Skip to content
PodSubs
ShowsPeopleGuestsJobsNewsEvents
More
BlogPodCred
Menu
ShowsPeopleGuestsJobsNewsEventsBlogPodCredNetworksSign in
Join nowSign in
  • Shows
  • People
  • Jobs
  • News
  • More
    • Guests
    • Events
    • Blog
    • PodCred
    • Networks
    Join nowSign in

Studio Plantaardig

Studio Plantaardig artwork

#124 Kweekvis: de snelst groeiende voedselsector die bijna niemand ziet. Met Tom Kools van Foodrise

Nov 6, 202647 minAudio
ShareXLinkedInFacebookWhatsAppEmail

Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet de sector van kweekvis eruit? Hoe duurzaam is het kweken van vis? En wat is de rol van Nederland in deze snel groeiende industrie? Tom Kools is directeur van Foodrise EU, een organisatie die met campagne, actie en lobby strijdt voor een eerlijker voedselsysteem. Foodrise richt haar pijlen al een paar jaar op de kweekvisindustrie en publiceerde verschillende onderzoeken over deze sector. Website Foodrise: https://foodrise.eu/ Rapport Fishy Finances: https://foodrise.eu/wp-content/uploads/sites/2/2025/03/Fishy-Finances-Report-March-2025-rebranding.pdf Actiegroep tegen kweekvis op Poros: https://foodrise.org.uk/the-power-of-poros-greek-communities-rising-up-to-resist-industrial-fish-farming/ Interview en montage: Esther Molenwijk Audio mixage: Marlon van der Pas Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!

Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.

Transcript

From the show. Tap a time to play from there.

SPEAKER_01Verbeterde wereld met VorkMS. Mijn naam is Vester Monovek en dit is Studio Plantaardig. Ondanks werd bekend dat kweeksamen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het maar een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft, de aquacultuur. Tij voor mij om hier eens goed in te duiken. Hoe ziet de sector van kweekvis eruit? Hoe duurzaam is het kweek van vis?

SPEAKER_01En wat is de rol van Nederland in deze snel groeiende industrie? Vandaag zit ik tegenover Tom Koolls. Hij is directeur van Food Rise EU, een organisatie die met campagne, actie en lobby strijd voor een eerlijker voedselsysteem. Food Rise richt haar pijlen al een paar jaar op die kweekvis-industrie en publiceerde verschillende onderzoeken over deze sector. Dus daar gaan we het over hebben. Tom Kohls, dank dat je mijn gast wilde zijn.

SPEAKER_03Ja, dankjewel. Leuk om hier te zijn.

SPEAKER_01Ja, laten we maar meteen even met die actualiteit beginnen. Want jullie hebben gisteren dat persbericht eruit gegooid. Jullie zijn na aanleiding van dat nieuws dat zal gevoerd krijgen, zijn jullie op zoek gegaan van ligt die kivoerde zalm ook in de Nederlandse supermarkt? Dat bleek zo te zijn. Wat is er overheen gekomen na dat persbericht?

SPEAKER_03Ja, ik vond het allereerst zelf heel bizar. Ik heb echt een paar keer moeten lezen van je weet, je denkt dat je alles wel een keer hebt gezien. Maar dit is dan weer een soort next phase in de dierenindustrie, dat dieren elkaar gaan opeten. Ik kreeg ook mijn moeder, die helemaal niet zo heel erg in de scene zit, die stuurde vanochtend het Volkskrantartikel door. Met klopt dit? En dan vijf vraagtekens en ik zo. Dit klopt. We zien dat het gewoon ontzettend veel verbazing opwekt. Het stond in kranten in social media.

SPEAKER_03En het zijn met name mensen die dus Pescotariër zijn. Als die 3% van de mensen in Nederland die zegt ik wil eigenlijk geen vlees eten, soms ook geen zuivel, maar wel nog een af en toe een stukje vis. Nou, dan blijkt daar dus ook nog kip in te zitten.

SPEAKER_01Ja, interessant. En vertel eens, heb jij dan reacties gekregen van Pescatariërs? Of zie je dat op?

SPEAKER_03Ja, ik zie dat op social media, gewoon heel veel in de comments. Ik krijg het ook gewoon heel vaak als DM. Gewoonlijk. Ik vind dat niet altijd de leukste rol om elke keer weer te vertellen dat ook dit weer niet kan. Maar dat is denk ik een beetje de rol die je hebt als campagneorganisatie of als activist. Dat je helaas moet zeggen, ja, ik zeg het liever ook niet. Maar ook zalm is gewoon echt niet een goed product om te eten. En die kip is volgens mij gewoon weer een volgende fase van hoe bizar dit is.

SPEAKER_01Ja, want kun je wel nog even schetsen hoe dat voor jou eruit zag. Dus jullie zagen dit nieuws: zal me eten kip. Jullie waren vervolgens benieuwd, ligt dat ook in de Nederlandse supermarkten? Wat doe je dan? Ga je naar de supermarkten en dan draai je de pakjes om?

SPEAKER_03Ja, het is misschien nog een klein stapje terug. Wij volgen die sector dus al best wel lang. En we hadden gewoon gezien dat dit dus al aan het spelen was. We hebben vervolgens dus gewoon een outreach gedaan naar supermarkten om te kijken of dit dus ook in Nederland het geval was, dat bleek. We hebben ook leverancier benaderd, dat bleek. En sterker nog, het was eigenlijk een bevestiging dat dit dus een trend is van de hele sector.

SPEAKER_01En waren was die leverancier en waren supermarkten terughoudend om dit te vertellen? Was het moeilijk om het uit te krijgen?

SPEAKER_03Nou ja, dan krijg je toch een beetje de standaard woordvoering van ja, wij verschuilen ons achter ons label. Wij zien ons niet verplicht om te informeren wat die dieren te eten krijgen. Dat hoeven ze namelijk ook helemaal niet. Maar ik denk dat de intern toch ook best wel wat vraagteks moet zijn. Dat is mijn gevoel.

SPEAKER_01Ja, want ik kan me zo voorstellen dat de supermarkt het zelf ook niet wisten.

SPEAKER_03Ik denk het ook niet. Nee, dat denk ik dus ook.

SPEAKER_01Maar dat weet jij niet, dat hebben ze jou niet verteld.

SPEAKER_03Nee, dat gaan ze mij niet vertellen. Nee, dat zou natuurlijk ook wel een beetje een zwaktebot vanuit hun zijn.

SPEAKER_01Ja, dus die zeggen eigenlijk, wij vinden dit oké. Maar ondertussen gaat er misschien op de achtergrond iets draaien van shit.

SPEAKER_03Ik hoop het, daar gaan we natuurlijk ook wel op pushen. Kijk, het ligt nu gewoon in de schappen. Dus als zij zouden zeggen, nou, dit mag niet of dit willen we niet, dan hebben ze een heel groot probleem. Het zalmschap is enorm groot. Ik ging gisteren gewoon eens een keer naar kijken. Het is in mijn supermarkt Amsterdam Centrum. En die breidt steeds meer uit. We eten ook steeds meer zalm.

SPEAKER_02Is dat zo?

SPEAKER_03Dus we zien eigenlijk een daling in heel veel dierlijke producten. Kleine beetjes. Dus dat is vlees, een beetje. Visconsumptie daalt over de hele linie heen. Een klein beetje. Maar zoom is eigenlijk de enige dierlijke proteïne die dus heel erg stijgt. En als ik in mijn albertheidschap kijk, dan zie ik dat dus ook. Dus ik zie steeds meer nieuwe sushiproducten. En nu heb je weer van die sushi-driehoekjes waar dan weer heel veel zalm in zit. Dus om dat terug te moeten gaan trekken uit al die producten, want je weet ook niet precies waar dan die kip allemaal in zit, het is natuurlijk niet te traceren precies.

SPEAKER_03Dat is denk ik wel een stap ver.

SPEAKER_01Het is ook niet dat er per se kip in zalm zit, maar dat die zalmen voor een klein deel gevoerd zijn met resten uit formale kippenbotten bijvoorbeeld.

SPEAKER_03Het is niet alsof het een hele kip aan die zomer wordt gevoerd in het bassin. Maar het zit wel in het voer vermeend.

SPEAKER_01Ja, ik snap het. En ben je tevreden over hoe de pers dit op heeft gepikt? Wordt dit nou, is hier echt verontwaardiging over?

SPEAKER_03Ja, kijk, uiteindelijk doe je het natuurlijk voor de zomer. En denk ik, ja, daar wil ik ons succes op afmeten. Dus hoe kunnen we een verschil voor de dieren maken. Maar ik ben niet ontevreden. Nee, het stond toch wel in nationale media. Voor best wel een niche topic, denk ik dan toch elke keer weer. Maar er zit gewoon een verontwaardiging. En ik denk dat mensen het ook gewoon zat zijn om ja dierenleed elke keer maar weer te zien om over hun eigen gezondheid. Ik denk dat het ook iets een beetje disgustings heeft. En dat het toch weer die bedrijven zijn die hier niet transparant over durven zijn.

SPEAKER_03Want je kan het. Onze eerste stap is eigenlijk gaan zeggen, vertel het gewoon eerlijk. Zet het gewoon op het etiket. Uiteindelijk hebben wij natuurlijk wel een andere visie op Quekvis. Daar komen we misschien zo wel op. Maar begin gewoon maar eerlijk het verhaal vertellen. We doen in feite gewoon netjes onderzoek en we laten het zien. En dat is al ophef.

SPEAKER_01Ja, alleen dan vertellen.

SPEAKER_03Alleen de waarheid vertellen, is al shocking.

SPEAKER_01Ja, laten we het even over jullie organisatie hebben. Want Foodries was voor mij een vrij nieuwe organisatie. Maar opeens hoor ik van alles over jullie in korte tijd. Ik zie dat jullie drie speerpunten hebben: minder dierlijke eiwitten en vlees etende kweekvis. Hebben jullie in één zin? De volgende is circulaire voedselproductie en de volgende is regionale voedsel-economieën. We gaan het vooral over dat eerste deel hebben. En dan voornamelijk over dat deel kweekvis. Want daar hebben we eigenlijk in de Studie op Plaant Aardig nog vrij weinig aandacht aan besteed. Wat is jullie strategie?

SPEAKER_01Je zegt we doen het voor de zalmen. Maar je kan natuurlijk op allerlei manieren proberen een verschil te maken. Wat doen jullie anders dan laten we zeggen, een caringfarmers, een wakker, transitiecoalitie voedsel. Wat doet Foodrice precies?

SPEAKER_03Ja, goede vraag. Dat is denk ik ook waar ik heel erg veel mee bezig ben. Waar zit ons toegevoegde waarden? Ik werk zelf tien jaar in voedseltransities. Dus ik heb al die clubs die jij net noemt, heb ik of meegewerkt of voorgewerkt. Ik denk dat wij een stuk, ik zeg het soms wel eens, een soort klimaatactivisme naar de voedselindustrie brengen. Dus ik denk dat als we naar de voedselindustrie kijken, en dan zien we vanuit de dierenwelzijnshoek een stevig geluid op bedrijven. Maar als je erover nadenkt dat voedselsystemen ook gewoon een enorme klimaatimpact hebben en een enorme biodiversiteitsimpact.

SPEAKER_03Dan vind ik daar nog niet een organisatie die daar specifiek op richt. En ik zie ook dat er best wel veel soort schijnoplossingen aan het ontstaan zijn. Bijvoorbeeld kwekvis. Waarvan je zou kunnen denken. Oh, maar dat is eigenlijk misschien wat duurzamer dan wilde vis. Die eigenlijk gewoon een volledig nieuw probleem aan het veroorzaken is. En daar zie ik onze rol dus heel erg. Dus op een wat scherper geluid. Dus ook gewoon wat meer tegenbedrijven, om het maar even zo te zeggen. Dus daar werken we ook niet mee samen te laten zien wat voor milieuschade en dierenschade die verzaken.

SPEAKER_01Ja, daar ben ik nog benieuwd naar. Want je bent klimaatactivistisch, dus dan ben ik benieuwd, is het zo dat jullie de voedseltransitie vooral vanuit klimaat aanvliegen? En vooral dat argument bij het je, of zit daar toch ook wel een dierenwelzijn in?

SPEAKER_03Ja, zeker ook wel dierenwelzijn en biodiversiteit. Ik denk dat je dat niet helemaal uit elkaar moet willen halen, anders word je een heel erg een soort silo-organisatie. Kijk, als we gewoon minder kweekvis zouden eten, dan is dat voor heel veel dingen goed. Want er zit ook nog een social justice component aan. Namelijk alle kleine visjes die aan die zalm worden gevoerd. Die komen gewoon uit wateren uit Peru of West-Afrika. Nou, die mensen zijn afhankelijk daarvan. Dus ik wil dat ook niet te veel uit elkaar halen, maar we zijn niet een uitsluitend dierenwelzijnsorganisatie.

SPEAKER_01Oké, helder. En je zegt wij werken niet met bedrijven. Wat is jullie strategie? Heb ik het goed gezien dat jullie je vooral richten op politieke lobby?

SPEAKER_03Ja, we doen eigenlijk drie dingen: het eerste is onderzoek doen. Dat is echt best wel een stevig pilaar van het werk wat wij doen. Dat doen we ook heel erg veel in-house. En eigenlijk dus altijd op onderbelichte thema's. Dus dat zoom kip te eten krijgen, dat is eigenlijk een heel goed voorbeeld van. En we proberen daar altijd wel een beetje in te schuren ook. Dus we proberen onderzoek naar buiten te brengen, waarin we dus bedrijven en de dierindustrie een beetje in verlegenheid mee kunnen brengen. Nou, dat is best wel een belangrijke tak van wat we doen. Het tweede is dat we dit wel altijd linken aan bedrijven.

SPEAKER_03Dus dat noemen wij dan expose.

SPEAKER_01Naming en shaming eigenlijk.

SPEAKER_03Ja, of in ieder geval er niet omheen draaien. Wat ik me soms wel een beetje over heb verbaasd in Nederland in het voedseldebat, is dat we doen alsof heel veel dingen zou zijn. Van we hebben heel veel stikstof en het landbouwakkoord, het is geklapt. En ja, we eten nou eenmaal heel veel vis. En ja, vlees, dat is nog steeds in de reclame. En dan denk ik, ja, dat is niet een natuurwet. Daar zitten bedrijfseconomische keuzes uiteindelijk achter. Dus dat toch heel vaak winst boven gezondheid van mensen en dieren en de planeet wordt gezet.

SPEAKER_01En jij vindt dat we die bedrijven dan te weinig noemen.

SPEAKER_03Ja, en dat doen we wel in de klimaathoek. Als ik aan jouw vraag klimaatverandering.

SPEAKER_01Dan denk ik Shell en Schiphol. Even heel simplistisch gezegd.

SPEAKER_03En als ik aan jou vraag de voedsel transitie, wie heeft daar een schadelijke rol in? Of een rol die misschien wat kleiner mag.

SPEAKER_01Ja, goed, ik ben natuurlijk niet helemaal de gemiddelde persoon op straat, maar dan inderdaad, dan denk ik opeens een hele waaier, film, supermarkten. Maar ik snap wat je bedoelt, die bedrijven worden. Het gaat niet zo over die bedrijven, maar er wordt heel vaak gesproken in het systeem.

SPEAKER_03Het systeem of de boeren. En dat vind ik ook niet helemaal eerlijk. Ik denk dat boeren heus wel meer kunnen, maar ik heb heel veel met boeren gewerkt. Dat was eigenlijk mijn eerste baan. Kijken hoe je dat natuurvriendelijker kan doen.

SPEAKER_01In de veet ook? Ja, ook in de veet. Vertel eens wat eentje dan.

SPEAKER_03Ja, ik werkte bij de Natuurverdubbelaars. En dat is een projectbureau wat ecologie en economie proberen te verbinden. Dus dat ging heel erg over: kan je nou ook duurzame verdienmodellen maken rondom groener boeren? Eigenlijk een natuurvriendelijk. Dus mijn allereerste klus, dat weet ik nog heel goed. Kunnen we nou meer voor weidevogels doen als boerencollectief? En hoe maak je daar een verdienmodel om? Want als jij een stuk van je land opgeeft voor de vogels, dan kan je daar geen koeien op gaan laten grazen. Of als jij het gras later maait voor de vogels, dan kost dat je wat.

SPEAKER_03Hoe kan je daar een verdienmodel omheen maken? Is dat dan subsidie? Of kan je er weidevogel melk van maken en dat je een kwartje extra betaalt. Nou, daar heb ik aan gewerkt. En ik heb daar gezien hoeveel initiatief er eigenlijk bij boeren ligt. En hoeveel boeren ook van natuur kunnen houden, maar dat je die ook maar in een systeem vastzitten. Met bedrijven boven zich en een overheid naast zich, et cetera. En ik heb me altijd dus een beetje verbaasd over de afwezigheid van die bedrijven in deze hele discussie.

SPEAKER_01En dan hebben we het misschien over de grote vee-voerindustrie bijvoorbeeld.

SPEAKER_03En Big Fish dan ook maar zeggen.

SPEAKER_01Maar laten we dan eens als ik tegen jou zeg eiwitransitie. Welke drie namen komen er dan bij jou op?

SPEAKER_03Als bedrijven? Ja, ik vind Friesland, Campina, Vion, De Heus, Nutrico. Dat vind ik wel. Bedrijven van denk je, daar mogen ook meer van verwachten. Want die maken het systeem mede mogelijk.

SPEAKER_01Ja, en die zijn te weinig exposed in. En dat is waar jullie iets aan proberen te doen.

SPEAKER_03Dus dat is eigenlijk dat nummer twee. Dus eigenlijk altijd problemen linken wel aan. Ja, maar dat komt niet uit de lucht vallen, die kip aan zo. Dat is gewoon omdat het goedkoper is. Laten we daar ook niet omheen draaien. Dus we noemen dus wel altijd ook de bedrijven die daar een rol in hebben. En het derde is dat we toch proberen om druk uit te oefenen. Nou, dat hebben we tot nu toe nog niet heel erg veel gedaan. Maar we zien wel dat door middel van ons onderzoek en het noemen van de bedrijven, dat er toch druk ontstaat.

SPEAKER_01Maar op wie wil je druk uitoefenen?

SPEAKER_03Nou ja, op die big agrobedrijven en de Big Fisher.

SPEAKER_01En je zegt, dat hebben we nog niet veel gedaan. Waarom is dat?

SPEAKER_03Nou, dan heb ik het dus echt over vervolgstappen. Dus dat je echt gaat denken, oké, maar je hebt ook misschien wel een wettelijke verplichting om je aan klimaat te houden. Of mag dit eigenlijk wel van de reclame Codecommissie, wat je hier aan het doen bent. En dat zijn, we zijn een jonge organisatie, we zijn een klein team. Maar ja, daar zijn we natuurlijk wel over aan het nadenken.

SPEAKER_01Dus het zou zomaar kunnen dat Foodrise ook naar de rechter gaat stappen, om deze bedrijven aan hun verantwoordelijkheden te halen?

SPEAKER_03Uiteindelijk, je hoopt dat het niet nodig is. Maar het is denk ik wel een van de instrumenten.

SPEAKER_01Ja, laten we die vis in gaan duiken. Want die eiwitransitie, daar weten onze luisteraars inmiddels best wel heel veel over, maar die aquacultuur eigenlijk nog heel weinig. Kun je voor ons eerst eens schetsen? Hoe ziet de aquacultuursector wereldwijd er nou uit? Wat voor een rol is die aan het spelen?

SPEAKER_03Ja, ik noem het zelf altijd gewoon quekvis, want dat is het. En het is een enorm grote sector. Als je kijkt naar alle voedselsectoren, dan is de quekvissector de snelst groeiende ter wereld. Nou, dat vind ik dus al best wel mindblowing. Ja, hoe komt dat? Nou, omdat het dus elke deels als een duurzame oplossing wordt gezien.

SPEAKER_01Een duurzame oplossing voor vis die we uit de zee halen.

SPEAKER_03Ja, en voor gezondheid. Dus er is natuurlijk het idee, we moeten meer vis eten, want dat zou gezond zijn. En laten we dat dan niet uit de oceanen doen, maar kwek. Dus je ziet ook dat vanuit Verenigde Naties gelieerde instituten of een Eat Lancit instituut. Dat die dus gewoon vis en kweekvis, dus aanmoedigen. Dus dat is eigenlijk al een beetje het eerste gevecht wat we moeten voeren. Nou, wat je ziet is dat er dus eigenlijk over de hele wereld vissen worden gevangen tot vis mil, visolie.

SPEAKER_03Die gaan vervolgens naar fabrieken toe en dat wordt verpulverd. Daar kan ook nog restafval bij, en dan gaat ook nog soja bij, et cetera. Dan ga je naar gewoon een aantal hotspots. Ik heb het nu even over zalm. Dus dat is bijvoorbeeld Noorwegen, Schotland, Chili. Daar vinden dan die zalmboerderijen plaats. Nou, ik weet niet of jij veel van zommen weet, maar het is een prachtig dier. Het is echt een dier wat acht jaar oud kan worden, wat de halve wereld overzwemt.

SPEAKER_01Ja, de halve wereld echt?

SPEAKER_03In natuurlijk gedrag is het gewoon een heel mooi, net als een tonijn of een haai. Dat zijn gewoon grote intelligente dieren die ook pijn kunnen ervaren, etcetera. Die worden gewoon in kweek, omstandigheden in zoetwater vanuit eitjes groot gebracht.

SPEAKER_01Op land, hè?

SPEAKER_03Precies, en die worden dan verplaatst vaak naar zee. We zien nu ook dat op land groot gebracht kan worden. We hebben in Nederland nu ook de eerste zalmboerderij op het land.

SPEAKER_01Dat is Maashorst hè. In Brabant.

SPEAKER_03Exact, daar kun je denk ik ook heel erg veel van vinden. En vervolgens, die zomer hebben volgens mij een levensduur van één tot twee jaar in de kwekindustrie. Dat wordt verwerkt. En dat vindt in alle soorten producten plaats in de supermarkt. En er zijn eigenlijk maar een aantal spelers die hier een grote rol in hebben. Dat zijn vaak Noorse spelers.

SPEAKER_01Oh ja, dus je zegt, een eerste deel van hun leven brengen ze in een bassin op land door en dan gaan ze uiteindelijk de zee in. Maar dan zitten ze in, ik geloof in het net.

SPEAKER_03Het verschilt ook weer een beetje per productiesysteem, et cetera. Maar het meest voorkomend is inderdaad op open zee. Je ziet wel eens in die fjorden, dat je dan zo'n ring ziet. Ken je dat, die beelden?

SPEAKER_01Ja, zo'n net.

SPEAKER_03Nou ja, daar zitten dus gewoon tienduizenden van dat soort vissen in.

SPEAKER_01En kun je een beetje schetsen van de hoeveelheid vis die we nu eten wereldwijd. Hoeveel procent daarvan is gekweekt en hoeveel procent komt uit de oceaan? Goede vraag.

SPEAKER_03Tegenwoordig is het zo dat op wereldschaal meer vis uit kweken komt dan uit wildgevangen.

SPEAKER_01Serieus?

SPEAKER_03Ja, bizar hè?

SPEAKER_01Jeetje, maar het is een vrij nieuwe industrie, het is een vrij nieuwe industrie, die gewoon heel erg upcoming is.

SPEAKER_03Ik ga je heel eerlijk zeggen, ik wist hier ook niet zo heel veel van. En ik heb ook altijd heel erg lang gedacht. Ja, het zal misschien wel beter zijn dan wild vangen, want dat plundert die oceanen. Maar door die vis-miel visolie doet het dat eigenlijk alsnog. Dus je hebt eigenlijk twee keer een probleem. Namelijk eerst, je hebt voor het voer die vissen nodig. Voor één zoom gaan er gemiddeld ongeveer 440 visjes dood. Kleine visjes, die dus in die vis-visolieproductie komen te overlijden. En vervolgens hou je dieren op een heel kleine schaal.

SPEAKER_03Ik weet niet of je die beelden ziet. Ga naar onze Instagram als je dat een keer wil zien. Het is niet prettig om.

SPEAKER_01Kun je het een beetje omschrijven?

SPEAKER_03Het zijn een soort zombizomen vaak. Helemaal aangevreten, die hebben zeelhuis. Dat is niet een clean stukje vis die wordt gevangen door een handsome schotse visser met zijn hengel, zeg maar. Dat is gewoon eigenlijk een bio-industrie op het water. En ik zou vooral mensen uitnodigen om daar eens naar die beelden te gaan kijken. Ik vind het vaak heel vies.

SPEAKER_01Ja, en die worden aangevreden door zijn. Die worden aangeveten door zeelus.

SPEAKER_03Onder andere.

SPEAKER_01In dat open water. O tenminste open water in het net.

SPEAKER_03En dat leidt natuurlijk weer tot allemaal problemen. Naast gewoon heel veel visster, wat natuurlijk op zichzelf al heel schrijnend is, zie je dus ook dat er heel veel uitspoeling van die moeten worden bestreden, dus ga je de chemicaliën in het water gooien. Je ziet ook dat soms die vissen ontsnappen. Volgens mij heb jij dat ook wel eens in je podcast. Of in het journaal verteld dat dan in Noorwegen al die zalmen zijn ontsnapt. Nou, dat is ook een heel erg groot probleem. Want die gaan dan weer zorgen voor dat ze.

SPEAKER_01Mutaties of zo. Dat ze gaan kruisen met wilde zalmen. Want is het zo'n andere genetica, die zalm die in die netten zit?

SPEAKER_03Ja, dat weet ik niet precies.

SPEAKER_01Maar blijkbaar is het dus wel een probleem als ze gaan kruisen met.

SPEAKER_03Ja, dus eigenlijk door kweekvis. Het is helemaal niet een oplossing. Je creëert er eigenlijk gewoon een groot probleem bij. Want je bent nog steeds de oceaan aan het leeg vissen. Dat zijn allemaal visjes die we zelf hadden kunnen eten. Dus dat is niet restafval of zo. Dit zijn anchauvis, makreel, haring, anchovetta, dat is de Peruaanse anchovis. Het merendeel kunnen we gewoon zelf eten of laten ze lekker in het water voor het ecosysteem. Verplaatsen ze dat. En vervolgens met alle problemen die ik net schets, en van het zalmschap, als je naar de Nederlandse supermarkt gaat, is 95% kweek.

SPEAKER_01Oh ja, en dat staat ook niet op de verpakking, denk ik. Of wel?

SPEAKER_03Nee, nou ja, het ASC veel is gecertificeerd natuurlijk met het ASC- label. Dat is natuurlijk het keurmerk voor kweekvis.

SPEAKER_01Dat weten mensen toch niet. A staat dan voor aquaculture waarschijnlijk. Exact. Alleen dat dan is eigenlijk iets om mensen duidelijker te maken. Maar Tom, eigenlijk als ik ze hoor, dan klinkt het voor het milieu sowieso niet als een oplossing. Maar het klinkt economisch eigenlijk ook helemaal niet zo interessant. Want je moet eerst al die vissen gaan vangen in Peru. Die moet je vervolgens tot vismeel gaan malen. Dat vismeel moet je naar Noorwegen verslepen. Dan moet je al die passen, dan moet je al het waterschak, al die antibiotica in.

SPEAKER_01Het is toch eigenlijk veel goedkoper om gewoon met een troller de zeeleverte vissen. Niet dat ik daar voorstander van ben hoor. Maar dan dit hele gedoe met die aquacultuur opzetten.

SPEAKER_03Ja, deze industrie klopt natuurlijk niet. En die heeft dus ook vaak afhankelijk van subsidie, dat Maastroorst initiatief in Brabant heeft een miljoen Europese subsidie. We zien ook dat het economisch best wel risicovol is. Er kunnen heel veel problemen ook ontstaan. Je hebt gewoon vissen op de zee, nou die ontsnappen of die worden allemaal ziek. En dat is naast het dierenleed natuurlijk ook gewoon een economisch enorm risico. Dus het is gewoon eigenlijk een sector op drijfstand.

SPEAKER_01Ja, maar die sector groeit snel. Dus blijkbaar gaat het economisch toch wel lekker.

SPEAKER_03Ja, nou ja, ik denk dat dat dus dus ook komt omdat we het zo aan het pushen zijn. En ik zie dus ook vanuit bijvoorbeeld ontwikkelingsprogramma's. Daar zou ik ook nog eens een keer aan wat willen doen, om daar het verhaal wat meer te vertellen. dat aquacultuur dus eigenlijk tot nieuwe problemen leidt. Maar het wordt dus ook gezien nog steeds als een soort mythe, waarmee dat kan mensen voeden. Als we maar meer kweekvis in andere landen opzetten, dan kan dat een duurzame bron zijn van proteïne.

SPEAKER_01Want er wordt nog steeds wel ook door de VN's gezien dat we meer. Vis zouden moeten.

SPEAKER_03Het is een enorme push aan alle kanten.

SPEAKER_01Ja, ja, ja, en daardoor gaat er dus ook subsidiegeld in. Ja, want kun je misschien kun je daar iets over vertellen, want ik zag dat jullie ook een rapport hebben geschreven over fishy finance. Dat klopt. Ja, maar waar komt die? Waar komen die subsidies precies vandaan? Wie financiert deze industrie?

SPEAKER_03Ja, nou dit ging dan niet zozeer om subsidies, maar het ging echt gewoon om investeringen vanuit banken. Dus wat we hebben gedaan is, we hebben de grootste aquacultuur spelers, Veel Noorse spelers, hebben gekeken welke banken hebben daar nou een rol in. Nou, dat ging over een aantal jaar rond 18 miljard euro aan geld wat daar is ingepompt. Met een best wel aanzienlijke rol voor Nederlandse banken. Dus dat is de Rabobank en de ABN. Die stonden op nummer 4 en nummer 5 als grootste investeerders in deze industrie.

SPEAKER_01En dan vooral in het buitenland ook of in de Nederlandse kweekvers.

SPEAKER_03Nee, in Nederland hebben ze nog niet zo heel erg veel kweekvis. We vormen wel een belangrijke schakel. Door bijvoorbeeld, we hebben een van de grootste vismeel-visoliebedrijven, die actief is.

SPEAKER_01Even in een kader van neming, was dat dan die nu twee ken, waar je het net over had. Laten we gewoon alle noemen.

SPEAKER_03Even kijken waar we.

SPEAKER_01De rol van Nederland. Dus ja, ik neem allerlei zijpaatjes steeds. We waren bij de banken, dat ABN en Rabo, zij nummer 3 en nummer vier zetten.

SPEAKER_03Ja, en ik denk ook wel interessant dat de Triodos daar ook tussen stond. Het was een wel veel kleinere investering in een bedrijf wat op de Faro-eilanden is gevestigd qua Aquacultuur. Maar daar hebben wij vervolgens zijn wel het gesprek mee gestart.

SPEAKER_01De triosfinance aquacultuur industrie. En dat vinden ze duurzaam.

SPEAKER_03Nou ja, ze leggen dat uit inderdaad als minder slecht. En dat het daar dan wel via goede omstandigheden zou zijn, et cetera. En wij hebben daar toen wel bewust voor gekozen om daar ook het gesprek mee te starten. Want als de Triosbank het al niet goed doet. Wa kan je dan verwachten van andere banken eigenlijk.

SPEAKER_01En hebben jullie de Triolosbank zo krijgen gekregen dat ze die investeringen hebben laten vallen?

SPEAKER_03Nee, volgens mij nog niet. Nee, dat blijft een gesprek met hen.

SPEAKER_01Ja, maar als je zegt we willen een beetje een push creëren, dan zou dit misschien niet zijn dat we bijvoorbeeld alle Triolos rekeninghouders die deze podcast luisteren oproepen om daar nog eens even een vraag over te stellen.

SPEAKER_03Ja, het is wel interessant. Ik zal het ook eens even moeten nazzoeken wat het nu is van dit rapport en dit onderzoek in de campagne is van anderhalf jaar geleden. Maar het is inderdaad wel eens goed om te kijken waar we dan nu staan. We hebben het op een gegeven moment ook een beetje dus laten liggen, omdat het niet om een enorme investering ging. Omdat we ook ons werk daarin het aankaarten en ervoor zorgen dat het gesprek op gang komt. Dat zien we als onze belangrijkste rol. Maar je nodig me wel weer uit om hierzelf ook eens een keer naar te kijken. Waar staan we eigenlijk?

SPEAKER_01Ja, en dit is nou iets heel concreets dat Nederlanders kunnen doen, wat voor vele mensen een van de meest duurzame banken is, dat zou wel een soort signaalfunctie kunnen zijn. En dan als Triolos zeggen, inderdaad, stond niet duurzaam, dan ga je door naar de Rabo.

SPEAKER_03Ik ga erbij op terugkomen. Lijm ook leuk. Vind ik het leuk voor mezelf eens kijken waar staan ze nu met hun beleid.

SPEAKER_01Tom haalt zich aan zijn belofte en hij mailt na ons gesprek met Triolosbank met de vraag of ze deze investering inmiddels hebben teruggetrokken. De week daarop is hij op vakantie, maar ik ontvang van zijn collega het volgende bericht.

SPEAKER_00Hai chester, ik ben Sierban, de collega van Tom. En we hebben vorige week naar aanleiding van het gesprek dat je met Tom had de vraag nog eens bij Triols uitgezet of ze nog investeren in Bakkerfrost. En zojuist heb ik het volgende heugelijke nieuws gekregen. En ik citeer ze. Vriolos heeft eind september 2026 haar laatste resterende aandelen in Bakkerfrost verkocht. En investeert sindsdien niet meer in dit bedrijf. En ze deden dat vanwege financiële en duurzaamheid redenen die wat Viros betreft nou met elkaar samenhangen.

SPEAKER_00Dit is dus ontzettend goed nieuws van Vrios. Daar ben ik heel erg blij mee. En dat laat ik denk ik maar weer zien wat we kunnen bereiken als we bedrijven en banken bevragen en onder druk zetten om het juiste te doen voor mensen hier en planeet. En dan helpen we denk ik ook als er mensen werken die die missie met ons delen.

SPEAKER_01Dat is goed nieuws. En dit lijkt me wel een extra reden, om ook de Rabobank en ASN nog eens te benaderen. Om een uitleg te vragen over hun investeringen in de kwegfriede sector. Weer terug naar het gesprek. Oké, dus Nederland heeft eigenlijk best een aanzienlijke rol in het financieren van die aquacultuur in het buitenland. Nummer 3 en vier staan ze vijf. Nummer 4 en 5 hebben we ook een beetje een rol in aquacultuur zelf.

SPEAKER_01Ik weet dat we wel wat van die farms hebben.

SPEAKER_03Nou, we hebben dus niet zo heel veel productie zelf. Dus we liggen niet net bij de Waddenzee waar vissen worden gekweed. We zien dus wel de eerste op land groot gebrachte boerderij, voor zomer in Brabant. En ik vrees dat dit ook wel een beetje een trend kan gaan worden. Dat zien we wereldwijd, dat dit toch upcoming is. Dat wordt ook gezien als dat je dat beter kunt controleren. En waar ik zelf een klein beetje van schrok, was een artikel in het Parol een jaar geleden, waarin dit heel erg werd geframed als ja, dit zou wel eens de oplossing kunnen zijn voor het stikstofprobleem.

SPEAKER_03Namelijk al die varkensboeren die gewoon overstappen naar een ander soort proteïne.

SPEAKER_01Is dat wat je ziet gebeuren?

SPEAKER_03Nou, in Nederland dus nog maar één. Maar ik vond wel de framing van dat artikel daar schrok ik wel van. Want ik dacht, dan krijgen we dat nu weer. Dan zijn we eigenlijk het ene probleem aan het oplossen, namelijk de enorme feestapel die we in Nederland hebben. En dan gaan we er een weer een nieuw probleem bij creëren. Dat lijkt me niet helemaal de bedoeling.

SPEAKER_01Ja, dus dan gaat een boer die eigenlijk is waarschijnlijk gestopt met de stoppersregeling en zo, voor varkenshouders, die krijgen vervolgens een subsidie om te starten met een zamkwekkerij. Exact.

SPEAKER_03En we zijn natuurlijk in Nederland heel erg sterk met de bedrijven die we al eerder noemden. Die big agrobedrijven en die Big Fish bedrijven. We hebben natuurlijk enorme multinationals in Nederland die gewoon actief zijn. Dus ik noemde net een Nutreco, een bedrijf dat onderdeel van SAW.

SPEAKER_01Wat is SAV?

SPEAKER_03Ja, dat is een conglomeraat, een familiebedrijf, wat gewoon meerdere bedrijven onder zich heeft. Volgens mij ook gas en olie zelfs, maar waaronder dus ook Nutreco, verantwoordelijk voor vismeel, visolie. Ja, ik vind dat die ook meer verantwoordelijkheid kunnen nemen. En op die manier zie je dus wel dat Nederland een grote rol heeft.

SPEAKER_01Dus die vis die komt van Peru eigenlijk naar Nutreco in Nederland. En in Nederland gaan wij dat fijn maanden tot vismeel en dat verkopen we vervolgens aan de Noorse vis.

SPEAKER_03Het is heel ingewikkeld. Het kan ook lokaler worden verwerkt. Dus je ziet bijvoorbeeld in West-Afrika dat er heel veel vismeel, visoliefabrieken staan, dat het daar al wordt verwerkt, het kan op andere plekken. Maar je ziet dus wel dat Nederlandse spelers daar een rol in hebben. En je ziet dus dat die ketens veel meer aan het verweven zijn. En dat vind ik misschien ook wel een interessant verhaal. Dus dat je dus ziet dat we nu kip aan zoom gaan geven. Ja, daar komen er opeens ook weer kipbedrijven in de picture. En dat is denk ik waar we een beetje ook in Nederland meer naartoe moeten. Dat al die industrieën, die hebben uiteindelijk gewoon een beetje eenzelfde soort dynamiek.

SPEAKER_03Of je het nou hebt over koeien, of over varkens, of over vissen, uiteindelijk is het eenzelfde soort.

SPEAKER_01En wat is die dynamiek?

SPEAKER_03Ja, geld boven alles. Toch? Ja, anders hadden we toch al lang iets heel. Ik denk dat we allemaal veel andere keuzes zouden willen maken. Ik denk dat we allemaal recht in de spiegel kijken en ze denken. Dit willen we toch niet. Ik had laatst iets interessants gezien. Dat was als je nou eens aan je chatbot vraagt, wat is hetgene waar we over 30 jaar onze diepst voor schamen wat we nu aan het doen zijn.

SPEAKER_03En ik vroeg dit aan mensen van voer het nou eens in in je eigen chatbot. Dat waren alle chatbots die er zijn. En het nummer 1, wat eruit komt, en ik nodig het de luisteraars ook aan om eens te doen. Van wat is degene waar we het meest voor schamen over 30 jaar, daar komt de dierindustrie uit. Dat is nummer 1: we weten het eigenlijk wel en toch doen we het.

SPEAKER_01En daar moet jij tegen vechten.

SPEAKER_03We kiezen niet de hele dierindustrie uit. Dat zou ook wel een beetje erg groot zijn. Dus we proberen gewoon specifieke campagnes uit te lichten. We hebben een aantal maanden geleden begonnen op garnen. Garnalen is dat nou het allergrootste probleem. Nou ja, dat is dus ook. A, dat gaat om enorme getalen. Daar heb jij ook wel eens met Bro over gehad. Garnalen die voelen ook gewoon veel. Of die voelen in ieder geval genoeg. En dat gaat echt om enorme getalen. Het gaat om miljarden die per jaar worden gedood.

SPEAKER_03Maar ook de productie daarvan leidt weer tot heel veel milieuschade. En we proberen dus campagnes te kiezen waar we denken, hier kunnen we een nieuw verhaal brengen, hier kunnen we de bedrijven aankoppelen en hier kunnen we dus ook druk uitoefenen. Dus in het geval van de garnalen hebben we samengewerkt met een Spaan NGO, Observatorio de Bienestar di Anmaal. Een hele effectieve dierenwelzijnsorganisatie. En samen met hem hebben we een campagne gelanceerd over garnen. Die uit Ecuador komen.

SPEAKER_03Ecuador is een van de grootste garnalenproducenten ter wereld. Het is daar de nummer één exportindustrie, groter dan olie bijvoorbeeld. En dat is gewoon een enorme business. En ik weet niet of mensen weten hoe garnalen worden gekweekt. Dat zijn in een soort van vijvers. Zo moet je dat hebben.

SPEAKER_01Ja, ook kweek, inderdaad. Dus die komen die worden ook niet gevist uit de zee.

SPEAKER_03Nee, niet steeds minder. Dus je ziet ook in Europa dat we tegenwoordig gewoon meer garnalen uit kweek uit Ecuador eten, dan wild gevangen. Dus wild gevangen, dat begint steeds meer een luxe te worden. En wat je dus ook ziet in de productie in Ecuador is dat daar heel veel mangroven bijvoorbeeld voor worden gekapt. Dus op sommige plekken tot wel 90% van de mangroven, is gekapt voor de aanleg van die garnalen vijvers. En nou ja, daar wonen ook gewoon mensen en die hebben daar een bestaan. En die worden soms dus ook gewoon verplaatst.

SPEAKER_03En dat is een hele corrupte industrie. En dit vind ik dan, ja, kijk, mijn werk voelt soms gewoon best wel een beetje hoogover en strategisch. Maar soms krijg je dan wel eens een berichtje. En wij kregen een WhatsApp berichtje van een activiste uit Ecuador, Wendy. En zij zei, ik woon hier en ik vecht al mijn hele leven lang tegen deze machtige industrie. Maar het is eigenlijk niet mogelijk om hierover te praten, omdat het zo machtig is. En met links tot overheid en de industrie.

SPEAKER_03Maar door jullie rapport, en door jullie campagne, en doordat jullie ook bedrijven hebben genoemd, dat waren in dit geval vaak Spaanse bedrijven, is het wel mogelijk. Dus dat rapport heeft een enorme mediolf veroorzaakt. We hadden berekend dat dit rapport meer dan 70 miljoen mensen heeft bereikt, met name in Latijns-Amerika, Spanje, maar ook in delen van Europa. En dat daardoor het onderdeel van de discussie werd. Dus in Ecuador, ik spreek ook Spaans, dus ik heb de hele avond podcast lopen luisteren, waar dan ons eigen onderzoek werd gemaakt.

SPEAKER_03Dat moet leuk zijn. Ja, heel erg leuk. En dan denk je, daar maak je dan dus echt een verschil. Want door het bespreekbaar te maken, kunnen er dus ook mensen die er al heel erg lang tegen zijn, die durven ook weer meer in actie te komen.

SPEAKER_01Ja, want dat is interessant. Want jij zei net, het heeft dezelfde dynamiek als bijvoorbeeld rondom de V-tails. Maar ik denk wel dat de aquacultuur nog een heel stuk minder zichtbaar is voor mensen. En het ligt nog veel minder op tafelpolitiek. In Nederland is het ook niet echt een thema, Europees, misschien iets meer, maar veel minder in ieder geval dan de V-tails. Dus er zijn nog er zijn nog wel wat stappen te maken.

SPEAKER_03Ja, zeker. En ik denk dat onze rol daarom dus ook best media gefocust is op dit moment. En heel erg op dat stuk onderzoek en expose. Laten we het maar eerst gewoon eens een beetje laten zien. En we hoeven het probleem helemaal niet groter te maken dan het is. De feiten spreken eigenlijk al voor zichzelf. En dat vind ik het sterkst zelf. We hoeven er geen grote verhalen omheen te vertellen. Het is gewoon de feiten laten zien, waar mensen eigenlijk al heel erg van schrikken. Want ik merk ook in mijn omgeving, dat ben je natuurlijk altijd de activist, zeg maar. Maar dat mensen zeggen, ik wist helemaal niet dat vis gekweekt was, joh.

SPEAKER_03Ik zei ja, 95% van de zoom. Oh, en kan ik dan wel. Is er dan niet een andere oplossing? Ik zeg, nou ja, vanuit kweek eigenlijk niet. En vanuit wild eigenlijk ook niet. Dus er is gewoon echt een verhaal te vertellen. En ik denk dat we daarna moeten kijken, hoe gaan we dit nou reguleren?

SPEAKER_01Ja, reguleren. En ik denk, daar zit misschien nog een stap tussen. Want ik ben ook al benieuwd van hoe krijg je, hoe kom je tot actie? En ik zag op jullie website in in ieder geval één. Ik heb hem nog niet gelezen, want ik wil hem van jou gaan horen. Maar dat jullie in Poros, prachtig eiland bij Griekenland geloof ik. Ook echt tot actie zijn gekomen tegen de zin. Kun je vertellen hoe dat eruit zag?

SPEAKER_03Ja, dit is echt zo'n beetje een soort campaign sweet spot. Je kunt het niet altijd helemaal plannen. Je kan heel erg lang nadenken over we willen een impact hier en daarop maken en hele plannen, maar soms moeten gewoon dingen samenvallen. Dit is ook ongeveerhalf jaar geleden: Poros is een Griekse eiland waar heel veel zeebaars wordt gekweekt. Zeebaars is in de Europese Unie de grootste kweekvis, meest geproduceerd. Dat komt natuurlijk omdat Noorwegen en Schotland buiten de Europese Unie liggen.

SPEAKER_03Want Salm is meer, maar zeebaars is dus in de Europese Unie de grootste. Nou, dat is booming business. En dat gaat gewoon weer op dezelfde verschrikkelijke manier. Ook zeebaars heeft weer andere kleine visjes nodig, etcetera. En op dit eiland van Poros was dus het plan om eigenlijk het hele eiland vol te leggen rondom de kust met van dit soort kekfaciliteiten. Wij wisten dat, wij kwamen in contact met die activisten. Een hele mooie groep Actaya, die een Griekse activistengroep is tegen kweekfis.

SPEAKER_03Gewoon als enige doel werken zij er samen met communities tegen kweken, omdat zij gewoon zien dat het een enorm probleem in Griekenland is. Nij hebben toen weer een beetje dezelfde toolbox ingezet. We hebben een onderzoek uitgebracht. Dit ging eigenlijk ook veel meer, dat is het interessante aan campagne. Het ging eigenlijk over iets anders, namelijk over hoeveel kleine visjes je nodig hebt voor één zo'n zeebaars. Of voor één zoom. Maar dat werd wel enorm door de media opgepakt. Dus de Financial Times begon er over te schrijven, et cetera. Nou, dat hebben die activisten dus gewoon heel erg gebruikt, ook als momentum thuis.

SPEAKER_03Die hebben ontzettend veel mensen gemobiliseerd. Wij zijn daarheen gegaan. En toen werden op dat kleine eiland, volgens mij was het iets van 2000 mensen, toen gaan protesteren met van die borden No more fish farms en in het Grieks. En maar met een heel concreet target, namelijk gewoon geen vergunning afgeven. En uiteindelijk is daar gewoon zoveel weerstand ontstaan. En dat vind ik wel heel cool, dat er niet alleen de uitbreiding is gestopt. Want dat zou 27 keer zo groot. Of dan moet ik het goed zeggen, 24 keer zo groot worden.

SPEAKER_03De uitbreiding. Maar de hele aquacultuurplanning van Griekenland is gepauzeerd om dat eigenlijk te herevalueren van wat voor enorme effecten heeft dat op de lokale bevolking.

SPEAKER_01Wauw, want wat zijn de effecten op de lokale bevolking? Want het speelt zich allemaal af in zee, in die grote bassins. Wat kun je beargumenteren als gemeenschap dat het lokaal verwoest.

SPEAKER_03Ja, zij vonden het dus ook gewoon heel conflicterend met bijvoorbeeld toerisme. Als daar overal gewoon fisfarms liggen, dan is het niet lekker zwemmen in de zee. Ik heb dat zelf ook een keer ervaren dat ik in Kroatië aan het zwemmen was. En toen dacht ik, wat ruik ik hier nou toch? En toen keek ik een paar meter verderop. En toen zag ik dus gewoon, het is heel erg klein, maar gewoon een aantal vissen in zo'n net zitten. Dus het is stankoverlast, het zijn chemicaliëgebruik. Het is gewoon. En er zit ook wel een stuk, ja, dit eiland is van ons en niet van grote andere bedrijven, zeg maar.

SPEAKER_01Ja, en hoe reageert die sector dan op het moment dat het lukt om zo'n farm tegen te houden?

SPEAKER_03Ja, in dit geval weet ik vooral hoe de Griekse overheid reageert. Dus ik zie nog steeds voor me hoe een politicus met heel boos met ons rapport aan het wapperen was op camera. Van dit klopt allemaal niet en dit kan allemaal niet, et cetera. In dit geval weet ik niet precies hoe bedrijven hierop reageren, maar die zullen niet blij zijn, neem ik niet.

SPEAKER_01Nee, want Tom, ben je wel eens in een fisfarm geweest?

SPEAKER_03Nee, ik ben nog nooit in de fisfarm geweest. Nee, ik ben een jaar in deze baan en ik denk dat moet ik wel gaan doen.

SPEAKER_01Ja, maar heb je het al eens geprobeerd?

SPEAKER_03Nee, nog niet. Dat is allemaal buiten Nederland ook.

SPEAKER_01Nou ja, ik probeer het dus wel. Ja, het lijkt me fantastisch. Maar ik denk dat we dan met een bivakmus moeten, want ze zijn hermetisch gespoten.

SPEAKER_03Nee, want ze hebben dus wel eens geprobeerd om verzoeken. Dat was dan niet ik, maar onze campaigners, dat lukte niet. Ik weet wel dat er wel eens gewoon een soort demo's worden gegeven van nou, dit is dan weer state of the art voor garnalen kweek. Daar gaat een van onze campaigners dan wel heen. Een beetje een soort undercover. Er zit er al heel veel mensen van de industrie. Want wij proberen dus wel ook die banden met industrie te hebben. Bijvoorbeeld op Europees niveau komt die industrie samen, daar zijn wij ook aanwezig. Dus het is niet alleen maar dat we vanaf de zijkant proberen te schreeuwen, maar proberen juist ook wel te kijken.

SPEAKER_03Hoe kunnen we invloed hebben waar het het meeste effect heeft eigenlijk.

SPEAKER_01Ja, en de meeste dichtstbij zijn is natuurlijk Maas Horst. We hebben een voorbeeld in Nederland. Een beetje een knuffelproject geloof ik. Een miljoen subsidie van ik geloof deels Noord-Brabant en deels Europese start is. Maar die reageren op geen enkele manier op telefoontjes of e-mails. Hoe kan het dat dat zo gesloten is?

SPEAKER_03Ja, wat denk jij?

SPEAKER_01Ja, het is inderdaad een beetje een open deur deze vraag.

SPEAKER_03Ik denk twee, ik denk ook dat het veiligheidstechnisch. En dat zijn natuurlijk allemaal hyper geoptimaliseerde condities. Maar het is eigenlijk ook dat mensen het niet willen zien.

SPEAKER_01Ja, omdat zelfs daar toch, dat zou dan weer speculeren zijn, want we hebben het niet kunnen zien. Dus we mogen eigenlijk ook niet allerlei suggestieve dingen zijn, maar dat is het lastige. Dan kun je af en toe nog eens een koeien naar wij zien. Nou ja, eigenlijk de varkens en kippen ook al niet. Maar je krijgt toch ietsje meer indruk van wat er gebeurt. En dit is letterlijk een onderwater.

SPEAKER_03Die aan het groeien is. En waarvan we eigenlijk in Nederland allemaal het idee hebben dat het eigenlijk wel goed is. Want het stukje zoom in je pokeball. Er is een wereld te winnen, ook met de perceptie van dat zom dus heel gezond zou zijn en dat je vis nodig hebt en dat het dus heel clean is. Nou, ik kan je zeggen, je kan van zo'n zombiezom. Die kan je genoeg manipuleren dat hij er roz en vervolgens clean uitziet. Maar dat heeft dus niks te maken met een natuurlijk proces of iets dergelijks.

SPEAKER_01Ja, ja, want je zegt dat die roze is, want dat wordt natuurlijk ook aan het voedsel toegevoegd, toch? De kleur. Ze hebben al helemaal niet van zichzelf de kleur die wij kennen van zo'n.

SPEAKER_03Ik weet niet.

SPEAKER_01Weet je eigenlijk iets over hoe ze gedood worden?

SPEAKER_03Ik weet eigenlijk niet precies het antwoord. En dat is dan dus ook het interessante. En daarom werken wij ook graag samen met dierenwelzijnsorganisaties. En die zitten veel meer op die punten. Dus van hoe kan je deze hele sector nou dierwaardiger krijgen. Ik denk dat ons punt als foodrice nog een stap daar breder is. Moeten we deze sector überhaupt willen hebben? Dus wij houden ons niet bezig met hoe krijgen we het leven van een zoom een klein beetje beter. Ik denk dat wij meer de vraag willen stellen, moeten we überhaupt deze sector willen hebben.

SPEAKER_01Ja, en wat is daar op uw antwoord?

SPEAKER_03Nee.

SPEAKER_01Is er voor jou geen acceptabele manier van frisk mogelijk?

SPEAKER_03Op dit moment niet. Ik denk dat je toch naar dat dierwaardig moet zijn, nou dat zie ik niet. En we moeten gewoon een sector hebben die binnen de ecologische grenzen past. Dat zie ik ook niet. En we willen uiteindelijk natuurlijk gewoon naar een afschaving van de bio-industrie. Ik denk dat we dat als samenleving uiteindelijk toch allemaal wel willen. En dan moeten we niet meer kweekvis gaan hebben. Dat is gewoon niet de oplossing.

SPEAKER_01Nee. Ja, dan komen we natuurlijk toch in dat hele lastige dilemma. Moeten we die vissen dan weer uit de zee gaan halen?

SPEAKER_03Ja, ik vind dit ook zo moeilijk. Nee, het antwoord is natuurlijk nee. Want daarmee creëren we dan weer het oude probleem, namelijk overbevissing. Ik denk dat we dus als we het hebben over die plantaardige transitie, dat dat dus niet betekent, comma, maar wel vis. Nee, dat betekent dus ook minder vis. Daarvoor wil ik me ook hard gaan maken in Nederland. We zijn een jonge organisatie, maar wij zien dat ook echt een van onze speerpunten. Om ook gewoon juist in, noem het maar even onze bubbel, niet alleen over vlees te hebben, maar ook over vis. Ik denk dat dat een hele belangrijke idee is.

SPEAKER_01En wat zijn jullie strategieën daarvoor? Als vis nu als alternatief wordt gezien voor vlees. Het is een dagje minder vlees en een dagje meer vis. Ga je dan je pijlen op het voedingscentrum richten en op de schijf van vijf veranderen? Of de lobby in Den Haag aan of publiekscampagnes?

SPEAKER_03Ja, ik ga niet onze hele strategie blootleggen, maar het begint nu wel een beetje bij gewoon aandacht hiervoor krijgen. En dat we gewoon zien dat ook andere NGO's naar ons toe komen van goh, wat goed dat jullie hier op aan het werken zijn. Want het is inderdaad een beetje het onderbeleid. Thema, wat niet helemaal mee wordt genomen. En we weten dat we er iets mee moeten, maar we weten er eigenlijk te weinig van. Dus dat is eigenlijk een eerste strategie. Het gewoon meer bij NGO's ook onder de aandacht brengen. En bij publiek, is vandaag met een artikel in het NRC en de volkskrant gewoon wel zo goed gelukt.

SPEAKER_03Want ik denk dat mensen toch wel geschockeerd zijn over deze sector. En dan kunnen vervolgens gaan kijken: waar ligt dan het punt waar we een beetje op kunnen gaan drukken? Dan ga je denk ik naar certificeringsschema's kijken. Want dat is toch ook bij supermarkten naar verwijzen. Van ja, het heeft dit keurmerk. Nou, daar vinden wij dan ook wat van. Dus daar zijn we ook aan het inkomen.

SPEAKER_01Maar wat ga je daar dan in veranderen, dat ze iets meer ruimte krijgen in dat bassin of toch weer vissen voor het krijgen in plaats van kip?

SPEAKER_03Nou, ik denk dat bijvoorbeeld een heel concreet eis moet zijn dat je transparanter bent over de voeding. Dus bijvoorbeeld die kip is denk ik een hele makkelijke. Dat moeten denk ik mensen ook weten. Als jij bijvoorbeeld Pescatariër bent. Maar ik denk dat überhaupt dat we veel transparanter moeten zijn, dat we veel meer controles op die farms moeten zien. Want we hebben toch helemaal niet zoveel over dierenleed gehad. En dat is dus ook minstens zo'n groot issue bij deze zalmen. Dat je daar heel erg veel op kunt doen. En uiteindelijk denk ik dus ook gewoon de bedrijven die hier of wel in investeren, of die wel bijvoorbeeld vismeel visolie faciliteren.

SPEAKER_03Kijk, die vis die eten al die kleine visjes, anchauvis, haring, et cetera. Ik ga niet zeggen, nou ga dat dan maar alleen maar eten, maar dat is minder slecht. Dus mocht jij toch nog vis willen blijven eten, laat ze dan daar naar kijken.

SPEAKER_01Ja, dus eet eigenlijk zo laag mogelijk in de vissen keten. En niet een vis die allemaal vissen heeft gegeten, die bovenaan de voedsel eten staat.

SPEAKER_03We eten eigenlijk bijna geen enkel ander roofdier. Ik zat er laatst over na te denken. Ik kan eigenlijk alsof je een leeuw eet, die koeien als voer krijgt of kippen. Dus ja, als je dan af en toe eens een keer een stukje vis wil, ga dan naar duurzaam gevangen, kleinere vissen, die nu als voer worden.

SPEAKER_01Ja, bestaat er zoiets als duurzaam gevangen vis?

SPEAKER_03Dat weet ik niet.

SPEAKER_01Als de MC-keur maakt natuurlijk ook wel van alles op af te dingen.

SPEAKER_03Het zullen ongetwijfeld populaties van vissen zijn die iets duurzamer zijn, maar ik ga dat niet aanmoedigen. Ik denk dat we gewoon vooral veel plantaardiger moeten eten en dus ook vissen. Minder.

SPEAKER_01Goed, dan wil ik je heel hartelijk bedanken voor succes met zo te horen: veel acties die nog gaan komen. Ik zie ook wel uit naar de rechtszaken, eerlijk gezegd. Ik ben benieuwd. Maar lipstield. Heel goed. En ja, voor alle Pescotariërs die naar deze podcast luisteren. Denk nog maar eens even heel goed na over wat je eet. En kijk eens wat voor andere lekkere opties er te vinden zijn.

SPEAKER_03Zo is het.

SPEAKER_01Dat was fijn dat je luisterde. Ja, Tom moest je het antwoord over het doden van de kweekvissen nog schuldig blijven, maar ik ben er inmiddels wat ingedoken en ik moet zeggen, daar is toch ook wel heel veel over te vertellen. Ik beloof je dat ik daar in een andere podcast nog eens op terug ga komen. Maarel van der Pas deed de audiomixage van deze aflevering en vele donateurs maakten hem weer mogelijk. Doe jij ook een duid in het zakje? Ga naar studioplantaardig.nl en de rest wijs zich vanzelf.

SPEAKER_01Dank je en tot de volgende.

Open the transcript file

Hosts and Guests

Nobody is credited on this episode yet.

Credit the people on this episode

Be the first to rate this episode

More episodes

All episodes
  1. #125: Kunnen de plantaardige koks van het ROC een varkenshouder overtuigen?

    Nov 20, 202644 minAudio

    In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...

    Credit the people on this episode

  2. Journaal #96: Plantaardige eiwitten zorgen voor hoger testosterongehalte

    Nov 13, 202644 minAudio

    Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...

    Credit the people on this episode

  3. Journaal #95: Komt de hoge rundvleesprijs Trump straks duur te staan in de verkiezing?

    Oct 30, 202645 minAudio

    Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...

    Credit the people on this episode

  4. #123 Afhakers: waarom stoppen mensen met vega(n) en hoe houden we ze binnen boord? Met Lisa Stel (Lisa Goes Vegan)

    Oct 23, 202652 minAudio

    Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...

    Credit the people on this episode

  5. Journaal #94: Vleesconsumptie blijkt al jaren lager dan gedacht, na correctie cijfers

    Oct 16, 202640 minAudio

    In het Vegan Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman (ProVeg) het laatste nieuws door op het gebied van de 'eiwittransitie'. Met dit keer: Nieuwe vleesconsumptiepeileing is uit: we eten al jaren minder vlees...

    Credit the people on this episode