet kunnen rechtvaardigen. Dus dat is ook wel het uitgangspunt van het boek. Dus er worden wel filosofen behandeld die rechtvaardigen dat we dieren mogen eten. Maar dan wordt ook gewoon wel van gezegd. Ja, die conclusie is nu niet meer houdbaar met de kennis die we nu hebben.
SPEAKER_01Dan heb je het echt over oude mannen van heel lang geleden.
SPEAKER_02En dan heb ik het over Aristotel, over Descartes, over Hans. Ja, die worden allemaal behandeld. Waarom zij, hoe zij rechtvaardigden dat de mens dan superieur was aan andere dieren. En dan wordt ook wel gezegd van ja, dit snijdt eigenlijk geen hout meer. En dat is ook zo. Er is geen filosoof die dat nog serieus verdedigt. Dat alleen mensen een ziel hebben en dat we daarom alles met dieren mogen doen wat we willen. Toen Descartes verdedigde, was het allemaal mooi geformuleerd en plausibel. Maar inmiddels is dat gewoon niet meer zo.
SPEAKER_01En hoeveel schoolkinderen krijgen dit nu verplicht te leren?
SPEAKER_02Dus er zijn 1500 HO-filosofieleerlingen, die krijgen allemaal eindexamen in dit onderwerp. De docent bepaalt welke lesmateriaal die gebruikt. Dus ze hoeven niet verplicht om het boek te gebruiken. Maar er zijn wel al meer dan 1500 boeken verkocht.
SPEAKER_03Maar Loes, als je hem dus helemaal plat slaat, dan is het dus eigenlijk zo dat er nu 1500 HAVO-leerlingen wordt verteld dat ze veganist moeten worden. Ik denk dat er mensen zijn die dat als indoctrinatie zouden zien. Klopt.
SPEAKER_02En sommige filosofiedocenten hebben ook wel die kritiek gegeven. Ik heb daar ook een opinie stuk over geschreven in het vakblad voor filosofiedocenten. En gezegd: ja, we worden nu geïndoctrineerd door het karnisme, door de overtuiging dat het rechtvaardig is om bepaalde dieren te eten en andere niet. En als filosofiedocent heb jij de rol om juist de status quo te bevragen en leerlingen een alternatief te laten zien op die indoctrinatie. En het is gewoon heel raar om dan maar naar een filosoof op zoek te gaan die de status quo rechtvaardigt, terwijl die filosoof in zijn vakgebied helemaal niet zo serieus wordt genomen.
SPEAKER_02Dus wij hebben dat ook in de inleiding van het boek gezegd. Wij gaan uit van academische filosofie en wij verdedigen ook geen klimaatcecepticisme. Dat gaan we ook niet in ons boek als serieuze positie verdedigen. Dus ja, vlees eten is helemaal prima, dat verdedigen we ook niet als serieuze positie.
SPEAKER_01Volgens mij is er ooit ook wel eens een essay-wedstrijd geweest, waarin gevraagd werd van schrijf een stuk om het eten van vlees te verdedigen. En de inzendingen vielen een beetje tegen. Er waren niet heel veel mensen die daar, volgens mij waren er wel stukken die bijvoorbeeld bepaalde heel extreem biologisch vlees waarin de dieren oud worden verdedigden, over kweekvlees. Maar er was niemand die een stuk had ingezonden om de status quo te verdedigen, of die daar goede argumenten voor gaat weten te vinden.
SPEAKER_03Dat is misschien een mooie denkoefening voor de filosofiedocenten straks aan hun leerlingen, nadat ze het boek hebben gelezen, kun je nog argumenten vinden?
SPEAKER_02Ja, ja, ik denk dat dat zeker is dat dat een onderdeel van de les moet zijn die je geeft. Nu we dit allemaal behandeld hebben, welke rechtvaardiging heb je nog om vlees te eten? Ja, ik vind dat ook echt wel deze stof begrijpbaar en toegankelijk en acceptabel maken voor leerlingen. Dat is ook wel je rol als filosofiedocent. Ik weet nog dat een leerling van mijn vrouw, Diana, die had een blogje geschreven op zijn website van toen we een nieuwe filosofiedocent kregen.
SPEAKER_02Toen dachten we dat ze gek was. Want ze kwam uit de Randstad. Ze had geen lees. Ze was veganist zelfs. Dus wij waren al voordat ze begon een beetje aan het uitlachen. Maar z liet ons vervolgens heel erg veel zelf nadenken. Ze gaf ons de ruimte om kritisch te zijn op de status quo. En inmiddels is zij mijn grootste inspiratiebron. En deze jongen zit zichzelf nu ook heel erg in voor duurzaamheid en voor dure rechten. Dat is gewoon heel leuk.
SPEAKER_03Het is toch ook een mooi pleidooi voor het vak leraar. Voor degene die denken dat ze niks meer kunnen betekenen.
SPEAKER_02Ja, zeker.
SPEAKER_01Zijn er nou ook bepaalde dingen die je in het boek hebt geschreven, maar echt met frisse tegenzin, die je er liever niet in had willen zetten.
SPEAKER_02Een beetje. Dus de duurethiek is echt waar ik hardzondig veel passie voor heb, waar ik echt helemaal achter sta. En toen kwam wat is de waarde van de natuur? En daar worden ook wel denkers behandeld waar ik niet zo heel erg fan van ben. Dus die heel erg zeggen van het hele ecosysteem heeft waarde heeft en alles heeft intrinsieke waarden. Ik geloof dat gewoon zelf niet.
SPEAKER_03Dat een rivier waarde heeft of zo. Daar zit aan.
SPEAKER_02Nee, daar heb ik helemaal niks mee. Omdat ik denk, iets kan alleen intrinsieke waarde hebben als het waarde heeft vanwege zichzelf. En dan moet het dus een belang hebben om willen van zichzelf. En dan moet het iets kunnen voelen en iets kunnen willen. En een rivier. Het is heel waardevol om soms na te denken wat is goed voor de rivier, omdat je dan een beetje holistisch kijkt. Maar eigenlijk is er helemaal niks goed voor de rivier, want de rivier is niemand. De rivier is gewoon een systeem.
SPEAKER_03Dat heb jij met horten en stoten toch maar in het boek op moeten nemen, omdat dit nou eenmaal in de eindtermen zo gedefinieerd is. Nou, choose your battles, heb ik altijd geleerd.
SPEAKER_01Je hebt toch wel een unieke kans om een boek te schrijven met eigenlijk afnamegarantie, waarmee je een heel cohort aan Nederlandse schoolkinderen de dieren kunt bijbrengen.
SPEAKER_03Ja, dat is geweldig, toch? Ja, echt heel cool. Gefeliciteerd en dank voor je komst in uitzending. Dank jullie wel. En dan hebben wij voordat we weggaan, nog wat kijk en doetips. En dit is eigenlijk vooral een lijstje van dingen waar jij niet aan mee kan doen.
SPEAKER_01Verdorisch, zeg.
SPEAKER_03Maar alle luisteraars die gewoon in Nederland zitten, wel. Dus ik ga ze toch even opnoemen. Om te beginnen, we hadden het al genoemd: vrijdag de derde is Eet mij niet, in pakhuizen Zijger Amsterdam, over hoe Amsterdam een vleesvrije stad gaat worden. En dan meteen de volgende dag, aanstaande zaterdag, is om één uur juist dan is dierendag. En dit is een bijzondere, want om één uur is op de Dam, weer in Amsterdam, de dierendag demo. En ja, de eis van die demonstratie is Zeg nee tegen de V-industrie. En het wordt een hele mars door de stad heen met een programma met muziek en DJ's en zo.
SPEAKER_03Maar ja, dus dit is alweer in Amsterdam. Maar het leuke is wel dat er ook een soort depandance mars is in Arnhem. Voorgene die denkt: ja, waarom moet alles zo wat maar in de Randstad zijn?
SPEAKER_01En nog wat verder buiten de Randstad, zeg maar meer richting Delhi.
SPEAKER_03Ik wilde voorstellen dat jij hem in Delhi organiseert, moeten jullie wel om de koeien heen zitten.
SPEAKER_01Ik ga met een bordje staan.
SPEAKER_03Dan, als je dan toch nog in Amsterdam bent, aan het eind van diezelfde middag is er een premiere van de film Bureaucratie, die gemaakt is door de Nicolaas Piersen Foundation. Ik ben daar wel heel erg benieuwd naar. Die gaat over hoe Big Agro steeds meer grip aan het krijgen is op de politiek. Ik denk dat deze dus ook niet in de filmhuizen van Delhi draait, Pablo. Maar wellicht komt die op een gegeven moment online.
SPEAKER_01Ja, maar het wordt wel echt een heel dierenrijk weekend in Amsterdam.
SPEAKER_03Dat wordt het, ja. En als je er dan op zondag nog geen genoeg van hebt, dan kun je nog kijken. Deze noem ik wel met een beetje dubbele gevoelens. De film Vleesdag, dat is een film over dierenactivisten die een varkensfokkerij sabonteren. En die gaan daar blijkbaar nogal ver in. Het is een echt een totale horrorfilm. En ik heb hem nog niet gezien. Ik ben er nog niet zeker van of deze de kijker gaat aanzetten tot een lagere vleesconsumptie. Of juist tot een heel negatief beeld over dierenactivisme. Maar op zijn minste interessant, denk ik, om te zien.
SPEAKER_03Echt interessant lijkt mij dus weer wel, die serie van de NPO, die heet Vlees Smakelijk. En die gaat over hoe komt het dier op ons bord? En wat vinden we daar eigenlijk van? Die is op YouTube te zien. De link zetten we in de show notes. Die kun je ook rustig vanuit Delhi bekijken. En dan natuurlijk als klap op de vuurpeil aanstaande maandag. Nemen we onze honderdste aflevering van Studie Want Aardig op met publiek. En ja, best wel spannend. Wit keer word ik dus geïnterviewd door Jurt Kelder nog wel. Dus misschien moet ik eigenlijk zeggen gevileerd in plaats van geïnterviewd.
SPEAKER_03Ik heb echt werkelijk geen idee wat me te wachten staat.
SPEAKER_01Hij is vegetariër, toch?
SPEAKER_03Ja, dat scheelt. Maar ik denk dat hij toch ook niet zo heel erg op heeft met de veganistische podcastmakers op de een of andere manier.
SPEAKER_01Denk je? Ik weet het eigenlijk niet.
SPEAKER_03Nee, we gaan het zien. Nou ja, we gaan het in ieder geval over hebben: over wat ik eigenlijk na al die honderd afleveringen geleerd heb. En dat ben ik ook al zo voor mezelf op een rijtje aan het zetten. En natuurlijk heffen we ook het glas met alle luisteraars die er zijn, want het moet vooral ook een feestje voor de luisteraar worden.
SPEAKER_01Nou, wat leuk, heel veel plezier.
SPEAKER_03Dankjewel. Nou, luisteraars wellicht tot ziens daar. En Paolo, wij zien elkaar bij de volgende weer.
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...