Skip to content
PodSubs
ShowsPeopleGuestsJobsNewsEvents
More
BlogPodCred
Menu
ShowsPeopleGuestsJobsNewsEventsBlogPodCredNetworksSign in
Join nowSign in
  • Shows
  • People
  • Jobs
  • News
  • More
    • Guests
    • Events
    • Blog
    • PodCred
    • Networks
    Join nowSign in

Studio Plantaardig

Studio Plantaardig artwork

#101 Jeroen Siebelink: “De NVWA is het schoothondje van de vee-industrie”

Oct 24, 20251 hrAudio
ShareXLinkedInFacebookWhatsAppEmail

Ze zijn er om toe te zien dat onze producten veilig zijn, én dat de dieren in de veehouderij goed behandeld worden. De NVWA. Maar lukt dat ook? kun je als dierenarts bij de NVWA iets betekenen voor het dier dat op het punt staat geslacht te worden? Hoe lopen de hazen binnen de NVWA en wiens belang dienen ze nu precies? Dat onderzocht schrijver Jeroen Siebelink. Vind hier het boek Het bedwelmingsapparaat Credits: Audio mixage: Marlon van der Pas, Nothing Blank _____________________________________________________ Samen maken we meer mogelijk, steun onze podcast en help ons groeien met jouw donatie: studioplantaardig.nl/donatie _____________________________________________________ Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!

Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.

Transcript

From the show. Tap a time to play from there.

SPEAKER_01Verbeterdewereld met VorkMS: mijn naam is Esther Molenwijk en dit is Studio Plantaardig? Ze zijn er om erop toe te zien dat onze producten veilig zijn, maar ook dat de dieren in de veehouderij goed behandeld worden, de NVWA. Maar lukt dat ook? Kun je als dierenarts bij de NVWA iets betekenen voor het dier dat op het punt staat om geslacht te worden? Hoe lopen de hazen binnen de NVWA en wiens belang dienen ze nou precies?

SPEAKER_01Dat onderzocht Jeroen Sibelink. Jeroen is schrijver met een hart voor dieren. Hij schreef al eerder over de nerse-industrie, over Roel Binnendijk die undercover ging in de bio-industrie. En over dierenactivist Peter Jansen. En vandaag ontvang ik hem voor de derde keer in de podcast. Dit keer over zijn net verschen boek Het Bedwelmingsapparaat. Dag Jeroen. Hallo. Het lijkt me nou niet echt het meest voor de hand liggende onderwerp om je als schrijver op te gaan richten. Een best wel hele grote bureaucratische overheidsdiensten, de Nederlandse voedsel- en Warenautoriteit.

SPEAKER_01Hoe kwam je op dit idee?

SPEAKER_02Twee boeken geleden, onder de beesten. Ik had net een lezing gegeven, er kwamen na afloop twee dames op me af, een NVWA dierenarts en een politieagent die zich veel bezig hield met dierenzaken. En zij vroegen aan mij of ik hierna nog eens een boekje wilde openen. En dit keer dan niet over de industrie, waar onder de beesten over ging. Maar over de toezichthouder, de autoriteit die toeziet op die industrie. De NVWA, de Nederlandse voedsel- en wareautoriteit.

SPEAKER_02Saai, dacht ik in instantie.

SPEAKER_01Had je meteen ook wel meteen het idee waar zit dat in.

SPEAKER_02Ja, want dat laatste boek was eigenlijk geëindigd op dat punt. Onder de beesten, was in wezen geëindigd met een cliffhanger en een soort open einde. Want de vraag die boven de markt bleef hangen, was hoe is het mogelijk dat een undercoverman, één jongen in zijn eentje met een cameraaknoopje, talloze misstanden vastlegt in drie jaar tijd: stallen, transporten en slachthuis? En dat in die tijd de autoriteit die dat eigenlijk zou moeten doen, helemaal niets gezien had.

SPEAKER_02Letterlijk. Hoe is dat mogelijk? En hoe is het vervolgens mogelijk dat deze undercoverman, die uiteindelijk ervoor gezorgd heeft dat het slachthuis gesloten werd en zelfs voorliet ging, die ervoor gezorgd heeft dat de veeprikker, het stroomstootwapen met 5000 volt op hoofd van Vars, verboden is. Dat deze jongen daar geen bedankje voor kreeg of laat staan een lintje van de koning, maar juist een strafvervolging aan zijn broek. Terwijl de autoriteit de mogelijkheid heeft gehad om het slachtuis te sluiten en om stallen straffen op te leggen.

SPEAKER_02Dat met heel veel moeite wel gedaan heeft, maar vervolgens vergeet die boetes erin. Terwijl ze het geld hard nodig heeft, omdat ze juist een tekort heeft aan inspecteurs, zoals Roe.

SPEAKER_01Ja, dus dat waren ontzettend veel vragen waarvan je dacht, daar moeten we eens in duiken. Maar misschien is het nog even aardig om waar je net over had, Roe Binnendijk, die heeft dus inderdaad al die van alles blootgelegd. Is vervolgens verhoord als soort van als getuige door de NVWA zelf? Was dat?

SPEAKER_02Uiteindelijk NVWA doet dan het voorwerk.

SPEAKER_01Precies. En toen heeft hij van alles verteld dat hij heeft gezien. En vervolgens is hij dus eigenlijk als verdachte aangemerkt, omdat hij daar aan mee heeft gewerkt. Maar het hele doel was natuurlijk om dit als undercover agent bloot te leggen.

SPEAKER_02Een hoger maatschappelijk belang.

SPEAKER_01Misschien moeten we even, voordat we verder naarin duiken, toch nog even deze cliffhanger alvast te oplossen. Want Roel is uiteindelijk niet de bak in gegaan.

SPEAKER_02Nee, hij is vrijgesproken uiteindelijk wel. Maar het heeft heel veel moeite gekost, zijn advocaat. Dat voert nu te ver, denk ik.

SPEAKER_01Maar goed, met die cliffhanger was jij dus achtergebleven. Je dacht, wat gaat daar mis bij die Nederlandse voedselware autoriteit? Je begint je boek met de prachtige titel Een slachthuis met een team voor dierenwelzijn. En dat gaat dan over het slachthuis Goschalk. En de vraag is inderdaad, hoe is het mogelijk dat dat slachthuis een team voor dierenwelzijn had en vervolgens zelfs door de minister gesloten werd vanwege misstanden. Wat is daar gebeurd?

SPEAKER_02Lang verhaal, maar ik probeer dat in dat hoofdstuk te doen aan de hand van inzaag in WOVE zoeken. WOW verzoeken worden veel gedaan door NGO's.

SPEAKER_01Wet op openbaarheid overheid.

SPEAKER_02Dankjewel. Alleen de NGO's die die verzoeken doen, die komen zelf vaak niet toe aan het lezen van die document. Dat zijn tienduizenden pagina's. Met heel veel interessante mailwisselingen binnen NVWA, maar ook tussen NVWA en het ministerie en het slachthuis. Daar moet je tijd voor nemen. En ik heb die tijd wel genomen. En op basis, op basis van die mailwisselingen, heb ik mijn eerste hoofdstuk kunnen schrijven. Het geeft een heel aardig inkijkje in hoe de NVWA omgaat met een slachthuis waarop zij moet toezien.

SPEAKER_02En die tien heeft zij gegeven aan het slachthuis. Omdat het is eigenlijk gebaseerd op het aantal rapporten en het aantal waarschuwingen en correcties en sancties die daaruit zouden moeten voortvloeien. Tot aan de acties van Roe, de openbaringen over wat daarwerkelijk gebeurt, waren daar geen correcties en geen sancties, alleen waarschuwingen, schriftelijke waarschuwingen.

SPEAKER_01Dat wel.

SPEAKER_02Enkele. En dan heb ik het over een enkele per week of zo. En dan moet je denken wel aan tienduizenden varkens en koeien die daar doorheen gaan.

SPEAKER_01En hoe kan het dat die rapporten er niet waren? Of dat er maar zo weinig waarschuwingen waren. Waren er gewoon geen NVWA's-inspecteurs ter plekke? Of waren die wel ter plekke en hebben die vervolgens niet geen rapporten op gemaakt of geen waarschuwingen gegeven?

SPEAKER_02Goschelk is een middelgrochthuis, aan de grote kant wel. Maar het is zo geregeld in Nederland dat niet alle slachthuizen permanent toezicht hebben van de NVWA, maar Goschalk had er wel eentje. Eigenlijk moet dat twee zijn, maar door personeelsgebrek bij de NVWA is dat dan bijna alle slachthuizen teruggebracht tot één. Eén persoon. Die persoon moet zien, maar die moet vervolgens staan op alle plekken waarvan alles mis kan gaan. Dus dan moet je denken bij het uitladen van de dieren, de binnenstal, het begin van de loopband, zeg maar. De verdoving, de slacht en het verwerken daarvan.

SPEAKER_02Zowel antemortem, voor de dood als postmortem. En daar moet die ene persoon al die tijd zijn. Dat is natuurlijk onmogelijk. Dus als je heel even daar bent, dan zie je niet wat daar gebeurt. Dus deze ene persoon staat al voor een onmogelijke taak, dat om te beginnen. Dus daar is gewoon een capaciteitsprobleem.

SPEAKER_01Even tussendoor, je zegt postmortem, dus na de dood. Wat heeft een dierenwelzijnsinspecteur te doen na de dood van een dier?

SPEAKER_02Deze persoon is geen dierenwelzijnsinspecteur. De NVVA bestaat op dat moment bestond de NVA uit twee grote directies: de directie handhaven en de directie keuren. En uit de directie keuren worden inspecteurs gerekruteerd en die staan puur om te controleren of het allemaal min of meer goed gaat, maar vooral om die stempel te geven, zodat het goed genoeg is om verpakt te worden tot vlees in de supermarkt en geëxporteerd te worden. Dierenwelzijn is daar is een heel klein onderdeeltje van.

SPEAKER_01En wat kan zo'n inspecteur dan zien na de dood? Wat keurt hij dan? Wat zou er mis kunnen gaan?

SPEAKER_02Hij ziet bijvoorbeeld, daar hebben we het veel meer over. Dier is dan natuurlijk al dood. Het gaat al nog niet meer over welzijn, maar het gaat nog wel over de gezondheid van het dier. Dus die kan bijvoorbeeld obsessen, kankergezwellen zien. Dat komt zeer vaak voor. Dat beschrijf ik ook in het eerste hoofdstuk, op basis van allerlei rapporten. Kan je dan zien hoe zo'n inspecteur dan beslist van, nou, in deze badge zitten wel heel veel kankergezwellen. Dus die gaan we uitreden. Dus die gaat via een andere rail naar een ander afdeling achter een laagende plastic. Maar die dieren, die gaan, die verdwijnen niet in de put.

SPEAKER_02Nee, die moeten vervolgens worden bijgewerkt, bijgesneden. Dus de stukken worden eraf gespeed. De smerige stukken worden afgesneden. En wat dan nog goed is, mag alsnog worden verwerkt tot verpakt vlees.

SPEAKER_01Oké, dus dat is het soort dingen dat zo'n inspecteur zou moeten doen na de dood. Maar je zei dus net al, er is er vaak maar één, terwijl er zo ontzettend veel plekken zijn waarop zo'n inspecteur moet staan. Dus er schieten gewoon handen en ogen tekort.

SPEAKER_02Dat kun je wel zeggen.

SPEAKER_01Maar dan toch, die ene die er is, de hele dag, kan me toch voorstellen dat hij ook best wel mogelijkheden heeft om wel degelijk een aantal waarschuwingen aan te delen. Waarom gebeurt dat dan zo minimaal in een slaghuis dat vervolgens door de minister gesloten is vanwege misstanden?

SPEAKER_02Ja, ik denk dat het vooral te maken heeft met cultuur. Zul je heel veel argumenten tegenkomen. Het heeft te maken met capaciteitsgebrek, ik zei het al, geld, bezuinigingen, reorganisaties. Maar het allerbelangrijkste is toch een cultuur van angst wegkijken. Want je moet je voorstellen dat je staat daar als dierenarts, je hebt gestudeerd in eerste instantie toch omdat je iets wilde doen voor dieren. Om het leven van een dier in ieder geval op een of andere manier wat mooier te maken, dan kom je bij de NVWA terecht en dan blijkt dat het daar helemaal niet om draait.

SPEAKER_02Om het draait in een slachthuis om volume en om snelheid. De marges zijn relatief dun. Dus hoog tempo. Dieren zijn daar eigenlijk geen dieren meer, maar er zijn dozen die doorgeschoven moeten worden van begin tot eind. En als jij dan bedrijfsbeheerder bent, en een bedrijfsbeheerder is een NVWA-arts die roleert een beetje. Soms staat de een, soms staat de andere daar, vanuit een bepaald team. Maar er is er eentje die is echt bedrijfsbeheerder, die onthoudt echt het contact met het slachthuis, om ook om de sfeer een beetje goed te houden.

SPEAKER_02Die ontwikkelt een bepaalde relatie met de directie van het slachthuis. En dat moet allemaal wel een beetje gezellig blijven allemaal. Het is geen gezellig werk. Het is een harde, vaak akelijke sfeer die er hangt. Mannen met grote missen, mannen met noodslachtapparaten. Uit het boek Onder Beesten blijkt al wat ze daarmee mee doen. En daar niet alleen dieren mee belagen. Ja sta jij dus als dierenarts tussen. Dus je denkt wel drie keer na voordat jij zegt van de band moet stil, dit kan niet. De dieren gaan er met te grof geweld doorheen.

SPEAKER_02Kijk de andere kant op. Want jij moet daar de volgende dag weerstaan.

SPEAKER_01Ja, dus je zegt gezellig houden, maar dat klinkt bijna als een soort druk die zo'n bedrijfsinspecteur ervaart.

SPEAKER_02Angst zelfbehoud. Het gaat nog wel verder dan dat, want ik heb het talloze voorbeelden van intimidaties.

SPEAKER_01Ja, zou je ze één voorbeeld van intimidatie kunnen noemen?

SPEAKER_02Nou, nadat het slachtuischoos gesloten werd, heeft dat team wat daarop stond van de NWA even geen werk, althans niet daar. Dus die mensen zijn op een gegeven moment naar andere slachthuizen overgeheveld, onder andere IJsselstejn. En daar krijgt één één persoon te horen van weet wel wie jij bent, want jij bent degene die daar stond. En je hebt dingen daar aan de kaak gesteld. En het blijkt dat zijn naam dan rondgaat in approepjes van veetransporteurs en boeren. Adressen worden uitgewisseld. Dus die angst wordt er heel erg ingehouden.

SPEAKER_02En dat gaat dus verder dan buiten de muren van één slachthuis. Dat zijn netwerken van een branche die elkaar van door en door kent.

SPEAKER_01Heb jij ook NVWA-inspecteurs ontmoet die echt angstig waren?

SPEAKER_02Jazeker. Een aantal ervan zijn gestopt inmiddels. Een aantal werken er nog. Daarom heb ik een aantal ook onder een pseudoniem moeten opvoeren. Maar de angst zit er diep in.

SPEAKER_01En hebben we het dan over, je noemde mannen met grote mensen. Dat klinkt wel heel primitief. Is het dat soort angst? Of is het een soort angst van ik kom daaraan en ik word weggekeken. Of ze gaan me baas bellen.

SPEAKER_02Ik denk dat de angst, de angst is twee lijn. Dus het is heel primair. Het is echt die mensen en de. Niet dat ze het onmiddellijk zouden doen, maar het is vaak al de dreiging die voor de meeste mensen is al genoeg. Maar er is ook een angst die vanuit de NVWA zelf wordt gevoed. Ik noem een inspecteur die gewoon thuis zit en thuis bezoekjes krijgt van haar baas. En wil weten hoe het met haar is. Want ze heeft al afscheid genomen. Hij is bang dat ze gaat praten met de media. Hij wil weten waar ze komt te werken.

SPEAKER_02Hij dreigt met het inhouden van haar salaris. Op allerlei vormen van intimidatie. Dat beperkt zich niet alleen tot thuisbezoekjes, maar bijvoorbeeld ook het afluisteren van telefoontjes. Ben ik tegengekomen. Niet recentelijk, maar wel in het verleden heb ik daar wel verhalen van gevonden. Dus het zit. En daarom begon ik het verhaal met cultuur. Het zit heel diep, het zit in de muren. Het gaat ver terug.

SPEAKER_01Laten we daar zo nog even op ingaan. Ik vind het aardig om nog even bij Goschalk te blijven. En misschien wil je iets voor me voorlezen. En dit is een passage over een NVWAV-arts in het slachthuis Goschalk. Die toekijkt hoe iemand van het slachthuis de ve-prikker op de verkeerde manier gebruikt, op de manier waarop hij niet gebruikt zou mogen worden.

SPEAKER_02Ze grijpt niet in. Ze maakt geen aantekeningen, geen foto's. Tijdens haar opleiding is haar geleerd dat ze op elk slachthuis zoveel mag fotograferen als zij wil. Maar Benny Gosgelk heeft in de loop der jaren het privilege afgedwongen dat alleen hij zelf een eventuele foto maakt. De afspraak staat nergens zwart op wit, maar de bedrijfsbeheerder, een dierenarts van keuren die de contacten met het bedrijf coördineert en de sfeer goed moet houden, is ermee akkoord gegaan. De NVWA bedrijfsbeheerder is min of meer onderdeel van het bedrijf.

SPEAKER_02Opdat het niet al te klef wordt, moet het bedrijfsbeheer wel elk twee jaar wisselen. Maar daar komt het niet van. En nu durf ik vrijwel geen dierenarts nog foto's te maken.

SPEAKER_01Ja, dus de eigenaar van het slachthuis die heeft zichzelf het recht toeweten en zijn eigenlijk dat hij de enige is die foto's. Jeroen, hoe is dit mogelijk?

SPEAKER_02Dit is een voorbeeld van wat ik in een reeks van. Uit het woonverzoek wat ik heb gedaan, de mailwisselingen blijkt steeds dat de zaken zijn omgedraaid. De gecontroleerde controleert eigenlijk de NVWA. Eigenlijk bepaalt dit bedrijf wat de gang van zaken is. Wat ik al zei, het draait alleen maar om volume en om omloopsnelheid. Deze man dringt continu aan bij de NVWA van ik wil stempels zien.

SPEAKER_02De export moet door. Japan komt langs China, Taiwan, Korea, ze willen mijn producten. Maar ik mag het niet uitvoeren zonder stempel. Dus waar blijft die stempel? En dan zie je steeds dat de NVWA heel vriendelijk reageert, komt eraan. Heel begrip vol altijd. En uiteindelijk komt die stempel er ook al vrij snel. En dan hangt Benny Gosch weer aan de telefoon. Dan is er weer boos dat het allemaal niet snel genoeg gaat. En als het dan een keertje een waarschuwing is, omdat hij zich niet houdt aan allerlei dierenwelzijdsregels of volksgezondheidsregels, dan wordt hij boos en dan dreigt hij onmiddellijk met rechtszaken.

SPEAKER_02Dit mag niet naar buiten komen. Hij ontzegd zelfs een aantal inspecteurs de toegang. Hij heeft zelfs één dame die wel kritisch proberen te handhaven, heeft het heel moeilijk gemaakt. Hij schuilt daar ook vreselijk uit op een hele ordinaire, volgère manier ook. Deze vrouw heeft het vrij lang volgehouden, maar heeft uiteindelijk natuurlijk ook het beltje de penge.

SPEAKER_01Hoe is het uiteindelijk afgelopen met dit slachthuis Goschalk? Want uiteindelijk zijn ze wel degelijk gesloten.

SPEAKER_02Het heeft heel lang geduurd. Uiteindelijk moest de minister ingrijpen. NVWA heeft het bestuursrecht en het strafrecht tot zijn beschikking om in te grijpen als het misgaat. In dit geval hadden ze gewoon het bedrijf al veel eerder kunnen sluiten. Dat hebben ze niet gedaan. Uiteindelijk heeft de minister ingegrepen, en niet omdat zij dat nou zo graag wilde, want Carola Schouten van de ChristenUnie stond ook niet bekend als boerendochter om haar grote liefde voor dieren. Maar haar is ingefluisterd door haar topambtenaren dat inmiddels waren de beelden van roe de grens overgegaan.

SPEAKER_02Haha, dacht men daar in het buitenland de afnemers van ons mooie nationale product. Wordt dat vlees daar in Nederland zo gemaakt? Nou, dat willen we misschien toch niet meer. Dat is toch even schrikken dat ze die dieren daar zo slecht behandelen. Dus haar is ingevluisterd door haar directe staf. U moet echt nu zelf sluiten.

SPEAKER_01Wat zijn die belangrijkste misstanden geweest op basis waarvan die media aandacht zo groot is geworden en dit slachtuis gesloten moest worden?

SPEAKER_02Het heeft te maken vooral met de doorvoer van dieren. De snelheid, het geweld waarmee dat ging. Dat zit hem al bij de aanvoer, bij de vrachtwagens, dieren die veel te lang buiten staan, wat helemaal niet mag in de blinde hitte. Als ze dan naar binnen mogen, is er geen water. Daar staan ze met te veel. Daar worden ze aan hun oren en aan kettingen voortgesleept. Ook kreupelen. Kreupelen dieren mogen niet eens vervoerd worden.

SPEAKER_02Ze werden de machines ingeschopt. Het was echt vreselijk. Verdovingen verliepen niet goed. Dieren moesten vaak opnieuw verdoofd worden terwijl ze al gestoken waren. Een van de misstanden die echt even komen drijven, is de veeprikker. stroomstootwapen, wat wordt gebruikt om dieren te laten opschieten als ze niet willen doorlopen. Daar kun je natuurlijk ook een schop voor gebruiken of een stok. Maar men heeft die vepprikker ontwikkeld daarvoor, zogenaamd, om het dierenwelzijn te bevorderen.

SPEAKER_02Want als je die alleen op de achterpoten geeft, dan zou een dier daar wat minder last van hebben. Ze werden daar gebruikt bovenop de kop van de dieren. Dat heeft de Tweede Kamer bereikt. En uiteindelijk is heel veel moeite is dat verbod er dan toch nog wel doorheen gekomen. Maar ook geloof ik alleen maar voor de nationale transport, niet eens voor de internationale transport of andersom. Da wil ik even vanaf zijn. Zoveel moeite kost het allemaal. Nou, het slachthuis gaat dan wel dicht acht weken lang. Maar vervolgens komt er een proces op gang om dat slachthuis zo gauw mogelijk weer open te krijgen.

SPEAKER_02En dat maakt het verhaal interessant. Want dan zie je hoe hard het de NCWA zijn best doet om de familie Gosgok ter willen te zijn.

SPEAKER_01Die werken juist mee. Ze werken juist mee.

SPEAKER_02Ze denken niet van nou, laat ze maar even lekker bungelen een tijdje, laat ze het zelf lekker op nee. Ze faciliteren echt het op gang brengen weer van die strome dieren. Omdat het systeem weer zo snel mogelijk op gang moet worden gebracht. Mocht alleen niet baten, want tegen die tijd hadden buitenlandse afnemers er zo tabak van dat ze dachten van we willen niks meer met dit bedrijf te maken hebben.

SPEAKER_01Ja, en wat ik nog heel een interessant feit vond uit jouw boek, is dat ging geloof ik om een half miljoen omzet per dag die ze misliepen op het moment dat ze niet draaien. Dus ik snap ook wel dat het best een verantwoordelijkheid is voor een V-arts om ook op een dag te zeggen wij leggen de lijn nu stil, want er gaat iets niet goed. En dan heb je echt een hele boze directie op je. Dus je moet wel heel stevig in je schoenen staan. Wil je dat durven op dat moment?

SPEAKER_02Ja, maar je bent als dierenarts, je hebt een beroepscode ooit ingeworen. Dat je handelt in het belang van een dier. Alleen niet in het belang van het dier, maar ook in het belang van de eigenaar van het dier en de maatschappij. En die laatste twee, die wordt eigenlijk misbruikt hier. Dat zo'n dierenarts dus eigenlijk niet doet wat ze moet doen of zou willen doen, maar handelt puur in het belang van Nederland-exportland.

SPEAKER_01Ja, is er dan eigenlijk iets mis met die beroepscode?

SPEAKER_02Zou je kunnen zeggen ja? Ik vraag aan jou, wat vind jij? Nou ja, ik vind hem ik citeer hem in mijn boek, ik vind hem veel toms lachtig. Voor een arts die mensen behandelt, is het veel duidelijker, die handelt gewoon in het belang van de patiënt. Punt. Maar een dierenarts handelt niet alleen in het belang van een dier, maar ook altijd in het belang van de eigenaar van het dier.

SPEAKER_01Ik zal hem er nog even bij pakken. Er staat op een gegeven moment: ik stel het belang van het dier voorop en houd daarbij rekening met de opvattingen van de mens die de verantwoordelijkheid voor het dier heeft. Heel bijzonder. Waarbij ik recht doe aan de intrinsieke waarde van het dier, dan toch weer erachteraan. Ik luister naar de dierhouder en zal hem naar behoren informeren. En dan komt er een interessante zin, waarbij ik zorgvuldig om zal gaan met wat mij is toevertrouwd. Wat wil dit zeggen?

SPEAKER_02Ja, heel veel mooi praterij, natuurlijk.

SPEAKER_01Ik hoor hier toch ook een soort geheimhoudingsklausule in. Zorgvuldig omgaan met wat mij is toevertrouwt.

SPEAKER_02Ik las van anders. Dat kwetsbare wat mij is toevertrouwd, ik moet zorgen voor dat dier.

SPEAKER_01Zo lees ik het maken. Misschien zoek ik er te veel in.

SPEAKER_02Je kan ook gelijk hebben over bij de ogen. Het werkt vaak met dat soort teksten, je kan de alle kanten mee op. Dat is net als de wet.

SPEAKER_01Maar ook die zin van rekening houdend met de opvattingen van de mens die de verantwoordelijkheid voor het dier heeft. Dit klinkt toch niet als een eet die gaat over de gezondheid van een dier zwaarborgen.

SPEAKER_02Het lijkt erop alsof hier ook de industrie heeft mogen meeschrijven bijna. Want de opvattingen, veel, heel veel mensen vinden dat de bio-industrie moet stoppen. Maar er is ook nog een industrie die dat niet vindt. En die bepaalt zeker in het huidige tijdsgevricht voor een deel de opvatting, inderdaad.

SPEAKER_01En is dat zo? Heeft de industrie mee mogen schrijven bij deze. Daar heb ik geen bewijs van gevonden.

SPEAKER_02Het is wel bekend dat ze dat bij wetten doen.

SPEAKER_01Goed, helder. Misschien is het aardig, want we hebben nu deze casussoce besproken, maar om eens even in die NVWA zelf te duiken. Even kijken, de organisatie doet natuurlijk van alles. Die werken zo'n zo'n na bijna 3000 mensen geloof ik. En die moeten zorgen dat onze tandpasta veilig is, dat de kinderwagens niet in elkaar vallen en dat de straafmixers goed te gebruiken zijn. Maar goed, een onderdeel van de NVWA moet dus ook zorgen voor inspecties op de veehouderij. Hoeveel mensen gaat altijd?

SPEAKER_02Er zijn er 300, dus 10% van het personeelsbestand grofweg. Maar een deel daarvan is echt in het veld bezig. Dus een groot deel daarvan zit ook gewoon achter het bureau nog. Die 300 zijn grofweg ingedeeld in een aantal teams, verdeeld over meerdere directies: handhaven en keuren. Handhaven is dat zijn wel echt de mannen en vrouwen die echt op zoek zijn naar wetsovertredingen en daarop kunnen gaan bekeuren. Dat is een groep. En een andere groep staat gewoon vast op slachthuizen, waar ze inderdaad de voortgang van het exportproduct bewaken.

SPEAKER_01Ja, en kun je het verschil tussen die twee groepen kennschetsen op hoe ze in het verhaal over dierenwelzijn staan.

SPEAKER_02Ja, in mijn boek maak ik echt profielen van een aantal aantal personen, zodat je echt heel goed indruk kan krijgen van hun dagelijkse werk, waar ze allemaal tegenkomen. En dan zie je een heel aardige contrasten tussen de handhavers en de keurmeesters, zou je kunnen zeggen. De keurmeesters hebben de taak om het proces voort te laten gaan. Dat zijn ook gewoon dierenartsen. En daar zitten ook gewoon mensen tussen die het graag zo goed mogelijk voor dieren willen doen, maar niet de middelen hebben gekregen om echt op te treden.

SPEAKER_02Dat kunnen ze wel. Als ze willen, hebben ze ook toegang tot het bestuursrecht om waarschuwingen uit te delen, om de noodste band stil te zetten. Alleen daar hangt een cultuur en een sfeer van die stempel moet gezet worden. We zijn een loket. We moeten door. Wij zijn het laatste doorgangspoortje op de weg naar de snelweg naar het buitenland. En hier wil het slachtuis nog even langs. Daarnaast heb je de handhavers. Onder de handhavers vallen een klein groepje dierenwelzijnsexperts, dat zijn de dierenwelzijnsteams.

SPEAKER_02Er is een periode geweest, beschrijf ik in mijn boek, dat die echt wel in opkomst waren, dat die een periode gehad, dankzij een wat hogere chef die zich het dierenwelzijn ook zeer aantrok. Die vond dat er echt een speciaal team moest komen die daar echt voor dedicated was. Om alleen dat te doen. Die mochten zelf naar stallen, naar transporten, naar slachthuizen gaan als zij dachten dat het daar mis was. Afgaande op meldingen of omdat ze zelf het indruk hadden. Dat waren de hoogtijdagen van de dierenwelzijnsteams.

SPEAKER_02Eerst was er eentje, later was er eentje voor Noord en Zuid.

SPEAKER_01Welke periode was dit zo'n beetje?

SPEAKER_02In 2014 denk ik, dertien. Nou, gaandeweg is dat verder uitgekleed. Omdat men zag van ja, dat is lastig, want dan gaan ze stallen binnenlopen en boeren willen dat niet. Er zijn klachten binnengekomen. Er is druk uitgeoefend.

SPEAKER_01Klachten van boeren binnengekomen bij een VWA.

SPEAKER_02Ze zijn zo streng en ze lopen ons voor de voeten en we kunnen ons werk niet doen. Uiteindelijk zie je dat ze dan er taken bij krijgen. Jullie mogen niet meer 100% om dieren welzijn, maar jullie moeten ook controleren op oormerken bijvoorbeeld.

SPEAKER_01Of de oorlabels wel koppen.

SPEAKER_02Die gele dingen. Of de mestboekhouding controleren. Maar daar waren ze helemaal niet voor aan gesteld. En ze worden ze steeds verder teruggedrongen. En uit je hele persoonlijke verhalen in mijn boek zie je veel meer concrete anekdotes nog hoe dat dan in zijn werk gaat. En hoe frustrerend dat is voor die mensen, terwijl ze dat juist hadden willen doen.

SPEAKER_01Dus kan ik gewoon weg schetsen dat de mensen bij de dienstkeuren er eigenlijk vooral ten dienst van het bedrijf staan. En die mensen bij de diensthandhaven toch wel echt hun best doen om echt te waarborgen dat het voor dat dier zo goed mogelijk gaat. En dat het ook een veilig product wordt uiteindelijk.

SPEAKER_02Ja, het probleem is alleen dat die handhavers niet een vaste voet aan de grond bij een stal of een slachthuis. Die zijn afhankelijk van meldingen of van informatie die ze krijgen. En als ze die niet krijgen, dan weten ze niet waar ze heen moeten. Op stallen, 30.000 stallen in Nederland, is sowieso geen permanent toezicht. Een dier in een stal. 99,9% van de dier ziet nooit een inspecteur aan het tralië' verschijnen. Never. Dus de inspectiedichtheid. En VWA heeft het over 5% krijg.

SPEAKER_02Maar dat bedoelt ze mee het aantal stallen. 5% van het aantal stallen dat ze wel eens bezoekt. Maar niet 5% van de dieren die ze ziet, ze ziet een fractie daarvan.

SPEAKER_01Het zoekt 5% van de stallen per jaar, zegt ze in haar eigen verslaggeving. En dat komt neer op. Hoe vaak krijgt een stal dan bezoek?

SPEAKER_02Dat is dan één keer. Dat gaat het ook nog eens een keertje om steeds dezelfde stallen. Want er is een kleine kopgroep, de kloot 300 worden ze ook wel eens genoemd. Dat zijn de residivisten die steeds weer in de fout vallen. Omdat ze niet goed voor hun dieren zorgen. De huisvesting is niet in orde. Dieren hebben geen water, slecht verzorgd, etcetera. Het gaat vaak om verwaarlozing, voor een deel om mishandeling. Deze stallen krijgen we dan een herinspectie. En dan blijkt in 60% van gevallen dat het nog steeds niet goed is.

SPEAKER_02Daar is ooit een top 300 van gemaakt. In een poging van een inspecteur-generaal van de NVWA tot een stukje openheid. Om toch te laten zien van we doen echt wel ons best en we hebben echt wel de grootste daders, hebben we echt wel in het vizier. Maar gaande de jaren is dat lijstje ook weer uitgekleed. Het zijn er weer minder geworden, terwijl niemand weet van wie zijn dat dan? En hebben ze dan hun leven gebeterd. Daar wordt dan weer niks over gezegd.

SPEAKER_01Je hebt het ook over twee bloedgroepen eigenlijk in die organisatie. Wat zijn die twee bloedgroepen?

SPEAKER_02De rekkelijke en de precieze bedrijf.

SPEAKER_01Dat was het. Ja, vertel eens. Ik kan je me niet meer voorstellen.

SPEAKER_02Ja, dat is een term die uit. Er zijn talloze rapporten geschreven. Ik ga op een gegeven moment terug de tijd in. Er staat een enorme kast op de Kamer van de inspecteur-generaal met rapporten. Die er allemaal geschreven zijn, het gaat tot ver terug in de vorige eeuw. Er zitten bestelde rapporten tussen waarvan je denkt van is dat wel helemaal onafhankelijk. Maar er zitten ook hele kritische rapporten van buiten. En in een van de rapporten wordt voor het eerst gesproken over de rekkelijke en de precieze. Beroemde term uit de Bijbel ook volgens mij.

SPEAKER_02Hoe precies volg je de wet? Hoe rekkelijk ben je daarmee? Je denkt van nou, dat is mooi dat ze dat zeggen. Er zijn dus kennelijke inspecteurs die denken van nou, we moeten een beetje rekening houden met die arme boer of die arme slachter, en we moeten niet te streng die wet op hem toepassen. Wat kan hij er aan doen als hij een kreupeldier heeft, dat moet toch ook dood. Maar je hebt ook de precieze en die zeggen van nee, een kreupeldier mag niet vervoerd worden, die moet op stal al worden geëutanaceerd, wat niet gebeurt. Dus het dier heeft al heel erg geleden in de stal, maar moet dan eerst nog eens een keertje een paar uur op transport.

SPEAKER_02Dat kan eigenlijk niet staan. En moet nog misschien nog wel een dag leiden. De precieze zou dat niet toestaan. Maar in die rapporten worden eigenlijk die precieze juist in een hoekje gezet als zijn zeikert, als zuurpieten. Over hen worden dan ook mensen uit de sector aan het woord gelaten en die doen hun beklachten over. Ze zitten zo altijd zo te zeuren en op alle slakken zo te leggen. Eigenlijk zijn die rekkelijke eigenlijk de helder binnen de NVWA. Want die snappen dat je die wet niet zo nauw moet interpreteren.

SPEAKER_01Ja, dus een dienst die bedoeld is om te inspecteren, die heeft eigenlijk een cultuur van inspecteer niet te streng. Dat is eigenlijk wat je ziet. Als je het goed vindt, pakken we er nog een stukje bij uit je boek. Eens even kijken, pagina 65. En te beginnen bij dierenartsen tot de eerste regel op de volgende pagina.

SPEAKER_02Dierenartsen die teveel van dieren houden, vinden zichzelf terug in een gewoon handhavingsteam. Hier moeten ze vooral controleren of dieren oormerken dragen. Het voorkomt niet dat ze toch overtredingen van dierenwelzijnsregels zien, maar wanneer ze deze melden, verdwijnt dit in het niet. Toen ze navraagt, horen ze dat de cijfers moeten worden gehaald. Cijfers? Inspectieresultaten, nalevingspercentages, transparantie. Ik heb melding over schapen met hittestress in een weiland en niet heen gaan.

SPEAKER_02Maar ik hoor van veehouders dat jij te streng handhaaft. Ik handhaaf gewoon de wet. Maar wat ik rapporteer, je toont geen empathie met de boer. En hoe zit het met de empathie met de dier? Je past denk ik toch niet in de richting die we op willen.

SPEAKER_01Dit is natuurlijk wel schijnend, Jeroen. Hoe heb jij dit gesprek opgetekend eigenlijk?

SPEAKER_02Dit is een lange gesprek geweest met een van de NVWA-dierenartsen die er inmiddels niet meer werkt. En als zij met zo'n anekdote komt, eigenlijk is het een afloeingsgesprek, is het eigenlijk. Dan vraag ik aan haar, hoe ging dat dan precies? En wie was dat dan? En dan probeert zij voor mij de dialoog te reconstrueren, hoe dat ongeveer gegaan, wat zich zij zich nog van herinnert.

SPEAKER_01Dus de dialoog in het boek zijn eigenlijk de herinneringen van degene met wie je hebt gesproken. En misschien is het dan aardig om het te hebben over de directeur, inspecteur-generaal heet dat in dit opzicht, die beschrijft ze heel uitgebreid. Hoeveel ervan heb je eigenlijk gesproken?

SPEAKER_02Meerdere.

SPEAKER_01Mag ik weten wie je hebt gesproken?

SPEAKER_02Nou ja, als je dat vanuit het boek zelf kan halen.

SPEAKER_01Wie je noemt bijvoorbeeld, zijn vanaf 2013 Paul Harry, vanaf 2017 inspecteur van Lind. Daarna volgde Maarten Ruis en op dit moment Gerard Bakker. Wie van die vier heb je gesproken?

SPEAKER_02Kan ik niet op ingaan? Nee. Nee, dat heb ik moeten beloven.

SPEAKER_01Hoeveel van de vier heb je gesproken?

SPEAKER_02Nee, het zijn nog wel meer. Want we gaan terug in de tijd. Als je naar 2000 gaat, kunnen er nog vijf op noemen. Ik denk dat ik daar meer dan de helft van gesproken heb.

SPEAKER_01Oké, van het totale heb je goed. En ja, ik krijg eigenlijk een beetje de indruk van ze staan erbij en ze kijken er naar. Ze zijn directeur, ze starten daar met best wel wat frisse moed, maar eigenlijk krijgen ze allemaal niks voor elkaar. Klopt dat? Interpreteer ik dat goed uit jouw boek?

SPEAKER_02Ja, dus valt wel heel kort door de klocht. Ik wil toch ook wel een open doekje geven voor de mannen die met mij uitgebreid zijn gaan praten. Inmiddels zitten ze daar niet meer en hebben ze ander werk binnen de overheid gekregen. Maar toch. Ik vind dat ze zich ook wel kwetsbaar opstellen, voor een deel, voor een deel ook niet. Om überhaupt te erkennen dat je niet zo heel veel voor de dieren gedaan hebt, vind ik al heel wat in die wereld.

SPEAKER_01En dat doen ze.

SPEAKER_02En dat doen ze ja.

SPEAKER_01En dat was wel hun bedoeling.

SPEAKER_02Natuurlijk, alleen ze stapten erin op het moment dat deze mannen allemaal hebben hun roots eigenlijk zelf in voor een groot deel in het ministerie van Landbouw zelf. Dus eigenlijk de eigenaar, de zelfbenoemde eigenaar van de NVWA. Dus die lopen eigenlijk al vanaf de jaren 90 lopen ze daar al rond. En daar hebben ze hebben eigenlijk altijd bijgedragen aan het systeem zoals het nu is. Ze vonden het eigenlijk wel goed dat Nederland de voeder van de wereld aan het worden was en ten koste van alles.

SPEAKER_02Maar totdat ze ineens zelf aan de frontlinie kwamen te staan en zagen wat het is om dan vervolgens de waak om te zijn namens de bevolking, maar ook namens de dieren, om toe te zien dat het allemaal wel een beetje netjes en rechtvaardig gaat. En ziet dat dat volledig uit de hand is gelopen, zagen ze dat ze eigenlijk voor een onmogelijke taak stonden en dat het niet meer was terug te draaien. En dat had te maken met bezuinigingen, met het neoliberalisme, wat vanaf de jaren 80, 90 om zich heen heeft gegrepen in Nederland.

SPEAKER_02Op alle overheidstaken werd bezuinigd. Dat kon allemaal aan de markt over worden gelaten. Of het nou ging om met treinreizen, de post, maar ook toezicht op V-vlees. Reorganisaties. Deze mannen moesten dealen met wat er was. Met weinig mensen met een overmacht van een dier, moet ik zeggen. 600 miljoen dieren, 30.000 stallen, 200 slachthuizen, 300 man inspecteurs. Terwijl de belangrijkste taak van die 300 is toegang naar export.

SPEAKER_01En toch, wat heeft deze directeur dan tegengehouden om te zeggen we moeten gewoon veel strenger op dierenwelzijn handhaven?

SPEAKER_02Nou, het heeft niet zoveel tegen. Een aantal van hebben echt wel gebobeerd hoor. Ze hebben een rapport laten schrijven, zo gaat het dan. Er wordt een weer een onderzoeksbureau gevraagd. Soms ook onder druk van de minister. Hiemand onderzoeken naar weer een misstand. Het Noordelijke slachthuis, dat is ook een heel groot misstand, wat voor het misstand van Gosgolk zich heeft afgespeeld. Het gaat over het vervoeren van kreupele koeien. Wat niet mag. Wat niet mag. En nog steeds, dit jaar is weer bekend geworden, nog steeds een derde van alle koeien in Nederland is kreupel. Eén derde.

SPEAKER_01Dus die zouden formeel allemaal niet naar het slachthuis vervoerd mogen worden en dus niet geslacht mogen worden, die moeten geruimd worden.

SPEAKER_02Dat is een hele duidelijke regel. Mag niet, gebeurt wel. En heel veel slachthuizen, met name destijds in jaren 2017, 18. In het noorden van het land, er zijn kleine slachtuizen waar geen permanent toezicht op zit van de NVWA, daar zijn heel veel kreupelijke koeien in gebracht. Dat misstand is naar boven gekomen. En als een inspecteur-generaal daar dan zich mee geconfronteerd ziet, dan doet hij natuurlijk wel wat. Dan gaat hij daar heen en praat hij met dierenartsen en zegt hij van kan dat nou niet anders? Eentje heeft zich bijvoorbeeld druk gemaakt om een mobiele dodingsunit.

SPEAKER_02Die heeft gezegd van ja, maar deze dieren moeten dus gewoon op stal worden geuterniseerd. Dat moeten we ook faciliteren. Alleen dat mag niet van de wet. Het moet wel, maar hoe doe je dat dan? Iemand kwam op een gegeven moment met het idee van een mobiel slachthuisje, wat dan voorrijdt. Ja, dat is natuurlijk ook geen oplossing. Want dat is ook vragen om problemen. Nou ja, moet je je voorstellen dat buiten het zicht, dat er een dier, zo'n vrachtwagen in wordt gejaagd, dat zo'n wagen gaat dan stationair draaien, zo'n dier wordt daar misschien voor gast of elektrisch verdoofd.

SPEAKER_02Zonder toecht, zonder de hygiëne die erbij nodig is. Er zijn tal van redenen om te bedenken waarom dat niet. Het is vooral ook makkelijk frauderen voor een boer. Je kan ook heel makkelijk op die manier van dieren af zonder dat het jouw geld kost. Voert het nu te ver misschien.

SPEAKER_01Ja, want we waren bij die directeuren en waarvan ik zei van ik heb het gevoel dat ze vrij weinig hebben gedaan. Dat ligt toch wat anders. Ze hebben wel degelijk het een en ander geprobeerd. Of een aantal in ieder geval. Maar ze komen er dus niet echt doorheen op een paar kleine succesjes hier en daar. Waar zit dat hem in?

SPEAKER_02Dat zit hem ook in eerste instantie in henzelf. Omdat zij denken, omdat ik denk voor hen is staan dieren gewoon op drie of op vier, daar begint het gewoon mee. Dat komt door het hele boek terug. Mens vinden het uiteindelijk gewoon niet belangrijk. Mensen vinden het heel naar om naar dierenmishandeling te kijken. Maar zodra ze wegkijken, zijn ze toch gauw weer vergeet. Dat zit gewoon ook in deze mannen. Zo simpel is het.

SPEAKER_01Ik kan me toch zelf ook voorstellen, wat een heel lastige factor in het geheel is, is het juridische verhaal. Want zoals ik dat begrijp uit je boek, zijn er dus ook vrij veel open normen. En is het ook wel zo dat op het moment dat handhavers wel degelijk rapporten schrijven en indienen, dat die lang niet altijd ook echt voorgebracht worden voor de rechter. Hoe werkt dat precies? Wat gaat daar mis?

SPEAKER_02Goed dat je het zegt. Want het begint eigenlijk met een kwestie van niet kunnen. Of een kwestie van niet weten, eigenlijk. Men weet nauwelijks wat zich afselt in die stallen. In een slachthuis weet men het wel, want er staat in principe een inspecteur, maar die durft niet altijd op te treden. Maar als die persoon dan wel een keertje optreedt en wel een keertje een rapport van bevindingen schrijft, zoals het heet. En dat probeert te escaleren binnen de NVWA in eerste instantie naar haar chef. Als die chef dat al wil en daar zin in heeft, gaat het naar de afdeling juridische zaken.

SPEAKER_02Daar komt het op stapel te liggen. En dan kan het heel lang duren en dan hoor je in principe niets meer van. In een enkel geval hoor je wel wat van, dan willen ze daar meer over weten. Maar dat zijn dan alleen de allernstigste gevallen.

SPEAKER_01Maar het blijft op de stapel liggen omdat ze te weinig capaciteit hebben moeten doen of is er een reden waarom het niet is.

SPEAKER_02Nee, het is ook echt onwel. Ik heb ook juristen gesproken die op die afdeling hebben gewerkt en die zeggen daar hangt een vreselijke cultuur, trouwens, ook een racistische cultuur, dat zeiden. Maar een cultuur van het is allemaal lastig, want de rechter wil niet. Men verschilt zich steeds achter de ander. Van de NVA wordt gezegd dat ze het systeem draaiende moeten houden als een soort loopjongen van de industrie. Maar zij zeggen zelf hier, nee, het mag niet van de rechter. De rechter waakt over het inkomen van de boer.

SPEAKER_02Dus als er een rapport van bevindingen omhoog is geëcaleerd. Waar maar één conclusie uit mogelijk is, is dat een boer zijn V moet worden afgenomen, omdat hij er niet goed voor zorgt. Dan zal die boer onmiddellijk daartegenin gaan. En hij zie dat hij zijn werk mag doorzetten en geen beroeverbod krijgt. En in bijna alle gevallen gaat de rechterin mee. Want het inkomen van de boer staat voorop.

SPEAKER_01Dus het is niet heel onlogisch dat op een gegeven moment die juridische zaak een beetje, ja laten we zeggen, de moed verliezen om zaken nog in te brengen.

SPEAKER_02En zeggen dierenartsen zeggen daarover van ja, maar als je het ook nooit een keer probeert, dan kom je er ook nooit op.

SPEAKER_01Jij vindt dat ze wat meer lef zouden.

SPEAKER_02Je hebt jurisprudentie nodig, dan verlies je maar een paar zaken. Want er zijn ook gevallen dat het wel lukt. En het lukt vaak op het moment dat een aantal van deze juristen zijn meegegaan met dierenartsen. En die hebben dierenartsen geholpen in de praktijk, bij het schrijven van hun rapporten. Om ze te helpen van omschrijf nou eens op een andere manier, op een meer feitelijke, diereneskundige manier. Daar hebben we echt wat aan. Niet alleen maar, ik constateer dat, maar leg uit waarom dit een overtreding is van de wet.

SPEAKER_02Dus meer die juridische insteek. En hebben niet alle dierenarts.

SPEAKER_01Juristen zijn de handhavers gaan helpen om betere rapporten te schrijven. Ja, ik snap het. En toch, wat ik ook zo lees, en wat trouwens ook onlangs in het nieuws naar voren kwam, is dat het ook wel daadwerkelijk heel moeilijk is om aan te tonen dat bepaalde, laten we zeggen, kreupelheid of botbreuken. Waar die zijn ontstaan. Dus dan kun je bijvoorbeeld inderdaad alle botbreuken signaleren aan de slachtlijn. Want er zijn veeartsen die achteraf kijken van die kippen hebben die veel botbreuken bijvoorbeeld. Of een koe die kreupel de V-wagen uitkomt.

SPEAKER_01Maar dan weet je niet, is die koe kreupel gereikt in de veewagen of bij de boer? En dat het ook daadwerkelijk echt heel moeilijk is om zo'n zaak hard te maken. Is dat zo? Nee.

SPEAKER_02Dit kwam nadat het boek al bijna alvast of ik heb het misschien nog wel verwerkt in het boek. Mijn bronnen zeggen dat ze wel degelijk heel goed aan de puntbloedingen, aan de kleur van het vlees, aan de ravelrandjes van het bod, heel goed kunnen zien wanneer in welke fase van het proces, stal, transport of slag, die wond is ontstaan. Dus het kan wel degelijk. Alleen de rechter gaat daar gewoon overheen en die zegt van het kan me niet schelen.

SPEAKER_02En het is nog begrijpelijk ook, want vaak zegt de sector van ja, maar wij hebben als keten willen wij verantwoordelijkheid dragen voor het dierenwelzijn. Dat doen wij samen. Maar als het erop aankomt, zijn het allemaal fragmenten. En zegt de boer van nee, ik heb het niet gedaan. Transporteur heeft het gedaan. Nee, transporteur zegt een slachtuizen heeft gedaan, allemaal komen ze op voor hun eigen agie. En de rechter kan daar niks mee. Wantroud kennelijk toch zo'n dierenarts, de enige persoon die het echt weet. Het kan wel degelijk vast worden gesteld. Alleen zoals we dat kennen in misdaadseries patholoog, Anatomie geloof ik, die achteraf dat is heel ver gevorderd bij mensen, bij mensen lijken of bij mensen verwondingen, maar bij dieren is dat niet moeilijker of makkelijker.

SPEAKER_02Alleen het wordt niet serieus genomen in de rechtspraak.

SPEAKER_01Ik ben benieuwd ik heb soms het idee als ik je boek lees, dat ik denk, ben je er misschien ook een beetje in verdronken? Het zijn zo ongelooflijk veel anekdotes die je hebt. En de ene keer denk ik, ja, het probleem zit bij handav en andere keer denk ik nee, het probleem zit bij keur. En andere keer denk ik, oh, het is ook die inspecteur-generaal. En dan denk ik weer: het is het ministerie en, who's the bad guy? Waar gaat het mis? Ik kom er niet helemaal uit eigenlijk in je boek. Waar gaat het nou precies mis?

SPEAKER_02Ja, goede vraag. Die angst had ik ook wel eens. En dan heb je altijd als journalist het moment van nu moet ik gewoon een hele goede compositie bedenken en een goede ordening van alle feiten die ik heb en alle anekdotes. En wat is dan een goede structuur? Ik heb gekozen voor het achterwaarts vertellen van de historie van de NVWA. Dus ik begin eigenlijk bij geslachthuisgelk. En dan ga ik kijken naar misstanden die daarvoor zaten en hoe de NVWA daar erin zat. Steeds verder terug in de tijd, hoe is de NVWA eigenlijk ontstaan? Waarom is die gefuseerd?

SPEAKER_02En waarom dan? En hoe ging dat dan? En op een gegeven moment kom je dan in de vorige eeuw terecht.

SPEAKER_01Maar waar gaat het nou mis?

SPEAKER_02Ik ga dus helemaal terug naar het beginpunt. Tot het ontstaan van de eerste inspectiediensten in Nederland, toen er nog helemaal geen dierenindustrie was, maar wel dierenmishandeling, want we gooiden met honden en katten en molenparen. Dus er was altijd al dierenmishandeling. eeuw, van daaruit ben ik weer terug gaan redeneren van onder wie valt dat toezicht nou eigenlijk? Wie zou erop moeten toezien dat er goed toezicht is? Dat is natuurlijk het ministerie van Landbouw. Dus voordat ik het wist, werkte ik aan de tweede biografie het ministerie van Landbouw.

SPEAKER_02Want daar zit natuurlijk de echte macht, die bepalen waar de prioriteiten letterlijk tot op de dag van vandaag liggen, als een inspecteur generaal rapporteert aan de minister wat die gaat doen allemaal.

SPEAKER_01Want de NVWA valt onder het ministerie van Landbouw. En is dat de juiste plek? Zouden we het eronder moeten van?

SPEAKER_02Conclusie van het boek. Maar ik denk dat de conclusie moet zijn nee, die hoort daar niet thuis, nee.

SPEAKER_01Waar hoort het thuis?

SPEAKER_02In delen heeft het ooit thuis gehoord bij volksgezondheid. Toen er nog een keuringsdienst van Waren was, waar de keurmeesters echt zaten, die keuren onze voedsel en onze producten, maar nog steeds in restaurants. Alleen die keurmeesters hebben moeten fuseren met vleeskeurmeesters en met inspecteurs. En die grote grijzige hakbal die dat geworden is, daar zitten we nu mee met die NVWA. Niet goed weten van waarom zijn we eigenlijk op aarde. Dat is een van de verklaringen in het boek van waarom het zo gaat zoals het nu gaat.

SPEAKER_02Maar dat is allemaal gebeurd onder auspicie van het ministerie van Landbouw.

SPEAKER_01Maar toch heb ik, ik kan me goed voorstellen dat dingen zoals het inspecteren of voedsel veilig is, dat dat hoort bij volksgezondheid. Maar zoiets als dierenwelzijn, zou dat horen bij volksgezondheid? Of is dat toch logisch dat het uiteindelijk onder landbouw valt?

SPEAKER_02Nee, want ik denk dat als je goed kijkt naar het systeem, als je ziet. Ik heb dieren toch wel als rode draad in het boek gehouden. Tuurlijk, ik heb allerlei voorbeelden over dingen die misgaan als het gaat om volksgezondheid en mest, natuur, klimaat. Maar ik heb toch de problematiek met die 600 miljoen dieren per jaar, heb ik als rode draad gebruikt. Omdat dat zoveel problemen met zich meedraagt, die hoeveelheid dieren die wij in Nederland hebben. Voor al die problemen is één oplossing: stoppen met zoveel dieren houden.

SPEAKER_02Want als je ziet naar wat er allemaal misgaat, van geboorte tot dood, van het houden van gevoelige, intelligente wezens, hoe wij daarmee omgaan en hoe de magere wet die er is, nauwelijks wordt gehandhaafd in een industrie die het moreel kompas, toch wel een beetje zoek is, moet je afvragen: gaat dit over het bewaken van welzijn, of moeten we het gaan hebben over misdaadbestrijding. Over een taak voor justitie. Dus ik denk dat dat deel van de NVWA.

SPEAKER_02De NVA doet voor 90% zijn werk goed. Over wippen en kettingzagen zijn geen probleem. Maar het gaat over levend vee en ook over het keuren van vlees, want daar zit ook heel veel problematiek. Dat trekt zoveel misdaad aan, dat is gewoon georganiseerde misdaad. Ik heb er geen ander woord voor. Dat zou gewoon om justitie moeten vallen. En dat bedenk ik niet zelf. Dat zeggen al mijn bronnen ook. Allemaal zeggen ze het, bijna allemaal. Als ik aan ze vraag van waar moet dit heen? Criminaliseer het. Dan weten we meteen met z'n allen over wat voor industrie we te maken hebben, dan kunnen we met z'n allen zelf beslissen of we hier nog mee door willen gaan of niet.

SPEAKER_01Is dit ook wat een aantal van die ex-directeur, die inspecteur generaals ook zegt? Is dit iets waar in de politiek op dit moment gesprekken over lopen? Liggen amendementen voor? Of hoe breed gedragen is deze?

SPEAKER_02Nou, als je het vraagt aan de mensen aan het front, is hij breed gedragen. Alleen heel veel mensen weten dit gewoon niet. Mensen willen het niet weten omdat het een rood onderwerp is. Als mensen zich erin zouden verdiepen. Ik denk dat heel veel landbouwwoordvoerders dit ook niet weten. Die zeggen allemaal, ja, ik ben ook wel eens in een slachtenhuis geweest. Maar dat ze weten wat de historie is van de NVWA, dat hij zo zich heeft kunnen ontwikkelen. Als een schoondje van een industrie, daar voer ik echt talloos.

SPEAKER_01Dat is wat jij aangeeft. Dat de NVW het schoothondje is van de V-industrie.

SPEAKER_02En het ministerie van Landbouw, de loopjongen van de industrie.

SPEAKER_01Want zie jij ook directe verbanden? dat de NVW handelt op een manier vanwege het ministerie van Landbouw?

SPEAKER_02Ja, de inspecteur-generaal bijvoorbeeld, die wordt pas gevraagd om te komen solliciteren op die functie. Nadat de sector daar zo'n goedkeuring over gegeven heeft. Dus eerst wordt aan de sector gevraagd: we willen Harde Paul vragen. Fenrofieën van Harie Paul. Harie Paul is een gelovig man en komt met zijn voeten uit de klei, boerenerachtergrond. Ja, prima. Dat Harie Paul zich ook ontwikkeld als persoon en eigenlijk juist steeds meer ging wegen van die industrie. En zich juist als in mijn ogen de meest strenge inspecteur-generaal is geweest van allemaal.

SPEAKER_01En is dit een officiële beraadslaging van de industrie? Of is dit iets wat jij uit e-mails die uit die wet op onbaarheid bestuur. En dan heb jij dit gehoord. Oké, dus het is geen officiële sollicitatie bij de industrie. Maar dit is wel wat jij zo hebt.

SPEAKER_02Zoals je een inspecteur-generaal hebt, als hoogsteman van de NVWA, heb je op het ministerie van Landbouw onder de minister, dat is een passant natuurlijk, heb je de echte machthebbers, de secretarisgeneraal. Maar daaronder zitten de echte echte machthebbers en dat zijn de directeur-generaal. De directeur-generaal Agro, nog steeds op de dag van vandaag, is de man die eigenlijk alles bepaalt. En dat is ook de man die bepaalt wie er inspecteur-generaal wordt.

SPEAKER_01En dan Jeroen, misschien een gekke vraag, maar ik vroeg me toch tijdens het lezen ook vaak af: van lees ik nou een roman of lees ik nou onderzoeksjournalistiek?

SPEAKER_02Waarom vraag je dat?

SPEAKER_01Omdat ik me dan tijdens het lezen ster, maar waarom vraag je dat af? Nou, omdat ik dacht dat wil ik van de auteur horen.

SPEAKER_02Nou ja, ik begrijp niet waar die vandaan vandaan komt.

SPEAKER_01Wat vind jij zelf een roman hebt geschreven of vind jij dat je een onderzoeksjournalistiek project hebt?

SPEAKER_02Uiteraard het laatste. Waarom zou het een roman zijn?

SPEAKER_01Ik merk in veel stukken dat het voor mij niet helemaal duidelijk wordt van wie is hier de bron? Ik vraag me af, is het een citaat, is het een letterlijk citaat? Is het een quote? Ik zal je even een stukje voorlezen. Misschien waarbij ik daar het meest over twijfel. En ik snap heel goed ook je keuze. Het is hele droge stof, dus je moet het ook leesbaar maken. In potverdor ik bijna 400 pagina's. Maar ik zit aan, ik vraag me nou goed, ik lees het aan je voor. Dit zijn de reflecties van de directeur Rob van Lind nadat hij zijn ontslag heeft ingediend. Er is alleen die stoel daar in de hoek met erop een hoge stapel mappen, nota's waaruit geeltjes en memo's steken.

SPEAKER_01De onoplosbare puzzel van waar het heen moet met deze organisatie. De stapel buigt naar hem toe, smeekt om zijn aandacht, maar zijn blik zweeft het raam uit naar het vergezicht boven het oude centrum van Utrecht. Lieve mensen van Nederland, laten we wel wezen. Ik ben niet het probleem. Niet de inspecteur-generaal die mij voorgingen en die nog na mij zullen komen. Het ware probleem is niet de nationale voedseltoezichthouder. Een disclaimer: het is de intensieve veehouderij zelf. Niet dat die verantwoordelijkheid wil afschuiven, maar kijk voordat je hem ergens op afrekent, eerst naar de manier waarop wij met dieren omgaan.

SPEAKER_01Extreme hoeveelheden extreem dicht op elkaar gehuisvest. Het geloof om zo goedkoop mogelijk te moeten produceren, omdat anders Brazilië of Oekraïne ons als de nummer twee van de wereld voorbijstreeft. Daarbij de politieke steun voor dit systeem. De onverschillige consument. Of je nu aan de knoppen zit of een gewone burger bent, zolang jij zelf dieren eet, laat verandering je koud. Triest hoor, varkens, het bedwelningsapparaat in schoppen en levend koken. Maar dat doe ik toch niet zelf. En waarom doet de NVWA er niet eens wat aan?

SPEAKER_01Een prachtige passage. En ik zat me dan steeds af te vragen. Heb jij in zijn hoofd gezeten, heeft hij dit letterlijk zo tegen jou. Dit zijn exact zijn woorden.

SPEAKER_02Misschien die stapel papier die overbuigt, die heb ik misschien mooier gemaakt. Ik spreek hem als hij al weg is. Ik spreek hem op zijn kantoor waar hij nu zit, bij een andere instantie. Maar iedere keer als ik iemand interview en iemand komt met een anekdote, dan vraag ik hem: wees concreet, wees exact. Wat vind je precies? Dat wat hij beschrijft over het gebrekkige morele kompas. Dat zijn letterlijk zijn woorden.

SPEAKER_01Waarom heb je er dan niet voor gekozen om dat echt in quotes weer te geven? Om te zeggen ik interview deze persoon. Dit is een quote.

SPEAKER_02Dat doe ik nooit. Dat heb ik echt nooit gedaan. En al mijn andere boeken ook niet. Toen ik alleen nog maar artikelen schreef, deed ik dat ook niet. Al 25 jaar geleden heb ik een chef, een hoofdredacteur gehad die mij aanmoedigde om juist zo te schrijven. Juist omdat mensen in de journalistiek het een beetje beu zijn. Quote, een quote, die zegt dit, die zegt dat enerzijds, anderzijds. Het lees niet, het is niet verhalend. Dit is een taaionderwerp. Als je een mogelijkheid ziet om het iets verhalender op te schrijven, iets beelderender, dan moet je dat doen, zolang je maar niet morrelt aan de oprechtheid en de waarheid die je.

SPEAKER_01En tegelijkertijd schrijf je een doe een. Je schrijft best een heel stevig boek over een overheidsdienst. Waar ze niet goed van afkomen, laten we het heel simpel zeggen. En zou het dan niet jezelf minder kwetsbaar maken op het moment dat je al je quotes en al je bronnen, zoals een Follow Money doet, laten we zeggen, gewoon heel transparant neerzet. Dit heeft die toen en toen gezegd. En dan misschien daarna ik vind dit daarvan of ik zou die visie hebben. Maar om niet de suggestie te wekken, dat je er toch een beetje ook wat dichterijke vrijheid in hebt genomen.

SPEAKER_02Nou, dat is dan het risico wat ik dan genomen heb. Maar de keerzijde daarvan is dat je een voetnoodapparaat hebt van heb ik jou daar. Dat zou het boek twee keer zo dik geworden zijn. Want ik heb echt wel 80 mensen gesproken. Als ik iedere keer moet verwijzen naar wie of wat, ik heb misschien wel honderd boeken erover gelezen. Want ik heb lang niet al het researchwerk zelf gedaan, er is heel veel door collega's gedaan. Om alles precies te citeren, wat komt uit welk boek komen, ik noem de boeken natuurlijk allemaal achterin wel.

SPEAKER_02En ik noem alle personen die een rol hebben gespeeld, noem ik ook achterin. Maar dat is niet het boek wat ik schrijf. Ik denk dat het ook beter is wat ik gedaan heb. Ik denk dat het bijna een soort hogere waarheid wordt. Zolang je maar feit houdt aan de feiten, maar je brengt het in een vorm zoals ik het gedaan heb, namelijk het verhalende, het hele avontuur wat het is, als je dat naar voren brengt, aan de hand van hele concrete personages, dan denk ik dat de boodschap ook veel duidelijker wordt.

SPEAKER_02En de problematiek in ieder geval.

SPEAKER_01Ja, dus ik snap heel goed die keuze om het. Het leest ook fijn op die manier. Dus ik snap die keuze, en anders was het inderdaad ongelooflijk taai geweest. Maar ik denk als je een zaak wil bouwen, dat het helpt als dingen precies terug te vinden zijn. Of wat er toen bij gospel gebeurde met die Benny, die quote je in het begin voor las. Het is makkelijk voor mensen die willen geloven dat het niet klopt, om het naast zich neer te leggen, omdat ze zeggen, ja, waar heeft hij dat op gebaseerd?

SPEAKER_02Ik denk dat als je hoofdstuk 1 leest waarin ik letterlijk citeer uit de mailwisselingen tussen het slachthuis en de NVWA en het ministerie, dan weet jij gewoon dat het zo gegaan moet zijn. Daar is geen woord van verzonnen. Als men wil, kan men allemaal op de NVWA-website kan men die bovenzoeken nalezen. Ik wens je succes, 10.000 pagina's, documenten staat er allemaal in. Ik zie geen andere manier om een goed verhaal te vertellen. Want je zegt een case bouwen.

SPEAKER_02Ik ben niet een case aan het bouwen, ik ben een goed verhaal aan schrijver gebaseerd op de waarheid. Het is aan juristen of aan iemand die wil promoveren op dit onderwerp om het nog eens een keertje met voetnoten te doen. Beam guest, heel graag. Maar ik kan dat niet en ik wil dat niet.

SPEAKER_01Nee, is dat niet een rol voor je dat je denkt van los van dit boek, wat nu voor het publiek goed te lezen is, zou ik dit ook misschien in wat een aantal behapbare cases voor willen leggen die meer feitelijk met voetnoten en alles hebben opgebouwd?

SPEAKER_02Ja, nou dit niet. Dat is dan iemand anders. Ik merk, elk boek brengt weer een nieuwe boek voort. Ik weet dat met mijn boek van drie boeken geleden onder de beest. Da zijn juristen mee aan de slag gegaan, die zijn zelf naar de NVWA teruggegaan van weten jullie wel dat dit boek er is? Nee, zei de NVWA na een half jaar na waarschijnlijk nooit van dit boek gehoord. Of wilt u het dan toch eens lezen? Want er staan dingen over uw instantie geschreven. Dus ik hoef dat niet te doen en vind dat heerlijk, er zijn mensen die het verder brengen.

SPEAKER_02Die schrijven daar artikelen over en die gebruiken dit weer als een voetnoot. Ik vind dat prima, maar ik heb alles op band staan. Ik weet dat alles gezegd is. Er zit een stuk reconstructie in, dat geef ik meteen toe, anders kan je geen verhaal schrijven. Maar die reconstructie is gestaafd door 80, 90 van bronnen die ik aan elkaar heb geconfronteerd ook.

SPEAKER_01En hoe heeft de NVWA tot nu toe gereageerd? Hebben ze nog gevraagd om wederhoor?

SPEAKER_02Nee, want dat werkt werkt in dit geval niet. De stem van de NVWA is dat zijn de mensen van hoog tot laag die ik nu aan het woord laat. En dat is niet één stem. Dat zijn mensen van toen en nu van hoog en laag. Als ik de NVWA van nu daar de woordvoerder ga vragen: wilt u even reageren op dit manuscript? Ja, sorry, er staan duizend dingen in waar ze nog op moeten reageren. Dat werkt ook.

SPEAKER_01Dus je hebt ze niet nog gevraagd voor Wederhoor, maar ik ben benieuwd, jouw boek is nu een week uit, denk ik. Ze zullen er toch ongetwijfeld van gehoord. Heb je al iets? Zijn ze al in de lucht gekomen bij? Echt niet. Ben je zelf naar de dienst gegaan met de stapel boeken?

SPEAKER_02Ik moet bijkomen van de lancering van het boek. Dus zeker, komende weken zal ik eens daarover gaan nadenken om dat ga doen.

SPEAKER_01Ja, maar dat ben je wel van plan om ze daarmee te gaan benaderen.

SPEAKER_02Ja, moet even landen.

SPEAKER_01Ja, dat snap ik. Je zou ook kunnen zien dat. Ik kan me voorstellen dat een directeur dat toch niet kan weigeren als jij daar met een gezellig op de stoep staat met een boek voor een goed gesprek. Wat hoop je dat dit boek tewee gaat brengen?

SPEAKER_02Dat het eerst goed gelezen wordt door de politici die hierover gaan, de landbouwwoordvoerders, de partijleiders voor de komende verkiezingen. Daar ga ik ook heen overigens. Alle partijen, waarvan ik denk dat ze er wel een beetje luistend oor voor hebben, ga ik een boek brengen. Hopend op een gesprekje van vijf minuten. Dus zeker, die weg ga ik ook nog bewandelen, dat staat ook in de planning. Ja, en dan is het maar afwachten en of ze het ook echt gaan lezen of ze wat meer kunnen. Maar ik denk dat dit verplichte kost voor ze is, eerlijk gezegd.

SPEAKER_02En dan als dan de formatie gaat beginnen. En dan de bekende stoelen dans van ministeries die door elkaar worden gehusseld. Het ministerie van Landbouw is al een keertje opgegeven. En ondergebracht bij het ministerie van EZ. Dus ik vlak het niet uit.

SPEAKER_01Dat is jouw hoop.

SPEAKER_02Ik denk dat het nodig is.

SPEAKER_01Jeroen, we zijn dus alweer ruim over het uur. En ik heb het gevoel dat we nog niet één tiende van je boek hebben gehad. Het is zo onderspaar elke keer. Dankjewel dat je dit voor ons allemaal op een rij hebt gezet. Dankjewel voor dit gesprek. En ik denk dat we toch een aardige vogelvlucht hebben gekregen. En ik ben heel benieuwd wat het boek tewee gaat brengen.

SPEAKER_02Ik ook. Dankjewel voor je aandacht en tijd.

SPEAKER_01Dat was hem. Je kunt het boek Het Bedwelmingsapparaat nu vinden in de betere boekhandel of natuurlijk online. Arle van der Pas deed de Audixage. En ik bedank alle donateurs die deze aflevering mogelijk maakten. En voor wie nog geen donateur is, zeg ik: het is nou toch echt wel eens een keertje tijd. Ga naar studioplandaardig.nl en de rest wijs zich vanzelf. Dankjewel en tot de volgende.

Open the transcript file

Hosts and Guests

Nobody is credited on this episode yet.

Credit the people on this episode

Be the first to rate this episode

More episodes

All episodes
  1. #125: Kunnen de plantaardige koks van het ROC een varkenshouder overtuigen?

    Nov 20, 202644 minAudio

    In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...

    Credit the people on this episode

  2. Journaal #96: Plantaardige eiwitten zorgen voor hoger testosterongehalte

    Nov 13, 202644 minAudio

    Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...

    Credit the people on this episode

  3. #124 Kweekvis: de snelst groeiende voedselsector die bijna niemand ziet. Met Tom Kools van Foodrise

    Nov 6, 202647 minAudio

    Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...

    Credit the people on this episode

  4. Journaal #95: Komt de hoge rundvleesprijs Trump straks duur te staan in de verkiezing?

    Oct 30, 202645 minAudio

    Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...

    Credit the people on this episode

  5. #123 Afhakers: waarom stoppen mensen met vega(n) en hoe houden we ze binnen boord? Met Lisa Stel (Lisa Goes Vegan)

    Oct 23, 202652 minAudio

    Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...

    Credit the people on this episode