#122 Zet de Keuringsdienst van Waarde aan tot meer of minder vleesconsumptie? Met Maarten Remmers
52 minAudio
Er is maar één programma waarvan ik zeker weet dat ik elke aflevering heb gezien, en dat is de keuringsdienst van waarde. De op het eerste gezicht simpele en zelfs wat naïeve vragen blijken een wereld aan verborgen voedseltrucs bloot te leggen. En vandaag zit ik tegenover Maarten Remmers, die al 19 jaar als voor dit programma werkt waarvan een groot deel als hoofdredacteur. Daarin bezocht hij ook regelmatig vleesproducenten, boeren en slachthuizen. Ik ben natuurlijk benieuwd wat dat met zijn eetlust heeft gedaan, hoe hij naar de industrie kijkt en naar de rol van zijn eigen programma. Keuringsdienst van Waarde: https://kro-ncrv.nl/programmas/keuringsdienst-van-waarde Dit is het nummer waardoor Maarten op 15-jarige leeftijd vegetariër werd: https://open.spotify.com/track/2qp6cnGooZl3YwnuiHNA0x?autoplay_ok=1 Interview en montage: Esther Molenwijk Audio mixage: Marlon van der Pas Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_02Vermeerwerel met Vorkam's: Mijn naam is Astorley, en dit is de Vudio van de Aarhus. Nog even voor de samentekij, misschien kun je vertellen wat je vanop dat gebeten hebt, meestal sojayoghurt met vandaag was het mango en misschien.
SPEAKER_00Zelfgemaakte soyoghurt.
SPEAKER_02Zelfgemaakte sojajoghurt. Maar wat voor sojabonen gebruik je dan?
SPEAKER_00Nou, ik koop wel sojamelk. Het komt uit voor uit een uitzending. Dat we op een gegeven moment de uitzending maakten over kwam meer in ergernis van mij. Dat ik dacht. Want yoghurt maken is aan zich heel simpel, je hebt gewoon melk, die moet je verwarmen tot 43 graden. Dan gooi je er een scherp yoghurt in of een cultuur. En dan laat je een x aantal uur staan en dan heb je yoghurt. De yogh maken is gewoon spot goedkook. Maar ik dacht altijd dat yoghurt maken van sojamelk, dat het heel complex was, en ook best wel veel soyoghurt in de winkel, hebben ook best veel ingrediënten.
SPEAKER_00Maar datzelfde principe werkt identiek met soyamelk. Dus een pak sojamelk kost 80 cent. Maar die yoghurt kostte heel lang rond de 4 euro per liter of per kilo. En dat vond ik zo raar. Dat ik denk van ja, dus daar heb ik een uitzending over gemaakt. En sindsdien maak ik altijd zelf die zojoghurt. Want het is gewoon, ja, ik gooi een pak in een pan. Vijf minuten opwarmen naar 43 graden. En dan stop ik het gewoon in zo'n melkfles. En dan gooi ik er twee lepels yoghurt als die op is, zeg maar, van de oude badge, gooi ik erin.
SPEAKER_00En dan doe ik er een overhandschoen omheen. En dan laat ik hem staan terwijl ik aan het werken ben en dan s'avonds is die klaar. Nee, het werkt echt heel simpel. Oké, kan je aanraden. Zijn we al begonnen?
SPEAKER_02Nou, eigenlijk niet, dit was een serieuze soundcheck.
SPEAKER_00Die kan je dan snijmael later reageren vinden.
SPEAKER_02Ik vind het een leuk verhaal. Nou, dankjewel. Ja, er is eigenlijk maar één programma waarvan ik zeker weet dat ik elke aflevering heb gezien. En dat is de Keuringsdienst van Waarde. De op het eerste gezicht simpele en zelfs wat naïve vragen blijken elke keer weer een wereld aan verborgen voedseltrucs bloot te leggen. En vandaag zit ik tegenover Maarten Remers, die al 19 jaar. Zeg ik dat goed.
SPEAKER_00Dat zou zomaar kunnen. Schrik er zelf uit.
SPEAKER_022007. Ja, top. Dat is hem. Die al 19 jaar voor dit programma werkt, waarvan een groot deel als hoofdredacteur. En daarom bezocht hij ook regelmatig vleesproducenten, boeren en slachthuizen. En ik ben natuurlijk heel benieuwd wat dat met zijn E-Lust heeft gedaan. Hoe die kijkt naar de industrie en naar de rol van zijn eigen programma. Nou, Maarten, van harte welkom.
SPEAKER_00Dankjewel.
SPEAKER_02Echt heel leuk dat je hier bent.
SPEAKER_00Ja, je hebt ze echt alle 500 nog wel bekeken.
SPEAKER_02Ja, ik ben er iets. Ik denk het wel. Ik ben dus iets later begonnen. Maar als ik een keer zo'n. Sommigen mensen hebben dan bingen dat ze dingen gaan bchenken. Als er dan zo'n regenachtige dag is en ik weet even niet wat ik ga doen, dan begin ik gewoon even bij helemaal, wat is dat, al die seizoenen terug.
SPEAKER_00Ik heb er namelijk heel hard voor gevochten dat ze allemaal, vanaf het begin op NPR Start blijven staan.
SPEAKER_02Want dat eigenlijk wilde men die eraf halen.
SPEAKER_00Ja, want het kost ook geld om dat allemaal live te houden. Deels was het eigenlijk ook van onze eigen redactie, omdat je gewoon heel makkelijk even terug kan vinden. Oh wat hebben we toen gedaan en dubbelt wat diep met. Maar ik vond ook het soort rijk archief, omdat heel uitzendingen van soms van 20 jaar geleden zijn nog steeds relevant. Niet allemaal, maar echt, ik denk de meerderheid zeker.
SPEAKER_02Ja, absoluut. En ik vind het ook heel leuk om te zien wat een evolutie dat programma door heeft gemaakt. Dus dat je bij de oude afleveringen nog een beetje op zoek bent naar waar gaat dit naartoe? Waar gaan ze nu achteraan? En bij de nieuwe afleveringen is er een heel duidelijke lijn en de format in.
SPEAKER_00Jazeker. De oude uitzending kon iets meer meanderen. Sommige mensen vonden dat soms ook leuker. Ik ben inderdaad iets meer van de lijn geweest om het iets strakker te maken, iets helderder te hebben van ja, wat is de zoektocht? Welke vraag heb je en waar moet je antwoord op zien te krijgen? En sommige vroegen gingen uit de zending ook wel eens: laten we iets met uien doen. En dan kreeg je een soort mosaïke verteling met best wel leuke dingen over uien, maar niet soort rode draad die op de benen had.
SPEAKER_02Ja, het waren eigenlijk een paar, volgens mij voornamelijk nog mannen toen, die gingen bellen en die op zoek gingen. Alleen allnen, maar witte mannen.
SPEAKER_00Eentje was niet wit.
SPEAKER_02Was jij zelf vanaf het begin door dat programma gefascineerd?
SPEAKER_00Ja, ik vond het vroeg heel tof en ik weet nog wel, ja, ik ben ooit begonnen bij een jongeren programma, Six Pack heette dat. Ik noem maar een beetje wat YouTubers tegenwoordig deden. Dat deden wij voordat YouTube bestond. En dan hadden we s'nachts een soort obscuur tijdslotje op SBS. En dan mochten we doen wat we wilden. En dat was echt leuk. En dan zijn ook veel mensen wel uit voortgekomen die later die je nu nog steeds op tv ziet. En daarna ging ik wat regisseren en ik voelde me altijd wel echt een maker.
SPEAKER_00Ik ben in beeld bij de keuringsdienst. Maar ik wilde ook gewoon betrokken zijn bij het uitzoeken van het verhaal, het selecteren van het verhaal, de research doen, het regisseren. Uiteindelijk dus eind- en hoofdredactie gaan doen. Maar dat programma, ik weet dat als maker dat zag en dacht, nou ja, daar wil ik wel werken. Ik weet niet, het zal iets in het programma in een soort humor en het onderzoeken, en ook de esthetiek van het programma en het onderwerp.
SPEAKER_02Ja, heb je iets met voeding?
SPEAKER_00Nou ja, inmiddels zit ik er twintig jaar in. Dus ja, natuurlijk heb ik iets met gedaan. Toen wel vond ik het interessant. Dus ik kan me wel herinneren dat ik natuurlijk in het soort eerste gesprek, in een soort sollicitatiegesprek, wel gedaan, alsof ik er heel veel mee bezig was. Maar dat was ging ontzettend mee. Ik was gewoon net student af. Ik was vegetariër, dus dat gooide ik dan in en dan ben je al een soort bewust met eten bezig, maar verder, ik vroeg me echt niet al die vragen af die.
SPEAKER_02Maar was dat een goede pitch om te zeggen dat je vegetariër bent? Want wilde ze niet juist voor zo'n programma iemand?
SPEAKER_00Ja, ik weet niet of dat het goede pitch was.
SPEAKER_02Wat was voor jou de kern dat je dacht: voor dit programma wil ik werken? Wat vind jij de spannendste aan?
SPEAKER_00Gewoon nieuwsgierigheid naar alledaagse dingen. En in dit geval is het dan eten, maar dat kan ook. Goede currenciens doet het ook wel eens een oude tafel of een object. Het alledaagse. En dat achter elk ding wat je om je heen ziet, daar zit een verhaal achter. En de kunst is het vinden van dat verhaal en mensen daarover laten verwonderen. Voor mij gaat de currenciens niet over misstanden of over laten zien wat er allemaal fout gaat. Ik bedoel dat zeker een onderdeel, en dat is ook belangrijk.
SPEAKER_00Maar voor mij in de kern gaat het over een wereld allemaal achter producten die je achterloos in je mandje gooit. En die leggen wij bloot. En daar gebeuren gewoon best wel gekke dingen en mooie dingen en grappige dingen en nare dingen. De drijfveer is het vinden van dat soort verhalen. En ik vind dat nog steeds. Ik doe het ook al heel lang, omdat we nog steeds nieuwe dingen die ik ook niet wist. En die me ook weer aan het denken zetten.
SPEAKER_00Dat is de drijfveer. Niet om de voedingsindustrie een hart te zetten, omdat ze de boel blazeren. Dat is ook leuk.
SPEAKER_02En toch gaan het overgrote deel van de uitzending wel over dat je toch een beetje bezodemieterd wordt. Dat is toch wel het gevoel waar je vaak mee achterblijft.
SPEAKER_00Ja, dat is zo, maar voor mij voelt dat niet zo altijd. Dus ik zie daar ook gewoon de humor van in ofzo. Het is ook gewoon heel menselijk vaak wat er gebeurt. Dus dat producenten zoeken gewoon manieren om geld te verdienen. En dan snijden ze de bocht af en ze kunnen ergens iets goedkoper krijgen. En vaak zien ze zelf niet omdat ze er middenin zitten van hoe raar het is. En daar zit dan weer de gekkigheid in. En dat die verwondering met die bril kijken naar de wereld en gewoon naar iets dom zoals een pot pindakaas. Ja, daar zit mij lol in.
SPEAKER_00Oh ja, maar hoe zit dit dan? En waar komt dit dan vandaan en waarom is dit zo? En soms word je dan, het lijkt inderdaad dat je genaaid wordt. En dat is natuurlijk hartstikke leuk. En dat vind ik natuurlijk ook echt leuk om te laten zien. Maar dat hoeft niet voor mij.
SPEAKER_02Ja, het leukste is inderdaad, als je in die uitzending ziet gebeuren dat zo'n producent zelf door de hele naïeve vragen, zich begint te realiseren hoe gek het eigenlijk is wat hij doet of wat hij zegt. Dat zijn inderdaad die leuke momenten.
SPEAKER_00Ja, maar het kan ook een soort dilemma zijn, waar je eigenlijk laat zien van ja, soms is een ding ook gewoon niet zo'n soort weet. Ik bedoel, als ik nu wat nu te binnen schiet, een soort uitzien we maakte over of je kalf wel of niet bij de koe moet houden. Dus op het moment dat een koe moet melk geven, dus die moet drachtig worden, je moet een kalf geven. Bijna alle boeren die houden die koe vrijwel direct weg. Want ja, dat kalf hebben ze in heel veel gevallen niet nodig. Dat wordt kalsvlees. En zij denkt, ja, als ik dat kalf zo snel mogelijk weghaal, drink die die melk van die moeder niet op.
SPEAKER_00Want die kan ik gebruiken om in de pak te stopen en dan geef ik dat babykalfje geef ik poeder. En dan zijn er een aantal boeren, en dat zijn er heel weinig, die zeggen: nee, we houden hem bij de koe. Want ja, de moeder heeft net een kind gekregen, dus die wil je niet scheiden. En het is beter voor dat kalf om die moedermelk te drinken. Wat zo is.
SPEAKER_02Die geven ze ze nog een maandje of drie samen.
SPEAKER_00Ja, maar dat is heel ingewikkeld boeren. En de boeren die dat niet doen, kunnen ook heel helder uitleggen waarom dat niet voor hen werkt. En de boer die wel dat kalf erbij houdt, die ziet ook nadelen. Want die zegt, als je ze na drie maanden uit elkaar haalt, uit de gegeven moeten ze toch uit elkaar. Dan is dat leed eigenlijk groter. Of in ieder geval, die emotie bij die koe. Is sterker dan wanneer je hem binnen een dag weghaalt. Want dan denk ik, oh, het is geroofd.
SPEAKER_02Ja, dus dit is echt zo'n dilemma waarbij je af van wat is nou. En dan laten we eigenlijk twee kanten zien.
SPEAKER_00En je wordt niet genaid. Maar je krijgt wel zo, hoop ik, mooi inzicht in die wereld en waarom boeren doen wat ze doen. En het is ook uiteindelijk wel zonder oordeel. Dus je mag als kijker zelf bedenken wat je daarmee moet doen.
SPEAKER_02Ik vind altijd wel ingewikkeld zonder oordeel. Ik snap wat je bedoelt hoor. De manier waarop jullie dat weergeven in je programma, doe je dat wel zo. Maar het is natuurlijk wel de onderwerpen die je kiest. En ook nog eens de shots die je daarin kiest, daar zit natuurlijk altijd een soort framing in.
SPEAKER_00Het is natuurlijk onzin om te zeggen dat het 100% objectief is. En er zit natuurlijk wel tussen de regels door, voel je natuurlijk vaak wel de mening. Maar ook onderling kunnen we misschien best verschillen over wat je van iets vindt.
SPEAKER_02Ik bedoel, onderling jullie de vraaggevers of de makers. Want hoe gaat dat eraan toe? Is daar wel eens strijd over? Of strijd of discussie over hoe je een onderwerp belicht?
SPEAKER_00Nou, we hebben daar dus niet echt heel erg discussie over, maar ik denk niet dat we over alles hetzelfde denken en ook hetzelfde handelen. Ersin is een hele grote vleesheter. Gewoon een enorme liefhebber van vlees. Ja, ik ben dat niet. En dat komt wel ook door mijn werk voor het programma, maar bij hem heeft dat toch een andere uitwerking.
SPEAKER_02En jij bent tien jaar hoofdredacteur geweest, ook van het programma.
SPEAKER_00Ja, zou het kunnen zoiets.
SPEAKER_02Net gestopt, geloof ik, een jaar geleden als hoofdredacteur. Heeft dat dan het feit dat jij geen vleeslievaar bent? Ben je helemaal vegetariër trouwens, nog?
SPEAKER_00Nou ja, ik zeg altijd, ik ben een professioneel vleeseter, als in de zin van ik eet eigenlijk alleen vlees in de keuring. Dus misschien denken mensen, hij eet gewoon vlees. Maar dat komt gewoon. Als je dit programma maakt, is het heel onhandig als de verslaggevers geen vlees eten. Ws wil je ook iets proeven en. Je maakt een uitzending over iets. Als je dan meteen stelling inneemt, ik eet het niet, dan is het lastig om die uitzending te maken. Dus bijvoorbeeld als er varkensvlees geproefd moet worden, dan sturen we niet ergens in, want je eet geen vark.
SPEAKER_02Snap ik? Dus je moet in de uitzending vlees, maar daarbuiten doe je dat eigenlijk.
SPEAKER_00Ik moet dat niet, maar in principe, dat steek dan wel eens een stukje in mijn mond. Nee, maar ik had eigenlijk vanaf mijn vijftiende geen vlees. En toen, ja, gewoon als puber was dat. Ik zat op de fietsen denken waarom. En dat was en het is eigenlijk door een punkband die ik toen luisterde. En ik was vijftien en ik vond het gewoon leuk om dan dingen net anders te doen, een beetje recalcrant. En dat was een band die zong dus over weet ik zo. Meat is still murder, dairy is rape.
SPEAKER_00Ja, een wijze activistisch bent, propagandy, voor mocht je afvragen hoe het is. Het was echt mid-jaren negen. En toen was gewoon in zijn scene, en op een gegeven moment was iemand die was vegetariër en toen dacht ik, oh ja, dat kan natuurlijk, dat kan je gewoon doen. En ik was er wel gewoon nieuwsgierig naar. Ik vond het gewoon leuk om dat te proberen. Maar dat is eigenlijk wel blijven plakken. Eigenlijk tot op de dag van vandaag. Maar terug de keuringdienst ben ik soms ook deels, ik proef het dan zelfs in beeld.
SPEAKER_00Maar ik ben ook wel als op de redactie voelt er iets over. En dat draait weggegooid te worden, ik ga niet iets weggooien. Dus dan kan het wel zijn dat ik mijn zoon wil wel graag vlees hebben. Dat krijgt hij eigenlijk niet tenzij het over is. Dus dan neem ik wel eens mee. Ik heb liever dat het wordt opgegeten dan dat het wordt weggehoord. Omdat we bellen natuurlijk met die spullen. Die zijn wel over. Ik wil dat dat zoveel mogelijk ook weer een weg vindt. Maar gewoon met zo'n versproduct ga je ook niet.
SPEAKER_02Maar toch nog interessant wat je zegt: dat is blijven plakken. Ik luister naar niet met en toen is het blijven plakken, maar om vegetariër te heb je best wat wilskracht nodig. Dat moet toch over meer zijn dan toevallig een keer een liedje hebben gehoord.
SPEAKER_00Ja, ik weet niet. Het was gewoon een beetje een soort alternatieve skateboarder die naar punkrock luisterde. Ik was een soort optie of zo. En ik vond het wel interessant. Wat ik het gewoon wel interessant vond om te doen. En eigenlijk hoe langer ik het deed, hoe meer ik er met die keus eens was.
SPEAKER_02Vooral vanwege de dieren? O vanwege Meet is murder, dairy is rape.
SPEAKER_00Nou ja, dat dairy is rape, vond ik toen blijkbaar niet zo erg. Want zuiver bleef ik wel gewoon eten. Dus dat bleek dan niet heel erg plakken. Maar goed, dat vond ik dan ook wel weer ingewikkeld. Maar ik kan geen vlees eten, dat leek me dan wel haalbaar. Want ik had wel Javaanse schijven in de supermarkt zien liggen. Dat was dan een beetje nog de enige keuze in die tijd een quormblokje. Maar ja ik kan het niet zo helemaal goed mee terughalen, maar ik voelde me daar op zich wel altijd goed bij. En ik heb dat wel, ja, tot nu toe ben ik dat gewoon blijven doen.
SPEAKER_00En op een gegeven moment mijn vriendin die ik ontmoete, mijn partner nu waar ik me ben, die was vanaf de achtste half hectari. Dus een gegeven moment als je dan samen bent, in ons huis is eigenlijk gewoon geen vlees. Punt. Tenzij het dus inderdaad over is, heel af en toe.
SPEAKER_02Maar ben jij ook vervolgens, met je was zo'n vijfte, maar daarna ook veel gaan verdiepen in in hoe de bio-industrie in elkaar zit.
SPEAKER_00Dat is eigenlijk heel manig.
SPEAKER_02Het was gewoon weer een soort levensstijlding, wat wel bij je past.
SPEAKER_00Ik snapte wel het idee dat natuurlijk iets raar zijn zit dat je dieren in een stal hoort om ze voor een slagterij te jagen. Dat dat een soort iets is wat je. Ja, dat daar iets geks aan zat, voelde ik natuurlijk wel. Maar ik heb niet heel erg verdiept in wat daar nou precies aan de hand is en hoe dat nou precies in elkaar zat. En ja, ik zag gewoon dan, weet ik veel, de activisten, filmpjes of panfletjes van Peta of noem maar op. En daar deed ik het dan mee. Ja, eigenlijk weet ik niet waarom elke in mijn studententijd ben ik dat gewoon blijven doen.
SPEAKER_00Ik was daar ook niet echt mee bezig. Maar op een gegeven moment was het gezond gewoon in mijn systeem, en dan had ik geen vlees. En door de keuringziens ben ik eerlijk gezegd ben ik er iets milder in geworden.
SPEAKER_02Over de vleesindustrie.
SPEAKER_00Nou ja, dat sowieso. Om je natuurlijk een veel genuanceerder beeld krijgt en je praat echt met die mensen. En dan zie je dat de vleesindustrie, je hebt daar heel veel verschillende smaken in. En je hebt houderijen en systemen en producten. Het is natuurlijk een enorm verschil. Goel, bio-industrie, kalsvlees is iets anders dan een baanbrugsbicht ofzo. Kijk, ik ben aan zich niet tegen het doden van een dier. Dat vind ik niet heel. Dat is nu in ieder geval niet meer waarom ik het niet doe.
SPEAKER_00In principe gaat mij om duurzaamheid. Nu. En dan daarna komt dierenwelzijn. Maar gewoon het idee. De kennis over hoeveel landbouw rond in de wereld er in dienst staat van dat V, op welke schaal. Dat vind ik eigenlijk het grootste probleem. En dan vervolgens, ja, in sommige houderijen gaat het er wel heftig aan toe. Maar aan zich, het doden van een dier om dat te eten, daar heb ik niet per se heel veel moeite mee.
SPEAKER_02En want we waren even een omserving aan het maken van een vraag die ik begon te formuleren over wat jouw vegetarisme als voor invloed heeft gehad op het feit dat jij dan hoofdredacteur bent geweest van de Keuringsdienst van Waarde in de onderwerpkeuze die jij maakte.
SPEAKER_00Nee, want we behandelen eigenlijk zijn vleesonderwerpen ook hele fijne onderwerpen, dat klinkt heel stom, maar juist ook omdat er natuurlijk emotie bij komt kijken. Dus als je het moment dat je in een stal gaat kijken, ja toch met dieren? Er gebeurt toch iets. Ik vind het ook toch altijd mooi om te zien, of indrukwekkend, of soms ook heftig. Maar ja, dat klinkt heel stom. Televisiematig zijn vleesonderwerpen wel interessant. Het is interessanter dan broccoli.
SPEAKER_00Over vlees ook veel meer te vertellen. Er zit veel meer aan. Er zit natuurlijk een industrie achter, over die die dieren fokt, die die dieren een bepaalde kant op willen krijgen. Het gaat over het houden rejssysteem. Het gaat over wat ze eten, het gaat vervolgens over wat je ermee doet. Je hebt een varkensbeeld, daar kan je honderd soorten hammen van maken. En elke ham heeft dus zijn eigen verhaal. Het is gewoon heel een hele rijke wereld. En ik snap ook dat mensen enorm van die wereld, of in ieder geval van die producten houden. Ja, er zit heel vaak heel veel geschiedenis in en traditie en ambacht.
SPEAKER_00Heel veel niet. Veel ook supermarktrollen. Maar er zit ook een kant aan die ik ook wel mooi vind. Ik hoef het niet te eten. Maar ik zie wel, ja, qua televisie en qua verhaal zit daar gewoon vaak veel in. En het is niet alleen de kant van, oh ja, deze dieren hebben het slecht. Het zit ook gewoon een soort culinaire bril in. Of een soort ambachelijke bril.
SPEAKER_02Ja, precies, want ik zie die twee kanten in de curing. Dus ik zie inderdaad afleveringen die gaan over dat dier. Over wat beter leven betekent. Of over kalf bij Koe, of hier Fok specials, die wel heel boeiend waren over dat een varken tegenwoordig een extra rip heeft.
SPEAKER_00Ja, dat soort dingen vind ik echt fascinerend. Ook omdat ik niet zo goed weet hoe ik me daartoe moet verhouden. Ik voel ergens wel van dat vind ik ook typisch, zo'n dilemma. Als boer, ben je natuurlijk gewoon een bedrijf en je wil dieren houden en je wil daar een beetje geld op verdienen. Dus gaat die industrie natuurlijk zoeken van hoe kunnen we dat zo efficiënt mogelijk doen. En ja, geestjes ongelijk. Natuurlijk doe je dat. En dan zou je ergens kunnen zeggen, dat is ook goed, want dan verspel je minder voer en is dat beestje sneller groot.
SPEAKER_00Die kant is, die is er natuurlijk.
SPEAKER_02Aan de andere kant kun je ook zeggen, als je echt efficiënt voedsel wil maken, moet je juist geen dier gebruiken.
SPEAKER_00Sowieso ben ik het ook helemaal mee eens. Maar als je gaat zeggen, ik ga alle kippen vervangen voor langzaam groeiende rassen die 24 weken moeten leven. En je wil op deze schaal kip blijven weten, dat gaat natuurlijk echt mis.
SPEAKER_02Ik begon met de vraag. Namelijk, ik zie dat soort uitzendingen. En ik zie ook uitzendingen over dat er water in je capfilet blijkt te zitten. Of dat de seranoham minder lang gerookt blijkt te zijn dan je denkt. Ik zie elke uitzendingen die echt over het vlees gaan zonder dat het de grootste stakeholder in het geel, namelijk dier, daaraan te pas komt. En dat zijn ook wel uitzieningen, bijvoorbeeld die over seranoham onlangs. Waar je best wel trek van krijgt.
SPEAKER_02Ik eet geen vlees. En ik hoef ook echt zeker geen seranoham meer te krijgen. Maar dat is allemaal wel heel mooi opgenomen. Je ziet Marijn Frank er van Smullen. Je ziet dat mooie mannetje in dat kiosje daarin in Spanje, die mooie seranoham presenteert. Het is ook een beetje een op zijn minste normalisering en bijna misschien ook wel een beetje een verheerlijking van dat echte mooie vlees.
SPEAKER_00Nou, ik weet niet of normalisering is. Het is er gewoon. En wij laten dat zien. En daar hebben we vragen over een. Ja, nee, ja, verheerlijking vind ik wel te ver gaan. We beginnen niet elke uitzending met een. Soort oordeel over vlees. Dus in principe gaan we er neutraal in. We hebben gewoon een vraag over dat vlees alsof wij consumenten zijn die dat eten. Omdat ik dat ook de fijnste manier vind als televisiemaker om in die wereld te stappen. Kijk, om elke uitzending de wereld in te stappen. Ja, ik vind eigenlijk dat je geen vlees moet eten, maar leg me toch eens uit wat Sorano allemaal is.
SPEAKER_02Nee, dat snap ik heel goed. Maar het is dus meer in de keuze inderdaad van wat voor soort onderwerp.
SPEAKER_00En laten we wel weten, heel veel mensen eten natuurlijk gewoon vlees. En die willen ook geïnformeerd worden. En dat doen we wel. En we laten ze ook de minder fraie kanten van de vleesindustrie zien. Maar ja, misschien ook de kanten over lekker eten of over wat mensen er van morgen van maken, die kant is er ook, ja. Ik vind niet dat ik daarin ben dat een programma daarin moet oordelen en zeggen, ja, dat laten we niet zien. Want ik als hoofdredacteur ben tegen vleeseten. En ook ja, dan is het programma.
SPEAKER_00Dan houdt het ook snel op.
SPEAKER_02Dan krijgt het programma een heel duidelijk profiel en trekt het alleen nog maar bepaalde kijkers.
SPEAKER_00Ik vind het leuk dat soms zijn boeren aan een uitzending ziedend op ons. En soms staan we juist weer aan hun kant. Het heeft dat allebei. En de ene uitzending zal de veganist van denken: ja, precies, dit is waar het om draait. En een andere uitzending kan een vleeseter zich wellicht beter in herkennen. En dat dat allebei kan bestaan vind ik eigenlijk wel mooi. Maar ik kan ook voorstellen dat mensen.
SPEAKER_02Je zegt eigenlijk, we zitten precies in het midden.
SPEAKER_00Je zit niet in het midden, ze beginnen gewoon eigenlijk elke uitzending neutraal.
SPEAKER_02Ja, maar goed, dus al met de keuzes die je maakt over wat voor uitzending je maakt, of je iets maakt waarin je iets over het welzijn van dieren laat zien. Of wat je iets maakt waarin je iets over lekkere seranohammen laat zien, heb je natuurlijk al een beetje een keuze gemaakt.
SPEAKER_00Het gaat uiteindelijk ook om je bent ook gewoon op zoek naar wat is een verhaal wat we kunnen vertellen. En dan het liefst ook nog een verhaal wat begint met een hele naïve vraag. Die iedereen in principa had kunnen bedenken. Dus moet de vraag zijn op het moment dat wij hem stellen, dat jij thuis denkt. Verrek, hoe zit dat eigenlijk? Het allermooiste is dat we een vraag hebben over een product en dat eigenlijk niemand bij onze redactie het antwoord weet en geen idee heeft. En je denkt, ja, maar deze vraag is zo leuk, ik moet hier nu gewoon het antwoord op vinden. En dat je dan gaat ontdekken en wat het antwoord is, maakt dan eigenlijk niet eens meer uit.
SPEAKER_00Dat zijn de fijnste onderwerpen om te maken. Ik bedoel, dat zijn ze niet allemaal. Soms weten we van tevoren londers goed waar wij heen gaan. Maar dan is wel die vertelling en het vinden van de mensen in de industrie die daar hun licht op willen laten schijnen. Waar gaat ik eigenlijk ook om van hoe kijken die mensen in industrie eigenlijk naar hetgene waar ze mee bezig zijn. Want heel vaak gaan we een beetje om de hete brei heen. Je kan natuurlijk soms gewoon direct naar de fabriek stappen en vragen hoe zit dit. Terwijl wij gaan dan eerst naar een boer en naar een slagertje en naar een importeur.
SPEAKER_00Maar juist de kijk van al die mensen in die sector die naar dat product kijken, die er allemaal wel net weer een andere kijk op hebben en ook op een andere manier hun geld aan verdienen of naar omgaan. Dat maakt ook de currency. En niet per se alleen het antwoord.
SPEAKER_02Tuurlijk. En dat is die verwondering die je vertelde in het begin. De verwondering dat soort dingen die kan zijn.
SPEAKER_00En ook de humor. Als je het hebt over dierenfokken, waar hadden we het net over, dat zo'n boer die dan, je hebt het over die rip, die dan vertelt over die rip die erbij is gefokt. En die mannen super trots. Die stond echt met volle trots te vertellen dat het gelukt is en dat er weer twee tepels bij gefokt zijn. Sommige mensen die kijken naar die gruwelen die denken, ik eet nooit meer een vark, want dit gaat helemaal te ver. En andere mensen denken, ja, natuurlijk doen ze dit. Want dan wordt het vark langer, heb je meer vlees.
SPEAKER_02Maar Maarten, nog even terug, want je zit hier natuurlijk bij Studio Plant Aardig. Ik moet daar toch nog even op door. Je zegt zelf ook dat in ieder geval het milieuargument voor het eten van minder vlees voor jou heel duidelijk is. En de schaal waarop we doen en het vevoer wat we aan de dieren geven, we ook zelf zouden kunnen eten? Vind je dan dat je echt bij iets wat op zo'n grote schaal de wereld beïnvloedt, waar we toch met rapport op rapport laat zien dat een van de belangrijkste dingen die we nu kunnen doen voor het klimaat is minder vlees eten?
SPEAKER_02Vind je dan dat je als programma daar helemaal geen rol in hebt om daar wat meer maatschappelijk bewustzijn over te creëren?
SPEAKER_00Ja, maar ik denk dat we dat gewoon heel vaak ook wel doen. Dus dat zit in heel veel programma's. Dus ja, ik bedoel, als je het over hele oude uitzending hebt, over hoe het allemaal zone neergaat voor Nederlandse varkens, dat hebben we natuurlijk laten zien. Of over hoe Nederland een soort woestijn is door al dat Engels raai gras. Dat zit natuurlijk ook in heel veel uitzendingen. En mensen kennen dat verhaal stiekem natuurlijk ook. Wik ik denk dat de meeste mensen dat ook wel weten.
SPEAKER_00Maar heel veel willen natuurlijk niet horen. Maar ja, om nou op een gegeven moment, wij gaan niet ook honderd keer datzelfde verhaal vertellen.
SPEAKER_02Dus dan mag er ook wel weer een uitzending tussendoor en zijn voor de. Nou, ik weet zelf niet eens op die manier.
SPEAKER_00Het is gewoon niet een soort balans van ja, nu mag er gewoon een uitzending over vlees zitten. Want toen hebben we al een kritisch verhaal over de veehouderij aan zich gehad. Zo kijken we niet. We kijken gewoon wat is een interessante vraag? Wat vertellen we daarmee? En daar gaan we in principe niks mee uit de weg. Dat mag heel kritisch zijn over de vledesindustrie, maar het kan ook daar gewoon weg van blijven. Dus het kan dan gewoon puur over vlees gaan zonder dat je ook alle nadelen van de veeteel daar weer bij haalt.
SPEAKER_00Want voor sommige vragen is die vraag natuurlijk helemaal niet relevant.
SPEAKER_02Ja, wat ik erg interessant vond. Laatst in jullie podcast, maar jullie hebben nu ook een podcastgingsdienst van Warden. En daar werd nog even een aflevering teruggehaald over edelstenen. En over hoe vaak je daar toch wel gempt wordt. En de redacteur die dat allemaal onderzocht had, die zei helemaal aan het eind van hoe lullig we het ook vinden voor al die vrouwen die nu met een nepelsteen rondlopen. De echte verliezers zijn hier natuurlijk. De mensen die in die opgavingen werken en waar veel kinderarbeid aan te pas komt, et cetera. En ik vond het eigenlijk wel een soort hele elegante oplossingen om het nog even een soort perspectief te plaatsen van.
SPEAKER_00Ja, ik kan me voorstellen dat je dat denkt. Maar ik ben het niet mee eens dat je dat bij elke onderwerp erbij moet houden. Ik vind dat we daar door de jaren heen vrij veel aandacht voor hebben gehad. En ik denk ook een rol hebben gespeeld in hoe mensen daarover denken. Ja, het is niet zo het uit, we gaan het niet uit de weg, we laten dat ook zien. Maar we laten ook gewoon vlees zien voor wat het is soms. Ik snap dat mensen dat misschien niet recht vinden. Dat je denkt, je geeft een podium aan een product wat niet goed is.
SPEAKER_00Ik zou ook een uitzending kunnen maken over wat mentol is. Ja, mental sigaretten die bestaan niet meer. Maar ik noem maar wat over misschien een product wat in de filter van een sigaret zit, wat een heel raar verhaal heeft. En waar misschien het niet voor relevant is om te vertellen dat je ook van sigaretten doodgaat.
SPEAKER_02Dat is een goede. Zou je dat tegenwoordig nog kunnen maken? Of moet je er dan ook?
SPEAKER_00Maar goed, ik ga ervan uit dat de meeste mensen inmiddels weten dat je doodgaat van sigaretten. Ik ga er ook vanuit dat de meeste mensen weten, of sommigen willen het niet weten, maar dat aan zich minder dierlijk eten, dat dat beter is. Er zijn heel veel mensen die zijn het het er niet mee eens en die willen dat niet horen. Maar ja, ik denk dat de meeste mensen dat wel weten. Ja en dat je dat niet iedere aflevering die over dierlijke producten gaat, dat weer moet noemen. Ja, maar dat komt ook gewoon omdat ik vind dat, je zegt zelf, kijk, wat je verhaal vertelt, wat soort gestuurd wordt door een vraag.
SPEAKER_00En als die kant van het verhaal. De milieudruk van dat product niet relevant is voor de vraag van die aflevering, stel, het gaat over tonijn, of nou, dit is geen vlees, sorry. Nou ja, het tonijn is ook vlees. Over tonijn die rood geverfd is om heel vers te lijken, dan hoef ik niet ook nog overbevissing erbij te halen.
SPEAKER_02Maar zouden jullie over sigaretten nog een uitzending kunnen maken?
SPEAKER_00Ja, heb ik heel lang geprobeerd. Omdat wat ik heel interessant vind, is dat voor de tabaksindustrie de tabakstelt is eigenlijk heel erg aandacht. Want dat is sowieso slecht. En er zijn best veel verhalen, toch over dat de omstandigheden in die tabakstilte ook niet al te best zijn. Maar niemand gaat op de bres voor de telers van het tabak. Want ja, dat is natuurlijk een verderfelijk product, waarom zou je je daarvoor inzetten? En hebben wel geprobeerd met die tabakswerer is natuurlijk echt heel moeilijk.
SPEAKER_00Ja, het is het ook weer laten liggen, maar op zich zou een onderwerp over sigaretten. Als je een goede vraag hebt.
SPEAKER_02Ja, en dan zou je dat kunnen doen zonder iets te zeggen over dat sigaretten ongezond zijn.
SPEAKER_00Nou ja, het is alvast wel ergens een soort soort. Dat vind ik heel empothetisch.
SPEAKER_02Het is een leuke vergelijking eigenlijk. Dat is een product dat al een stap verder is in de zin van.
SPEAKER_00Nou, kijk, kijk, over sigaretten hebben we nog nooit een uitzending maakt. Dus ja, dat zal het ook niet ongenoemd kunnen zijn, maar over vlees en over de milieulassen die vlees met zich meebrengen, hebben we natuurlijk best wel vaak aangezeden. Dus ik heb niet het gevoel dat we dat elke keer weer erbij moeten houden. Laat ik zo zeggen, het komt het verhaal niet ten goede.
SPEAKER_02Laten we er even eentje uitpikken. En dat is eentje van ik geloof rond kerst vorig jaar. To maakten jullie een aflevering over kalkoenen. Win jullie lieten zien dat die dieren zo zwaar gefokt zijn dat ze zichzelf niet meer voort kunnen planten en afgetrokken moeten worden uiteindelijk, min of meer om ze voort te planten. En Shursa die ging kijken bij een kleine kalkoenfokkerij. En jij ging echt de real deal in. Kun je ze omschrijven hoe dat is, als je daar naar binnen stapt?
SPEAKER_00Ja, het is een hal met duizenden dieren. Ik vind het altijd indrukwekkend of zo. Het is ook heel soort absurd. Ja, het zijn zoveel dieren, het wordt eigenlijk een soort zee van lopend vlees. En die kalkoenen zijn dan ook nog vrij absurde dieren, vind ik. Ik zie niet zo heel veel kalkoenen en die zijn natuurlijk best wel groot en dan met die gekke, die flubers die zo aan hun kind hangen. En ze maken gewoon heel heel grappig geluid.
SPEAKER_02Ik zou even een stukje gaan luisteren.
SPEAKER_01Dit is een echt van die staat echt van land. Dat is een beetje dit is een 9 weken oud. Dit is een echt van vloek. 20 weken houdt. Maar dan wegen ze ook 21 kilo. Wat is gemiddeld? Ze worden 21 weken oud. En dan wegen ze ook 21 kilo. Is gemiddeld een kilo vlees per week aan de 4?
SPEAKER_01Gemiddeld wel. Dat is veel. Wat weten ze nu, denk je? Ik denk dat ze nu een kilo of 6 wegen. Zo, ze hebben nog 14 kilo te gaan. Ja, ze hebben nog 14 kilo te gaan. Die zijn dan echt. Ik kan iets.
SPEAKER_00Dat vond ik daar vooral wel dat ik dacht, oh ja, die stal gaat echt dicht groeien. Want dan kwamen we natuurlijk op een soort moment, in die was wel op zich, dat je denkt, het is best druk in deze stal. Want je denkt, die stal groeit letterlijk dicht. Die beesten worden gewoon, ja wat zei die, van 6 naar 20 keer, die wordt gewoon drie keer zo zwaar nog. En die nemen dus ook bijna drie keer zoveel ruimte dan nog in. Dus dan is die stal die begint natuurlijk met hele schattige kuikentjes. Die hebben dan nog best wel veel ruimte. Maar tegen de slacht is het natuurlijk steeds drukker.
SPEAKER_02Ja, ik heb de beelden gezien, inderdaad, dat realiseer ik me nu ook. Dat was al best wel vol in die stal. En je hebt het daar dan over hoe groot ze worden? Is dat dan een beetje koord dansen over wat je daarover kan zeggen?
SPEAKER_00Nee, ik weet je meestal. Voor je dat kort dansen?
SPEAKER_02Nee, ik weet niet. Ik ben benieuwd. Jij zegt nu tegen mij van dan groeit die stal heel erg dicht, maar dat zeg je dan tegen hem niet, denk ik, omdat je zat dat later niet in uitzending nog, dat weet ik niet. Nee, niet.
SPEAKER_00Nee, ik weet niet. Je hebt niet iemand meteen voor zijn hoofd slaan met een soort opmerkingen, waardoor hij meteen dicht slaat. Of zo. Je wil wel iemand de ruimte geven om te vertellen wat hij doet en hem niet meteen veroordelend toe te spreken.
SPEAKER_02Ja, ik kom ook wel eens in stal. Dit leek me ook een hele aardige boer eigenlijk. Deze boeren zijn natuurlijk heel aardig.
SPEAKER_00Ze zijn ook gewoon mensen. Mensen kunnen soms doen alsof boeren een soort bewust dieren willen mishandelen. Dat heb ik echt nog nooit gezien. Op een gegeven moment kunnen mensen natuurlijk zo'n soort beeld krijgen van ja, als je veehouder bent, dan moet je wel een dierenbul zijn. Dat is gewoon echt niet zo. Ik heb dat zelf. Ik zeg niet dat er dingen gebeuren die niet door de haak kunnen, maar het is niet zo dat boeren die houden echt meestal van hun dieren. Alleen hebben we soms andere opvattingen daarover. Van wat houden van dan of wat zij denken wat goed is voor zo'n dier. En ja, zij staan er elke dag tussen.
SPEAKER_00Dus ik kan me ook voorstellen dat zij denken: ja, hallo, wie is hier nou de expert? Jij vanaf de bank in Amsterdam. Of ik, die gewoon echt met die dieren werkt en ze gewoon door en door ken. Dat zit natuurlijk. Ja, daar zit ik wel een soort spanningsstel. Dus ik snap ook dat zij als ik soms genaid voelen en denken, ja, al die buitens hebben er een mening over, maar die hebben geen idee waar het over gaat.
SPEAKER_02Ja, lukt dat jou om daar inderdaad zo ombevangen daar dan te staan.
SPEAKER_00Nou, ik probeer daar wel gewoon te zien. Ik ben daar niet om te oordelen van ja, wat doe jij hier? Ik weet natuurlijk wel soort welk verhaal we willen halen. En het gaat dan inderdaad over dat dat dier zo gefokt is om zo groot te worden en dat dat een soort consequenties heeft voor dat dier. En dat daar iets absurds in zit. Dus dat je dus kalkoenen hebt gecreëerd. Die als je die met elkaar laat paren, dat dat niet meer gaat? Daar zit gewoon iets heel surieels in.
SPEAKER_00En dat laten we zien. Maar ik ben daar dan niet om die man daarop aan te spreken dat het belachelijk is en dat hij daarmee moet stoppen. Het is gewoon geen activistisch programma.
SPEAKER_02Zou je zeggen dat het een maatschappelijk doel heeft?
SPEAKER_00Ik hoop dat mensen erover nadenken en dat tot zich nemen en daar iets mee doen. En sommige mensen zullen misschien puur kijken omdat het ze amuseert, of dat het vermaak is, dat is natuurlijk ook. En sterker nog, daar doen we ook ons best voor dat het een leuke uitzending is en dat er ook iets te lachen valt. Ja, kijk, als je een soort heel boos anti-vleesfilmje maakt met allemaal hele nare slagbeelden, ja, daar is ook een markt voor.
SPEAKER_02Een veel kleinere markt, kan ik je vertellen.
SPEAKER_00Nou ja, daar kijken ook mensen naar. Maar goed, ik zie natuurlijk ook dat de dagelijkse werkelijkheid, zeg maar, als het hebben over die beta filmpjes uit de jaren negentig, waar je de ene andere misvormde dier achter elkaar gemonteerd ziet worden. Ik zie ook dat dat natuurlijk de werkelijkheid niet is. En natuurlijk, als je een kippenstal loopt, ja, met 15.000 kippen in een stal en is er heus één met een gebroken arm of eentje die is overleden. En natuurlijk op het moment dat wij komen, zal het nog mooier aangehaakt zijn. En misschien ook niet 100% de realiteit zien.
SPEAKER_00En dan zijn ze natuurlijk allemaal net iets netter mogelijk dan wanneer we er niet zijn. Daar leer ik natuurlijk wel in. Er is gewoon heel veel wat jij niet weet. En dat gaan we jou laten zien. En dat is ook de motor van het programma. En dus niet om mensen te vertellen dat ze geen kalkoen moeten eten. Maar wel de vinger op de zere plek te leggen, waardoor je wel over nagaat denken. Ook dat je nadenkt, welke keuzes maak ik eigenlijk en wat voor invloed hebben die?
SPEAKER_02Want wat denk je? Dat is wel een interessante vraag voor de kijker. Denk je dat kijkers door jullie programma eerder meer vlees zouden zijn gaan eten of eerder minder? Nee, jij denkt eerder minder?
SPEAKER_00Jij denkt meer? Nee, ik denk wel echt minder. Ja, dat denk ik wel zeker.
SPEAKER_02Waar maak je dat tijd op?
SPEAKER_00Daar heb ik natuurlijk nul bewijs voor. Wat ik heel vaak hoor van mensen, oh nee, maak je hier een uitzending over, kan ik dat ook al niet meer eten? Maar dat hoor ik altijd. Of dat zijn mij vragen, wat eet jij überhaupt nog? Als je al die uitzendingen maakt, wat eet jij eigenlijk nog? Dus het idee is wel, volgens mij, heel vaak mensen bij uitzendingen hebben, oh, dat kan ik ook al niet meer eten. Ja, er zal vlees ook tussen zitten. Ik weet ook hoe mensen werken, twee weken later zijn ze het vergeten en zitten ze weer in de oude groep.
SPEAKER_02Maar je denkt eerder dat het minder is geworden dan. Of dat er in ieder geval mensen eerder minder vlees door gaan eten dan meer.
SPEAKER_00Ja, dat denk ik wel. Maar goed, ik kan het moeilijk hard maken.
SPEAKER_02Maar heb ik nou goed begrepen dat jij je carrière bij Lingo bent begonnen? Om het even wat lichter te maken. Wat heb jij gedaan bij Lingo?
SPEAKER_00Ik studeerde en eigenlijk als studentenbaantje, typte ik de woorden in bij Lingo. Dus je had gewoon iemand spelde dan Apple. En dan spelde ze dat APPEL en dan typte ik mee. Dat was wat ik deed. Ja, en dan had je die graphics en dan had je die ballen, zeg maar, en dan pakte ze nummer 30. En dan typ ik in nummer 30 en dan 10. En dan moest je de graphics ook wisselen, precies in het shot. En ze ging het shot even naar de presentator en dan moest je snel die graphics wisselen van die letters naar die naar die ballenbak.
SPEAKER_00Dat was onwijs goed bijbaan. Vriende heel goed.
SPEAKER_02En was dit alles omdat je dacht van ik wil in televisie werken en hoe dan loop ik begin gewoon echt.
SPEAKER_00Ik kende iemand die daar ook werkte en die vroeg me of ik daar ook zin had. En ik studeerde wel veel met tv-wetenschappen. Dus het was niet helemaal gek dat ik dat zat. En ik weet een beetje hoe je moet spellen.
SPEAKER_02Ja, maar ik wil net zeggen, dat is waarschijnlijk de belangrijkste skill in dat gepinn.
SPEAKER_00Nou, ik heb volgens mij toen geen spellingstest hoeven te doen.
SPEAKER_02Dat is ontzettend komisch baantje. En waarschijnlijk is het is het wel een opstapje geweest.
SPEAKER_00Nee, echt totaal niet.
SPEAKER_02Je bent niet vandaar uit naar je volgende tv.
SPEAKER_00Nee, de Sixpack was dan eigenlijk op een heel andere manier tot stand gekomen. En Sixpack heeft wel een hele hoop deuren geopend. Dus door mede door Sixpack ben ik ook de currencies gaan maken. Maar Lingo sta is wel staat daar wel los van. Dat heeft er niks mee.
SPEAKER_02Je bent nu dus gestopt als hoofdredacteur bij de Curringties van Warden, maar je bent ook gestopt bij geloof ik Daal TV, dat is de producent van de CurringSiens van Warden. Dan ben ik eigenlijk wel benieuwd wat gaat er aankomen van jou de komende tijd.
SPEAKER_00Nou, ik zit inmiddels bij een andere producent.
SPEAKER_02Oké, en wie is dat? Mag ik dat weten?
SPEAKER_00Bij een producent, CCCP heet hij. En dan maak je verschillende programma's achter het schermen. Maar ik ben wel nog betrokken bij de Curings, maar dan enkel als verslaggever. Dus dan zie je me af en toe nog in beeld.
SPEAKER_02Is dat gek als je tien jaar de hoofdredactie hebt gedaan?
SPEAKER_00Ja, het is wel een beetje gek.
SPEAKER_02Vertel eens, waar loop je dan?
SPEAKER_00Eerst was natuurlijk 100% verantwoordelijk voor het hele product. Dus van alles wat er speelde, moest ik verantwoording voor afleggen. En nu kom ik eigenlijk alleen op de draaidagen. En dan heeft de redactie een onderwerp voorbereid waar ik, normlijk heel veel zeggenschap over had, dat heb ik nu niet meer. Maar ik trouw, ik ken de mensen die er zitten, die zitten al lang en ik heb vertrouwen in wat zij doen. Dus ik vind het eigenlijk best wel ontspannen. Want ik kom eigenlijk aan en ik heb niet de moeite gehad en de stress om het voor elkaar te krijgen, om de toegang te krijgen. En ik heb daarna ook niet de afhandelingen ervan.
SPEAKER_00En de montage. Ik vind het leuk.
SPEAKER_02En van jouw hand, wat voor programma's mag ik daar al iets over weten? Wat voor programma's mogen verwachten?
SPEAKER_00Ja, eentje kan ik gewoon net niet zeggen nog, het is net te vroeg. Driedelijke serie voor de NTR. Heeft wel met eten te maken. Dus dat komt eraan. Ik heb net Sander in de Kloof gedaan met Sanne Schimmel en ik. In ieder geval een aantal allemaal leuke programma's. Ik blijf ook een tv maken. Maar vooral, mijn werk was eigenlijk altijd vooral achter de schermen. En toevallig in de curingzien zat ik en dat ben ik blijven doen. Ook omdat ik het leuk vind, dan zit ik alleen maar in vergadenzaaltjes en in duisteren montagehokken.
SPEAKER_00En dan kom je ook nog eens in de wereld. En ja, en ik blijf wat ik zeg, weet je wel, de curingzien blijft gewoon leuk. En er blijven nieuwe dingen komen die ook mij nog verbazen.
SPEAKER_02Nou, Maarten Damers, ik wil je heel hartelijk bedanken voor je komst. Was het een beetje te doen, de plantaardige podcast?
SPEAKER_00Ja, je hebt niet eens gevraagd of ik plantaardig eet. Heel interessant.
SPEAKER_02Nou, daar begon je zelf al over, toch? Vegetariër.
SPEAKER_00Ja, maar je hebt niet doorgevaard.
SPEAKER_02Nee, want je zei, ik eet hem wel zuiver, toch? Nee, niet zo. Nou, je zeiden de derry is rape. Maarten, en je eigenlijk? Ja, dan gaan we vragen.
SPEAKER_00Nee, ik eet wel zuiver.
SPEAKER_02Je hebt wel zuiver. Die vraag die je hoopte dat je niet zetten. Ik dacht, die komt ook.
SPEAKER_00Nee, als tiener was ik gewoon met zuivel niet bezig. Maar op een gegeven moment tijdens het curing dacht ik daar: Oh ja, fuck dat zuivel. Ja. Als je vindt dat je geen vlees kan eten, dan is zuivel natuurlijk ook heel raar. Want dat heeft natuurlijk diezelfde. Dat brengt dezelfde problemen met zich mee. En sterker nog, als je kaas eet, produceer je ook kalver en produceer je ook vlees en die melk koeien worden ook weer vlees. Dus die werelden zijn natuurlijk heel moeilijk, die kun je natuurlijk niet uit elkaar halen.
SPEAKER_00Dus die zie ik enorm. Maar waar ik met vlees zit, om geen vlees te eten, dat zit gewoon helemaal ingebakken, dat doe ik gewoon al ruim 30 jaar. Maar zuivel, ja, dus af en toe, een deel van mijn zuivel is sowieso plantaardig. Dus ik ontbijt altijd met plantaardige yoghurt. En mijn koffie doe ik met plantaardige melk.
SPEAKER_02Die vind je makkelijk.
SPEAKER_00Maar om dan kaasen helemaal uit te krijgen, dat vind ik wel moeilijk. En dat doe ik wel zo'n periode. En dan heb ik weer een zwarte en dan kom ik weer terug.
SPEAKER_02Dus je probeert het wel, je zou het eigenlijk wel willen.
SPEAKER_00Ik zou het op zich willen en ik vind eigenlijk dat ik het zou moeten doen. Hoewel ik ook vind dat iets dierlijks in het menu, of ook op het menu van de wereld, vind ik moeten kunnen. Kijk, eigenlijk zou mijn regel moeten zijn dat je geen Vvoortelt. Er zijn idee dat een zo efficiënt mogelijk voedselsysteem een deel ook dierlijk zou zijn met reststromen die je verwerkt en dat kan je dan weer verwaarden tot melk of eieren. En daar ben ik niet tegen. En maar goed, de consequentie is dan dat dat dierlijke product heel schaars is en heel erg duur.
SPEAKER_00Dus dat is niet een oplossing voor iedereen, dan wordt vlees en zuivel voor de happyview.
SPEAKER_02Maar Tessa, je er dus ook veel minder van consumeert. Dus als je het dan ook in die hoeveelheden consumeert, ik maak me geen illusies.
SPEAKER_00Ik denk dat als er vlees en zuivel op de markt is, dat daar een markt voor is. En ik zie het niet gebeuren dat mensen ineens niet meer echt op grote schaal geen vlees over eten.
SPEAKER_02Ik denk toch wel dat die, je hebt het over dat het niet zo. Ik denk dat prijs uiteindelijk wel een verschil gaat maken. Zeker wat jij noemt met zuivelk in je koffie en yoghurt en zo. Da is het smaakverschil al wat minder groot. En als de prijzen daar echt gaan. Dat zie je nu natuurlijk.
SPEAKER_00Dus gewoon vleesvervangers zijn inmiddels gewoon echt een stuk goedkoper. En ook soja, melk is inmiddels ook goedkoper dan koelmelk. Dat gaat heus iets veranderen.
SPEAKER_02Het verschil is natuurlijk dat kaas heeft gewoon, zeker die plakjes, kaas, daar zijn gewoon nog niet zulke goede alternatieven voor. Dus dat is toch de moeilijkste voor mensen om te precies dat en denk je, moet ik nou weer op mijn brood doen of zo?
SPEAKER_00Terwijl je kan ook denken, maar goed, daar hebben we natuurlijk in Nederland geen tijd voor om door iets Aziatisch te koken tijdens de lunch. Maar goed, ja, weer een boodschap met pinakaas of hoemes.
SPEAKER_02Daar vind je de dieren dan net niet genoeg belangrijk voor om te zeggen van dat.
SPEAKER_00Nee, dat vind ik wel. Maar het is natuurlijk gewoon. Het is gewoon niet consequent. En er zijn denk ik heel veel mensen die dat doen en dat vinden. En ik ben ook zo. Hoewel ik altijd wel denk, er komt wel een moment dat ik wel echt mij stop. En dat is misschien heel gek. Dan ben ik gewoon druk en moe en dan gedoe met kinderen. En dan vind ik het altijd moeilijker om te laten staan of zo. Als ik me dan gewoon niet optimaal voel, dan heb ik toch ergens het idee, als een soort beloning of zo, die je dan geeft aan jezelf.
SPEAKER_02Want je zegt aan de ene kant, van ik vind op zich dat we een dierdoop mogen maken. Je zegt ook als we een veel kleinere schaal vlees zouden eten en alleen maar op rest stromen en geen vevoer zouden geven, zou ik ook geven. Maar toch denk je, dan komt zo'n moment dat ik er toch helemaal mee stop.
SPEAKER_00Nee, omdat ik niet zie dat dat systeem verandert. Dat denk ik niet dat gebeurt. En ik geloof ook niet in door dan te zeggen, ja, dan ga ik allemaal hele kleinschalige, moeilijke, wel langzaam groeiende spullen kopen. Omdat ik denk dat is niet de oplossing. De oplossing zit er niet in. Sommige mensen zeggen, ja, nee, ik koop alleen maar goed vlees en ik koop alleen maar mooie kaasen. En ik koop het liefst natuurlijk ook een kaas die lekker is. Maar ik geloof niet in dat de oplossing zit in iets wat bijna niemand kan betalen.
SPEAKER_00En dan ga je zien dat mensen er allemaal mee geloof ik koegelen en manieren vinden door te doen lijken dat het wat is. Dat zie je natuurlijk sowieso nu ook al vlees met een verhaal. Iedereen verzicht een mooi verhaal eromheen. Nee, maar kijk, ik geloof niet in een oplossing die alleen beschikbaar is voor een paar mensen. Dan is het geen oplossing. Dan is het voor jou, heb je een goed gevoel voor jezelf, omdat je denkt ik doe het anders dan de rest. Maar op het moment dat iedereen die keus maakt, hebben we nog steeds een probleem.
SPEAKER_00Want die extensief gehouden koe, of dat varken, dat heeft veel meer gegeten dan de bio-industrie varken. Dus te zeggen van ja, ik ga alleen maar goedhouden vlees eten. Dan kan je zeggen, ja, ik eet minder, maar wat is minder? Ik wil mensen, wat is het? 55% van de Nederlanders zegt dat ze flexitarier zijn. En je kijkt naar de vleesconsumptie en die is gewoon nagenoeg gelijk. Dus vroeger aten ze misschien ook pasta met rode saus zonder vlees, maar nu zijn ze flexitar, want ze eten pasta zonder vlees.
SPEAKER_00Dat deden ze vroeger waarschijnlijk ook al. Iets klopt er niet. Meer dan de helft van de mensen is bewust van het feit dat ze willen veranderen of dat er iets moet veranderen. Alleen doen dat dan toch?
SPEAKER_02Ja, maar je zegt dus eigenlijk dat kleinschalige daar geloof ik niet in, of iets voor de happyview. Dus uiteindelijk zeg je dan toch.
SPEAKER_00Die mensen proberen natuurlijk ook iets goed te doen. Maar in de long run, als ik gewoon denk, ja, als je kippen gewoon of welk vlees dan ook soort heel excessief gaat houden, daar los je niks mee op.
SPEAKER_02Dus eigenlijk zeg je, dan moeten we toch maar gewoon stoppen.
SPEAKER_00Ja, zei ik toch ook.
SPEAKER_02Ik wil nog even herhalen. Want wat is er dan nog voor nodig voor? Want je weet dat dat bij jou ook gaat komen. Wat is daar voor nodig?
SPEAKER_00Ze van het morgen wel doen. Maar bijvoorbeeld, nu werken we op zo'n kantoor, en dan kijk ik gewoon, wat is hier voor lunch? En er is gewoon bijna niks. Dan pak ik toch gewoon een pakje kaars vaak.
SPEAKER_03Ja, het gemak.
SPEAKER_00Ja, dat is een gemak en minder vies dan een boterham met chocopasta. Maar ik denk dat gewoon heel veel mensen hier zitten in het vlees, het zit gewoon zo ingebakken, maar die zuivel zit ook ingebakken en die kijkt minder goed uit.
SPEAKER_02Maar het gaat gebeuren. Er gaat een moment komen.
SPEAKER_00Ik heb die moment ook gehad hoor. Dus ik denk dat langs dat ik het ooit heb gedaan, zal bijna een jaar zijn of zo zoiets. Ik denk tijdens corona, denk ik. Al die zo'n nozen en zo. Dat vond ik ook wel een goede stok achter de deur. Dat is natuurlijk gewoon als je kijkt zo'n vogelgriep. Dat is natuurlijk ook gewoon een soort tijdbom. Dat is ook nog een reden om het te doen.
SPEAKER_02Goed? Nou, we zijn er bijna. Nee, wat kan ik van maken? Maarten Remers twijfelt nog een beetje. Dat is misschien de conclusie aan het vragen.
SPEAKER_00Nee, ik twijfel niet. Ik heb het gewoon nog niet gedaan. Dat is het maar.
SPEAKER_02Dat vind ik ook een mooie conclusie. Dank dat je mijn gast wilde zijn. Dat was een leuk dat je luisterde. En voor wie nog benieuwd is wat nou dat nummer is dat van de 15-jarige Maarten Remmers een vegetariër maakte. Ik zet de link in de show notes. Maar dan der Pas deed weer de audiomixage voor deze aflevering en vele donateurs maakten het mogelijk. Doe jij ook een duid in ons zakje?
SPEAKER_02Ga dan naar studioplantaardig.nl en de rest wijst zich vanzelf. Dank je en tot de volgende.
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...