Actieplan Schaap moet Nederlandse schapenstapel vergroten, eendenslachter mag toch langer openblijven, Nederlandse visserij belangrijk aandeel in de “Dirty Dozen”, Ahold Dehaize ontduikt belasting door vega(n) logo’s en de plantaardige verkopen stijgen wereldwijd met 3%. In het Vegan Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman (ProVeg) het laatste nieuws door op het gebied van de 'eiwittransitie'. Met dit keer: Actieplan Schaap moet Nederlandse schapenstapel vergroten Quote 500-veevoergigant De Heus boekt alweer een recordwinst Tomassen Duck-To mag toch langer openblijven link 2: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2026/05/15/kabinet-zet-stap-naar-verplichte-vaccinatie-legkippen-in-strijd-tegen-vogelgriep Nederlandse visserij belangrijk aandeel in de “Dirty Dozen” Film: https://www.instagram.com/p/DXKaDxPDHTW/ Ahold Dehaize ontduikt belasting door vega(n) logo’s EU stemt voor het waarschuwen voor plantaardige alternatieven op scholen Goed nieuws: Plantaardige verkopen stijgen wereldwijd met 3% Presentatie: Esther Molenwijk, Stichting The Food Revolution ism ProVeg Nederland, Pablo Moleman Research & Redactie: Jenny Pannenbecker, Mara Ruijter, Iris van Dongen, Pablo Moleman en Esther Molenwijk Mixen en masteren: Marlon van der Pas Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt! Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_00Verbeter de wereld met VorkMS. Mijn naam is Hester Molenwijk.
SPEAKER_02En ik ben Pablo Moleman.
SPEAKER_00En dit is het Wiegen Journaal. Nou, Pablo, je bent alweer een klein stukje dichter onze kant opgekomen.
SPEAKER_02Ja, dat klopt. Ik ben zelfs een stukje je voorbij gevlogen inmiddels. Want ik zit nu in Londen.
SPEAKER_00Dat is dan echt weer wat voor jou, maar dan ook meteen weer voorbij te vliegen.
SPEAKER_02Ja, nou, ik weet het niet, want ik zit nog wel een beetje in een jet lag. Dus ik hoop dat de luisteraars me vergeven als ik vandaag iets minder scherp ben.
SPEAKER_00Maar eerst ga jij geloof ik nog even met de effectief altruïsten aan de gang op dat congres in Londen, of niet?
SPEAKER_02Ja, klopt.
SPEAKER_00Zullen we meteen maar de agendapunten voor vandaag induiken?
SPEAKER_02Ja, dat is goed. Het islamitische overfeest is weer begonnen. Dus tijd om eens de Nederlandse schapensector onder de loep te nemen.
SPEAKER_00Nou, en dan komt de quote over een megawinst voor een Nederlands vevoerbedrijf.
SPEAKER_02En er is weer nieuws in het dossier van de Eende slag.
SPEAKER_00Verder ziet het ernaar uit dat er eindelijk een doorbraak is in een vogelgriepvaccinatie.
SPEAKER_02Kijk eens aan. En ik ga je meenemen in weer een nieuw hoofdstuk van de Nederlandse groter grootstvisserij.
SPEAKER_00En dan heb ik een bizar verhaal over hoe Aol Del Haas vega logo's inzet voor belastingontwijking.
SPEAKER_02En een ontluisterend nieuwtje uit het Europees parlement.
SPEAKER_00Maar we gaan eindigen sowieso met goed nieuws, want dat hebben we beloofd.
SPEAKER_02Ja, en we hadden nog iets anders beloofd.
SPEAKER_00Ja, dat klopt. Ja, zeker. Ik zou gaan eten binnen die schijf van vijf. Ik geloof een week of zes geleden alweer, toen een nieuwe schijf uitkwam. Toen zaten wij met grote ogen te kijken naar die 615 gram bonen en pulvruchten die je wekelijk zou moeten eten als vingan. En toen zeiden we, nou, daar kom je het al nooit aan. En toen zei ik, nou, ik ga dat gewoon eens proberen. Dus ik heb het gedaan. Ik heb het eigenlijk een paar weken bijgehouden, wat ik had. Ik moet eerlijk zeggen dat ik ook al een beetje extra mijn best heb gedaan om binnen die schijf van 5 te eten.
SPEAKER_00En ik heb eigenlijk bekeken bij al die vijf schijven van de schijf van 5, van kom ik daar nou aan? Nou, ik ga je even meenemen. Wat voor mij heel makkelijk was, was die 1,4 liter dranken. Ik drink bergen thee. Dan die 55 gram smeerbare en vloeibare vetten en olie. Nou, ik ga ook heel graag olijfolie. 300 gram fruit viel eigenlijk ook wel mee. En dan die 30 gram ongezouten noten. Het was een kwestie van soms veel fruit met noen eten en dan ben je daar. 500 milliliter verrijkte zuivelalternatieven. Nou, ik ben gek op cappuccino's.
SPEAKER_00Daar zat ik zo net aan. Dan wat lastiger was, was 350 gram groente elke dag. Dat op zich meestal ging dat wel goed, maar soms moest je het toch net even een beetje bijbenen.
SPEAKER_02Ja, de kunst is volgens mij om het niet alleen bij het avondeten te eten, maar ook tijdens de lunch of tussendoor.
SPEAKER_00Klopt, en dat combineert dan best wel grappig genoeg weer heel goed met die bonen. En dan had ik dus net geleerd van Joël Broekaart. Omdat ik net ook met een aflevering over bonen bezig was, dat je gewoon altijd wat gewekte bonen klaar moet hebben staan. En dat heeft mij eigenlijk best wel geholpen dat je smiddags even snel wat bonen met wat groenten of salade maakt of zo. Dus dat ging eigenlijk wel. Dus die 615 gram bonen per week, die vielen eigenlijk wel mee. Want tempe en tofu, die kun je ook meereken. Dus het is een kwestie van één keer in de week toval, één keer in de week tempe. En dan ongeveer drie keer in de week iets met bonen of linsen.
SPEAKER_00Wat je dus inderdaad heel makkelijk even smiddags in een salade gooit en dan nog één keer humus. Dus ja, eigenlijk vond ik dat verbazingwekkend toch wel te doen. Het moet even in je systeem komen, maar het valt alles mee. Maar dan, een categorie die ik totaal onderschat had, dat was de 210 gram volkoren brood en ontbijtgeranen die je elke dag zou moeten eten. Als je dus niet voor het ontbijt eet, want dan zit ik al met al dat fruit en die noten. Dan betekent dat dus zes boterhammen op een dag.
SPEAKER_00En dat vind ik best wel heel veel, zeker omdat je smiddags eigenlijk ook al probeert om die peulvruchten te eten met die groeten. Dus je moet het ergens kwijt kunnen. En dan wordt het nog erger: 150 gram volkoren graanproducten en aardappelen. En dat zijn dan even die volkere graanproducten is dan voordat je ze gekookt hebt. Dus dat zijn eigenlijk twee, ja, dat is best veel. Dus zilvervlies rijst of volkoren pasta, volkoren bulger, dat soort dingen. Eigenlijk zijn dat wel twee porties. Nou ja, dat, als ik dat echt allemaal ga volgen, dan groei ik dicht volgens mij.
SPEAKER_00Terwijl ik mezelf toch echt al best een grote eten vond. Dus dat vond ik eerlijk gezegd best wel heel pittig. En toen heb ik eens even gebeld, ook met het voedingscentrum. Ho zit dat nou? Toen vertelden ze me eigenlijk twee dingen. Ten eerste zijn ze bij die berekening uitgegaan van een gemiddeld gewicht. Dus je hoeft niet helemaal precies je leeftijd en lengte en gewicht en alles in te voeren. Dus het is een gemiddelde. Nou, en ik viel iets onder het gemiddelde gewicht. Dus per sal dus ook ongeveer 5%, misschien 10% minder hoeven eten dan hier staat. En daarnaast benadrukten ze ook wel heel duidelijk dat dit echt iedereen een andere energiebehoefte heeft en dat dit echt maar gemiddelde zijn.
SPEAKER_00Dus ik werd niet heel erg op mijn vingers getikt dat ik dat niet redde. En dat je het vooral voor jezelf moet kijken. Wat werkt voor jou? Maar het was voor mij wel een eye-opener dat al dat volkoren gebeuren toch nog wel belangrijk is erbij. Ik dacht, als ik die pulvruchten maar allemaal eten en mijn groenten en fruit, dan zit ik wel goed. Maar er is dus toch nog wel echt wat te halen in volkoren graanproducten. Dus ja, tot zover mijn ervaring binnen de schijf van 5. Heb jij eigenlijk ook een beetje gezien?
SPEAKER_02Ja, ik heb het niet zo systematisch aangepakt als jij. Want ik was natuurlijk voortdurend onderweg. Maar ik heb wel een beetje door die lens zitten kijken de hele tijd naar wat ik aan het eten was de hele tijd. En ja, ik heb vooral heel veel dingen gegeten waarvan ik eigenlijk geen flauw benul had of het nou in de schijf van 5 stond of niet. Zoals, kijk hoor, gisteren had ik voor mijn ontbijt nog Chole Battour. Dat is een soort van kikkeretten curry. Dus dat zijn pulvruchten, dat is winst.
SPEAKER_02Maar daar zit dan een soort van gebakken brood bij, wat dan heel vet is. Ik denk dat dat er dan weer buiten valt. In Singapore had ik dan rode bonen die dan in een toetje verwerkt zaten. Dat vond ik trouwens wel heel slim eigenlijk. Jij had het over van de vorige uitzending van hoe gaan we meer pulvruchten eten. Maar in bepaalde delen van Azië daar stoppen ze dus pulvruchten in in frisdrankjes en in toetjes.
SPEAKER_02En allemaal gerechte, hoe wij in Nederland helemaal niet gewend zijn om bonen te eten. Dus ik had bijvoorbeeld limonade met groene dopertjes erin. En schaafijs met rode bonen. Maar het punt is dus, ik eet dan heel veel pulvruchten en heel erg veel suiker. En dat ligt mij een klein beetje in de warm van ben ik nu schijf voor vijf aan het eten of niet. Sowieso heb ik het idee dat voor mij de grootste uitdaging niet per se zit in het halen van al die dingen die je wel moet eten.
SPEAKER_02Dus van genoeg groente, genoeg pulvruchten. En zo. Ik heb best wel een grote eetlust. Maar dat de uitdaging zit in de dingen waar je niet te veel moet eten. En zo ben ik een beetje, ik werd erg geconfronteerd door de wereld van de dagkeuzes en de weekkeuzes. Ja, als je op de website van de scheven 5 kijkt, en je tikt een bepaald iets in wat je hebt gegeten, dan zegt hij van dit valt wel binnen de schep van vijf, of dit valt niet binnen de schep van vijf. En als het er niet invalt, dan noemen ze een dagkeuze of een weekkeuze. En dat voelt dan heel erg beschuldigend.
SPEAKER_02Je mag maar één keer per dag of één keer per week, maar het valt mee: een dagkeuze: dat definiëren ze als iets wat je maximaal drie tot vijf keer per dag mag eten. En een weekkeuze, daar mag je maximaal drie keer per week voor kiezen. En dat is dan bijvoorbeeld, noemen zij als voorbeeld: een portie friet of een ijsje, dat is een weekkeuze. Dus drie keer per week een ijsje. En qua koekjes is het dan dus een klein koekje, mag je dan drie tot vijf keer per dag eentje van, maar er zijn natuurlijk een heleboel andere dingen die ook in die categorie vallen.
SPEAKER_02Ik denk dat ik op een dag wel vijf koekjes eten al.
SPEAKER_00Maar misschien is hier de oplossing dan om dan die volkoren koekjes te eten en dan in je ijs die bonen te eten. Dan integreer je je meekkeuses.
SPEAKER_01Maar ik denk dus dat een volkoren koekje nog steeds een dagkeuze is.
SPEAKER_00Ingewikkelde materie hoor. Dit.
SPEAKER_02Ja, absoluut. Het gaat er dus niet alleen om dat je dus genoeg eet van de dingen die je moet eten, maar ook dat je niet te veel eet van de dingen die je niet moet eten.
SPEAKER_00Dat is natuurlijk waar.
SPEAKER_02Nou, ik zei het net al: het is deze week weer overfeest voor de moslims in de wereld. En tijdens deze dagen worden er in heel Nederland meer dan 20.000 schapen en geiten geslacht, waarvan ongeveer een derde zonder verdoving. En ja dat is voor ons misschien wel weer een goede aanleiding om eens wat beter te kijken naar de schapenhouderij en het eten van schapen in Nederland. Onze collega Jenny is daar ingedoken. Want daar is iets interessants aan de hand. Om te beginnen, schapenvlees en zuivel is een relatief kleine markt in Nederland.
SPEAKER_02De consumptie van schapenvlees die schommelt al jaren rond ongeveer een kilo karkasgewicht per persoon per jaar. Dus ja vergeleken met totaal 75 kilo vlees die Nederlanders per jaar eten, is dat niet zo heel erg veel. En geit en schaap worden daar altijd samen in gerapporteerd, maar het gaat grotendeels om schaap. Want eigenlijk zijn er heel weinig mensen in Nederland die geiten vlees eten, al dat bokjesvlees. Dat wordt allemaal geëxporteerd. En bijna al het schapenvlees dat in Nederland wordt gegeten, dat is trouwens geïmporteerd. Dat komt voornamelijk uit Nieuw-Zeeland en uit het Verenigd Koninkrijk.
SPEAKER_00Nou ja, dat is toch ongelooflijk? Dus de schapen die wij hier hebben, die eten we niet. En vervolgens importeren we schapen van echt de andere kant van de wereld.
SPEAKER_02Ja, dat klopt. De Nederlandse schapen worden bijna allemaal geëxporteerd naar Frankrijk, Duitsland en België. En deel daarvan wordt ook levend getransporteerd trouwens. Want daar krijgen de boeren een betere prijs dan hier. Behalve dan tijdens het offerfeest. Want dan piekt de vraag naar schapenvlees flink. Waardoor er opeens wel een binnenlandse vraag is naar Nederlandse schapenvlees. Plus natuurlijk dat het deel is van de traditie dat je een dier laat slachten. Dus dat is dan ook wat logischer dat je dat dan hier in de buurt laat doen.
SPEAKER_02Dat je het niet uit de supermarkt haalt. Maar goed, tegelijkertijd, die Nederlandse schaappopulatie, of laten we zeggen de schaapstapel, die is al een tijd flink aan het krimpen. Sinds 2020 is die met ongeveer een kwart gedaald naar 668.000 dieren. En die daling heeft vooral te maken met de lage winstmarges. En ook de uitbraak van blauwtong. Die heeft veel roet in het eten gegooid. En ja, dan is het natuurlijk zo dat de landbouwgrond is hier natuurlijk ook gewoon heel erg duur is.
SPEAKER_02Waardoor het bijna niet rendabel is om hier schapen te houden. We kunnen eigenlijk dus die concurrentie met Nieuw-Zeeland gewoon niet aan. Vandaar dus dat we wat we net al zeiden, dat we hier vooral het Nieuw-Zeeland schapenvlees eten. Ik las zelfs bedrijven met schapen als hoofdactiviteit die draaien gemiddeld een verlies van bijna 15.000 euro per bedrijf per jaar.
SPEAKER_00Ja, ik geloof dat de meeste schapenboeren in Nederland doen dat eigenlijk als een soort bijactiviteit. Die hebben dan ook nog wat schaapjes in de voortuin of zo. Dat is over het algemeen geen core business.
SPEAKER_02Nee, het is meer iets wat je doet als je je schapjes al op het droog hebt, eigenlijk. Maar onze vorige minister van Landbouw, Femke Wiersma, die vond dat een groot probleem. Ik denk dat wij daar misschien iets anders over denken, maar dat denk ik ook. Die vond het tijd voor een actieplan schaap. En daarin krijgen de schapenhouders een financiële ondersteuning. Er werd ook een PR-campagne opgezet voor producten uit de schapenhouderij. En het belangrijkste krijgen een vergoeding voor de publieke diensten die ze leveren.
SPEAKER_02Want ja, de schapensector zelf, die laat zich er graag op voorstaan dat ze niet alleen vlees en melk produceren, maar dat ze ook een belangrijke taak hebben in het onderhoud van het Nederlandse landschap. En daar krijgen ze dan direct geld voor, ook van jou en mij dus. Maar volgens de schatting van de WER gaat dat om niet meer dan 10% van de schapen in Nederland. Die dus echt het landschap helpen onderhouden. En de rest is wel gewoon productief.
SPEAKER_00Ja, ja, ja. Oké, dus dat zijn de schapen die de PR-campagne mogen voeren.
SPEAKER_02Ja, precies. Een van de plekken waar je dat het sterkst ziet en waar daar trouwens ook een flinke daling is, dat is op Tessel. Dat is natuurlijk het Nederlandse Schapeneiland. Dus het is misschien wel leuk om daar even op in te zoomen. Schapen zijn al eeuwig vaste bewoner. Het was altijd zo dat er meer schapen woonden op Tessel dan mensen. Maar daar is verandering in gekomen. Dus in 198 had je op Tessel nog ongeveer 40.000 volwassen ooien. Dus vrouwtesschapen. En nu zijn dat er nog maar 8.000. En er wonen bijna 14.000 mensen.
SPEAKER_02En als je aan alle toeristen nog meerekent, dan kun je zeker wel zeggen dat er nu meer mensen op Texel zijn dan schapen. Dat is flink teruggelopen. Dat is flink teruggelopen. En dus om dezelfde reden dat die traditionele schapenhouderij het economisch eigenlijk gewoon niet meer goed rondkomt. Maar dat betekent dus ook dat in deze sector de intensificering toeslaat. In elk geval bij één boer. De grootste schapenboer van Texel, dat is het bedrijf ATT Agro. En die verdient wel degelijk heel erg veel geld aan schapen. En dat doet dat bedrijf ten eerste door heel veel schapen te houden, ongeveer duizend van de totaal 8.000 schapen op het eiland.
SPEAKER_02En verder door zich dus niet te houden aan de spelregels die zijn opgesteld door de Tesselse vereniging Schapeneiland. Want die luiden namelijk één. Schapen moeten in de wei. Twee, de lammeren blijven minstens honderd dagen bij hun moeder. En drie, ze moeten van het ras Tesselaars zijn. Want dan zijn het geen Tesselse schapen.
SPEAKER_00Ik snap hem.
SPEAKER_02De schapen van ATT Agro komen dus nooit buiten. De lammeren worden al na één dag bij hun moeder weggehaald. En ze werken met een kruising tussen het Friese melkschaap, dat is nog redelijk dicht bij huis dan, en het Franse Laccoon schaap. Dus ja, de grootste schapenhouder van Tessel doet eigenlijk niet mee met die spelregels.
SPEAKER_00Dus die heeft eigenlijk het hele romantische idee van die lammetjes op de dijk omgetoverd tot gewoon een bio-industrie.
SPEAKER_02Ja, daar kun je wel gaan bijna wel bio-industrie gaan noemen, inderdaad. Of nou laat dat bijna maar weg. Hij produceert per jaar ruim 97% van de totale eilandproductie. Terwijl die dus maar één achtste van alle schapen op het eiland heeft. Dus dat is echt een enorm verschil. En ja, dus terug naar die vereniging Schapeneiland, die maakt zich dus ook zorgen om de daling en om de intensivering. Want zij vinden dat het schaap, en dan quote ik, cruciaal is voor ons landschap, onze cultuur en natuur, voor de toeristen die Tessel bezoekt, maar ook voor onszelf als eilandgemeenschap.
SPEAKER_02En zij hebben dus een projectleider aangesteld om het tijd te keren en om ervoor te zorgen dat er zeker weer 15.000 schapen op Tessel leven. Dat is dan net meer dan het aantal mensen. Ik weet niet of dat is wat daar achter dat getal zit. En ja, dan is het liefst schapen in de wei, niet in een megastal.
SPEAKER_00Ik moet eerlijk zeggen, ik word dus ook gewoon best wel blij als ik schapen in de wei zie. Als ik dan ergens met busje sta of zo. En dan zit je naast die schapen die dat zo gezellige voorbij komen kijken. Maar het is natuurlijk ook een beetje sentimenteel gedoe. De vraag is natuurlijk vooral hoe het leven voor die schapen zelf is en hun lammetjes.
SPEAKER_02Ja, absoluut. En ik denk als we vinden als maatschappij dat dieren een belangrijke rol hebben in het landschap, dan mag dat best sentimenteel zijn, wat mij betreft hoor. Alleen dat wil natuurlijk niet zeggen dat je ze dan ook moet doodmaken. Ik kan me best voorstellen, en dan wil ik ook het best aan bijdragen, dat er een rol is voor grote grazers om het landschap een beetje divers te houden. Maar dan hebben we het niet over de aantallen dieren die er nu gehouden worden, dan gaan we nog even door met nieuws uit de ve-industrie.
SPEAKER_00En dan dit keer vooral over de industrie erachter, die vaak onzichtbaar blijft. En dat is dan de ve-voerindustrie. En dan specifieker nog over een van de grote spelers daarin, de heus. Je kent hem wel. In de quote lezen we namelijk dat dit bedrijf weer een recordwinst heeft geboekt, namelijk 253 miljoen euro winst dus. En dat is een stijging van 22% ten opzichte van vorig jaar. Dus die zullen een goed feestje hebben gehouden. En ja het is eigenlijk geen uitzondering meer. Want vorig jaar was er ook al sprake van een recordwinst in 2021 trouwens ook.
SPEAKER_00En Cotti, omschreef het zelf als koede vetmesten en dus ook de eigen rekening vetmesten.
SPEAKER_02Ja, dat is toch wel bijzonder. Wel de veestapel is juist aan het krimpen in Nederland. Dus dan zou je denken dat de veevoerderbedrijven we mee moeten krimpen, maar niet heus. Want de heus is dus al lang niet meer puur in Nederland actief. Dat is intussen een dikke vette multinational. En meer dan een kwart, nog maar een kwart van hun omzet komt tegenwoordig uit Nederland. En ze zijn vooral heel agressief aan het uitbreiden in Azië en Afrika, waar de vleesconsumptie aan het toenemen is natuurlijk. Dus daar komt die recordbrekende winst vandaan.
SPEAKER_00En dit soort bedrijven zijn eigenlijk de echte winnaars van die V-industrie. De familie De Heus behoort tot een van de rijkste families van Nederland. Ze staan op plek 20 in die quote 500 met een vermogen van 2,2 miljard. Het wordt ook wel vaker gezegd: boeren hebben niet zozeer een verdienmodel. Ze zijn vooral een verdienmodel. En dan vooral voor deze sector. En bijvoorbeeld als je kijkt naar de vleeskippensector. Ongeveer 65% van de kosten om het kippenvlees te produceren, die bestaan uit de inkoop van het veevoer.
SPEAKER_00Die bedrijven is er dus echt alles aangelegen om de V-stapel groot te houden. Los van dat ze niet alleen in Nederland zitten, maar ook in Nederland willen ze natuurlijk een grote markt houden. En ze zijn dus ook echt heel actief in die landbouwlobby. En dat doen ze op de een of andere man best wel handig, een beetje achter de schermen. Dus ze spelen zichzelf niet naar de voorgrond. Maar de heus die betalen bijvoorbeeld mee aan de massale boeren protesten doen in 2019. En ze zijn gelinkt aan agractie, die samen met Farmers Defence Force een van de belangrijkste organisaties achter die boerenprotest is.
SPEAKER_00Maar goed, terwijl dit veevoerbedrijf dus weer een miljarden winst boekt, gaat er ondertussen ontzettend veel overheidsgeld, dus subsidie, naar deze industrie. Dus we hebben al eerder geconstateerd dat er maar liefst 80% van het Europese landbouwbudget naar de veehouderij en deelt van vevoer gaat. Terwijl die industrie zelf dus gigantische winsten boekt voor de aandeelhouders.
SPEAKER_02Dan dus nieuws over de enede slachterij Thomas een Dukto. We hebben ons eerder al blij zitten te maken over het einde van de enige eenderslachterij in Nederland. Maar dat gaat voorlopig dus toch niet door.
SPEAKER_00Pablo, het is toch niet te geloven dat dit verhaal nou nog weer een staartje krijgt. Het leek er echt op dat er geen mogelijkheid was meer waarop ze eruit konden komen.
SPEAKER_02Nou ja, we gaan het zien. Het is voorlopig uitstel, geen afstel. Maar ja, er is dus een rechter aan te pas gekomen en die heeft dit besloten. Want ja, hoe zat het ook alweer? Begin dit jaar trok de gemeente alle bestaande vergunningen van Thomas' in en weigerde om een nieuwe vergunning te verlenen. Want ja, ze hadden het behoorlijk bond gemaakt met alle milieuovertredingen. En dat betekende aanvankelijk dus dat het bedrijf binnen elf weken dicht zou moeten gaan. En de gemeente koppelde daar bijna 1 miljoen euro aan dwangsommen aan.
SPEAKER_02Als ze toch zouden doorgaan met slachten, dan zouden ze die moeten betalen. Maar goed, sinds die beslissing heeft Thomas natuurlijk ontzettend hun best gedaan om toch open te kunnen blijven. En die zijn een spoedzaak begonnen, waarin ze vroegen om uitstel van de sluiting en van de dwangsommen. En hun argument was dat de inhoudelijke rechtszaak hierover pas tegen eind van dit jaar op de rol staat. En dat ze dus tot die tijd open moeten kunnen blijven. En de rechter in Amsterdam was het daarmee eens. Die heeft gezegd totdat er uitspraak is gedaan in die inhoudelijke zaak, moet de gemeente pas op de plaats maken.
SPEAKER_00Dus in ieder geval tot het eind van het jaar kunnen ze openblijven.
SPEAKER_02Ja, omdat vond de rechter de gevolgen van de sluiting van die ene slachterij, zowel voor Thomas zelf, maar ook voor de enese sector in West-Europa. zo groot zijn dat het belang van de gemeente daar niet tegen opweegt.
SPEAKER_00Oh ja. Maar de gemeente, dat zijn de inwoners die stank- en geluidsoverlast ervaren. En dat is het milieu, de milieunormen die overschreden worden, maar dat is dus allemaal minder belangrijk dan de belangen van de industrie.
SPEAKER_02Ja, je kent het gezegde toch? Eénslacht maakt macht.
SPEAKER_00Nee, dat ken ik niet. Heb jij dat ter plekke bedacht, of niet?
SPEAKER_02Nee, we hadden een bericht gekregen van een luisteraar over de kwaliteit van mijn woordgrappen. Dus ik heb daar wel even aan zitten werken, natuurlijk.
SPEAKER_00Het was toch een verkapt compliment hoor, geloof ik.
SPEAKER_02Maar goed, tijdens die zitting wees de gemeente dus ook nog op dat Thomas momenteel geen natuurvergunning heeft. En die is wel verplicht, net als de gemeentelijke vergunning. Maar dat voelt. Vond de rechter dat dat los staat van de zaak tussen de Thomas en de gemeente. Dus dat betekent in feite dat ze nu dus van de rechter door mogen gaan met slachten. Ook zonder dat ze een natuurvergunning en een gemeentelijke vergunning hebben. Dus ja, voor de zoverste keer moeten we hier denk ik zeggen: wordt vervolgd.
SPEAKER_02En waarschijnlijk uitstel van executie.
SPEAKER_00Nou ja, niet voor de eende dan. Goed, het vogriepdossier. Ik zei het al: er is een doorbraak. Want het lijkt er nu echt op dat legkippen binnenkort gevaccineerd gaan worden tegen de vogelgriep.
SPEAKER_02Ja, daar hebben we ook echt heel lang op zitten wachten.
SPEAKER_00Hoe vaak hebben we het daar al niet over gezegd dat het vervolgd gaat worden. Maar het komt er nu dus echt aan. De Universiteit van Wageningen deed de afgelopen anderhalf jaar onderzoek naar het vaccineren van legkippen. En ja, kan nu concluderen dat het vaccin inderdaad goed werkt. Want de kans op een uitbraak neemt sterk af. En als er dan wel een uitbraak is, dan blijft het aantal geïnfecteerde kippen in ieder geval beperkt. En dat is toch wel echt goed nieuws te noemen. Want er worden gewoon toch nog steeds miljoenen dieren elk jaar weer gedood. Voornamelijk preventief gedood vanwege de vogelgriep.
SPEAKER_00En de nieuwe staatssecretaris van landbouw Silvio Erkens, die heeft laten weten dat hij dus nu een vaccinatieplicht wil voor alle bedrijven met legkippen. En hij werkt op dit moment aan een plan daarvoor. Maar misschien hoor je al dat dit toch een beetje halfslachtig is, want ik zeg legkippen. Dit gaat nog helemaal niet over de vleeskuikens. En dat heeft er ongeveer mee te maken met de export naar buitenland. Want sommige landen willen gewoon geen vlees inkopen van gevaccineerde kippen. En dat betekent dus dat maar ongeveer de helft van de kippen in Nederland nu beschermd gaat worden. Want ja, we hebben zo ongeveer 38 miljoen leghennnen op elk moment in Nederland en ongeveer 36 miljoen vleeskuikens.
SPEAKER_00Waarbij ik dan wel weer moet zeggen dat die vleeskuikens elke vijf à zes weken worden geslacht. Dus in feite leven er daar nog acht keer meer van. En die worden dus allemaal niet gevaccineerd. En daar zitten dus veel meer vervoersbewegingen in. Want die worden elke vijf à zes weken naar de slag gebracht. Dus transport heen en weer. Dus daar zit eigenlijk ook een veel groter risico op besmetting. Maar goed, die categorie kippen blijft dus in dit geval ongevaccineerd. En misschien moet ik ook niet al te zuur doen. Je moet ook wel een keer ergens beginnen, snap ik?
SPEAKER_00En dit is bij elkaar makkelijker in te voeren in de leggen industrie. Dus wie weet dat het daarna door te pakken is naar de vleeskuikenindustrie.
SPEAKER_02Nou, en dan heb ik nog nieuws over de Nederlandse viserijsector. Want die heeft zich weer eens de woede van de Franse vissers op de hals gehaald. Ja, dat is echt al decennia wil dat absoluut niet boteren. tussen die twee. De aanleiding deze keer is de nieuwe megavissersboot Annie Gylina van de Nederlandse Vis Multinational Parlifleet en van der Plas in Katwijk. Want Annie Gylina, dat klinkt misschien nog wel lief, maar dit is echt een joekel van een boot.
SPEAKER_02112 meter lang. Ruimte voor 60 bemanningsleden. En ik vond dit wel bijzonder. Met een fitnessruimte en een sauna aan boord.
SPEAKER_00Je hoort altijd van die verschrikkelijke verhalen over de arbeidsomstandigheden van mensen in de visindustrie. Maar dat valt hier dan op zich nog mee.
SPEAKER_02Misschien moeten we daar nou maar niet over mopperen. Hoewel ik me kan voorstellen dat het ook wel niet heel milieuvriendelijk is. Het wordt eigenlijk een soort van cruiseschip op zo'n manier natuurlijk. Dat zijn ook enorme slurpers natuurlijk. En dan ook nog eens een keertje de slurpers in dit geval niet alleen brandstof, maar ook nog de oceaan leeg. Want de vangstcapaciteit van deze megaboot is meer dan 400 ton vis per dag. Alles wordt meteen aan boord bewerkt en ingevroren.
SPEAKER_02Als je een idee wilt hebben van hoe dit eruit ziet, zullen we een filmpje in de shownotes zetten. En deze boot gaat vissen op onder meer haring, sardines en makreel, die ze willen gaan vangen in de Stille Oceaan en ook in Europese wateren, en dus voor de kust van Frankrijk. En daarover zijn de Franse vissers nu heel erg boos op hun Nederlandse collega's, zo schrijft het Algemeen Dagblad. Een Franse viser die zei tegen het AD: zo'n schip vangt in een dag evenveel als ik in een jaar bij elkaar kan vissen.
SPEAKER_02Dit is niet eens meer oneerlijke concurrentie. Dit betekent gewoon het einde voor ons kleine vissers. Ja, vijf jaar geleden was er ook al een Franse protest tegen de Nederlandse industriële vischepen, die waren toen nog maar 40 meter lang en nu dus 112. En toen zei een Franse viser in een journaal uitzending al: de Nederlanders doen het al twintig jaar zo. Ze willen steeds maar meer, meer en nog eens meer totdat er geen vis meer over is. Ja, wat mij een beetje verbaasde eigenlijk, maar is dat het inderdaad wel zo is dat die Franse visserij een stuk kleinschaliger is nog.
SPEAKER_02Een gemiddeld Frans visserschip is ongeveer 11 meter lang. En 31 jaar oud al. En met maar zo'n 2 A3 bemanningsleden aan boord. Dus dat is echt een stukje kleinschaliger. Nou ja, Parlevliet en van der Plas trekken zich natuurlijk niks aan van de kritiek. Zij laten aan het AD weten dat ze zich keurig aan de Europese vangstquota gaan houden. Maar daar zijn de Fransen niet gerust op. En ja, dat snap ik ook wel een beetje. Want dat systeem vangstquota, nou sowieso is dat nooit helemaal waterdicht, om in visserijtermen te blijven.
SPEAKER_02Daar wil nog wel eens wat tussendoor glippen. Maar ze worden ook niet op lokaal niveau vastgelegd. Het wordt dan voor best wel een groot zeegebied, en dan krijgt Frankrijk zijn eigen quotum en Nederland krijgt zijn eigen quotum. Dus je denkt, nou mooi, netjes verdeeld. Maar die Franse bootjes hebben helemaal niet zo'n grote actieradius. Dus die blijven vooral best wel dicht bij de kust. Er zijn hele grote stukken waar ze eigenlijk niet kunnen komen. En die tanker van Pardenvliet en van der Plas, als die dan net langs is geweest waar zij willen vissen, dan is die zee lokaal wel gewoon echt leeggevist voor eventjes.
SPEAKER_02En dan vissen zij dus gewoon achter het net als het ware. En ook is het zo dat Pardenfliet en van der Plas Franse visquotums gewoon overkoopt. Niet alleen in Frankrijk trouwens. Maar overal doen ze dat. Folder de Money deed in 2023 onderzoek naar de bedrijfsstructuur van het bedrijf. En die beschreven hoe ze hun positie vooral uitbouwen door schepen over te nemen in plaatsen waar ze minder vanstcapaciteit hebben. En dan gebruiken ze vaak die schepen niet, maar gewoon de vangstcapaciteit die gekoppeld is aan die schepen.
SPEAKER_02En zo krijgen ze er steeds visquota bij. Ja, waardoor het dus ook voor die Franse visusbootjes steeds minder overblijft. Verder ontvingen ze ook nog eens een keer tussen 1994 en 2011 ongeveer 40 miljoen euro aan Europese subsidies voor de bouw van trollers en fabrieken. Waardoor het bedrijf dus uit kon groeien tot een multinational met meer dan 170 dochterondernemingen in 19 landen. Wat dat betreft, is het dus vergelijkbaar met de landbouwsubsidies.
SPEAKER_02Dat de grootste spelers ook de meeste subsidies krijgen en daardoor de kans krijgen om die kleine spelers echt weg te concurreren. En er is een campagne gestart. Stop de Dirty Dozen. Dozen verwijst dan naar de twaalf grootste megatrollers in Europa, waaronder drie boten die onder de Nederlandse vlag varen. En in die campagne wordt de Eurocommissaris Cadis van viserij opgeroepen om de subsidies aan die megatrollers stop te zetten.
SPEAKER_02Want laten we wel wezen, hebben ze dat geld nou echt nog nodig?
SPEAKER_00Pablo, had jij ooit gedacht dat die lieve wereldverbeterende vega logo's gebruikt zouden worden voor belastingontduiking?
SPEAKER_02Betekent dat dat ik dan geen belasting hoef te betalen, omdat ik zo duurzaam shop?
SPEAKER_00Nee, dit geldt alleen maar weer voor de industrie, Pablo, leer het nou eens. Ik ga het je uitleggen. Het gaat over Albert Heijn, die op veel verpakkingen een eigen V'tje zet. En even voor de duidelijkheid, dan hebben we het dus niet over dat vier-label dat in zo'n rondje staat, dat groen met geel is, wat soms voor vega of voor vier staat, maar hebben we het over een meer een labeltje in de vorm van een blaadje dat vaak zwart met wit is en soms ook wel weer een kleurtje heeft. Maar in ieder geval hij ziet er anders uit dan het feel-label.
SPEAKER_00En even voor de duidelijkheid, dat vier-label is echt een onafhankelijk label, dat door keuringsinstanties wordt beoordeeld, in Nederland bijvoorbeeld door de Vegetariërs Bond. Follow the Money deed onderzoek naar belastingontwijking van Albert Heijn in Zwitserland. En nu blijkt dat deze logotjes daar dus een rol in spelen. En het is een beetje een technisch verhaal, maar wat er op neerkomt is dat Aolt Del Haze geen winkels heeft in Zwitserland, maar daar toch honderden miljoenen euro's winst boekt. Dus Follow de Money vroeg zich af hoe kan dat? We weten natuurlijk dat in Zwitserland de belastingtarief heel laag is, lager dan in landen waar A Hold Del Haze wel winkels heeft.
SPEAKER_00En toen is Follow de Money in de Zwitserse handelsregisters gaan kijken. En wat blijkt nou? Het bedrijf heeft er verschillende dochterbedrijvingen geregistreerd. En een daarvan heet dan A Hold Del Haze Licensing. Dain staan honderden merknamen en logo's gesteld, zoals bijvoorbeeld de naam van de registerij Ethos, maar dus ook dat Vega en Vegan logo. En dit zijn dus even voor de duidelijkheid geen echte keurmerken, maar het zijn eigenlijk alleen maar gewoon marketing logo's.
SPEAKER_02Ja, precies. Dus dat ze geregistreerd staan, dat maakt niet opeens dat het daarmee officiële keurmerken zijn. Maar het gaat gewoon net zoiet als wanneer je de merknaam Mars, of het logo van Mars zou registreren. Het is meer een kwestie van auteursrecht.
SPEAKER_00Precies, precies. En Albert Hein is niet zuinig met het plakken van dit logo op ongelooflijk veel product. Dus ik ben gisteren nog eens even naar de winkel gegaan. En toen zag ik het op een pak radijjes, op een kartonnetje met appels, op vruchtensap en op koffie. Dus eigenlijk producten waarvan je echt wel kan verwachten dat ze vegan zijn. En volgens een fiscalist, die Volle de Money aanhaalt, hebben die logos toch ook wel een functie om de consument een goed gevoel te geven. En overal de consument die eigenlijk verder niet zo heel bewust zopt.
SPEAKER_00Dus die ze een helemaal volgooit met dierlijke producten, maar dan toch mooi maar wel de veganistische appelsap te pakken heeft.
SPEAKER_02Goh, hebben fiscalisten daar ook al verstand van? Ik vraag me toch af of het echt zo werkt hoor. Er is juist ook een hoop onderzoek dat laat zien dat zodra je een vegan logootje op een dood normaal productplak, dat de verkoop juist daalt, omdat mensen niks met veganisme te maken willen hebben. Dus ik vroeg me juist al een tijdje af waarom Albert Heijn er toch maar stug mee doorgaat om al die producten als vegan te labelen. Tegelijk heb ik het gevoel dat daar vaak te snel grappend over wordt gedaan van plantaardig water, plantaardig appelsap. Want bijvoorbeeld appelsap is vaak helemaal niet vegan.
SPEAKER_02Om ze er een klaringsmiddel in hebben gebruikt. Dus ik denk dat het voor een, of zelfs sinusappels, waar dan een was omheen die van insecten wordt gemaakt. Dus ik denk op zich dat het voor een niche groep die daarin geïnteresseerd is, wel degelijk nut heeft dat er overal labeltjes op komen om te laten zien dat het vegetarisch of veganistisch is.
SPEAKER_00Ja, helder. Maar goed, een andere belangrijke reden voor het toevoegen van dit logo lijkt dus althans, volgens Follow the Money belastingontwijking te zijn. Want voor elk product dat je aankoopt waar zo'n logootje op staat, betaalt Albert Heijn een merkenafdracht aan de dochtermaatschappij in Zwitserland, waar dat logo geregistreerd is.
SPEAKER_02Dus ze betalen dat geld aan zichzelf om hun eigen logo te mogen gebruiken.
SPEAKER_00Precies dat. Dus even heel fictief. Stel, jij koopt bijvoorbeeld een pak koffie voor 5 euro Nederland, dan wordt daarvan bijvoorbeeld 2 euro, even fictief zijn voor. Ik weet het niet precies, maar van Nederland aan het Zwitserse dochterbedrijf betaald als marketingfee. En daarmee daalt de winst in Nederland en stijgt de winst in Zwitserland. En daar is de belasting veel lager. En dit zegt natuurlijk niets over de kwaliteit of de duurzaamheid van die producten. Maar ja, je zou natuurlijk wel zo graag willen dat alles wat vegen was, alleen maar goed is.
SPEAKER_02Hier houdt de macht van de consument wel een beetje op. Je kan niet zeggen van ja, je kan gewoon je boodschappen niet meer bij Albert Heijn doen en hopen dat andere supermarkten zich verhouden van dit soort trucjes. Maar wat een ongelofelijk verhaal, Esther. Dan nieuws uit Brussel. Daar waait namelijk toch wel een behoorlijk gure politieke wind door het Europees parlement. Want dat heeft met een meerderheid van 73% een resolutie aangenomen waarin ze de Europese Commissie waarschuwen voor plantaardige alternatieven.
SPEAKER_02Heel gevaarlijk. Ze roepen de Europese Commissie daarin op om wetenschappelijk onderzoek op te zetten naar de kritiekloze promotie van nutritioneel en ecologisch ontoereikende voedselvervangers, zoals ze dat dan noemen, als vervanging voor traditionele dierlijke producten. En daarbij uiten ze dan vooral hun bezorgdheid over de aanwezigheid van vervangers in schoolmaaltijden. Ook roepen ze de commissie op om financiering stop te zetten voor NGO's die lobbyen voor plantaardige alternatieven.
SPEAKER_00Wacht even. Is er een financiering voor NGO's die lobbyen voor plantaarden? Heb ik iets gemist?
SPEAKER_02Je moet wel snel zijn, je ziet je kans gewoon, volgens mij is dat er nauwelijks. In ieder geval niet structureel, zoals de landbouwsector natuurlijk structureel financiering ondervangt, is er niet een pot geld voor de promotie van plantaardige vervoeding.
SPEAKER_00Oké, een beetje symboolpolitiek lijkt dit.
SPEAKER_02Ja, nou zeker, dat is het absoluut. Die subsidies zijn er nauwelijks. Maar ze vragen dus de Europese Commissie om ervoor te zorgen dat die er ook niet zijn. Tegelijkertijd gaat het hier om een resolutie van het parlement die niet bindend is, geen rechtskracht heeft. Dus de commissie hoeft er eigenlijk ook helemaal niks mee te doen. Het is vooral een beetje aan de boerenachterban laten zien. Kijk, we zijn weer lekker aan het ageren tegen de plantaardige burgers. Deze resolutie komt trouwens van precies dezelfde Celine Imart, Frans Europarlementariër, die ook achter dat verbod op plantaardige schitsels en dergelijke zit.
SPEAKER_02Dit is eigenlijk een soort van virtue signaling richting de vleesindustrie, zou je wel kunnen zeggen.
SPEAKER_00Maar ondertussen is de markt niet te stoppen. Want we zouden eindigen met goed nieuws en nou, ik heb het. De wereldwijde verkoop van producten met plantaardige eiwitten is vorig jaar gestegen met 3%. Dat lezen we dan in een rapport van de Good Food Institute. En de stijging was het meest uitgesproken in Europa, gevolg door Azië. In de VS trouwens, zien we wel bij de meeste productcategorieën juist weer een daling. Als we even inzoomen op de verschillende producten. Alternatieve zuiverproducten hebben op dit moment eigenlijk het grootste marktaandeel.
SPEAKER_00Maar die lijken wel een beetje inmiddels een soort plafond te hebben bereikt in hun groei. Maar de juiste verkoop van plantaardige vleesalternatieven, die lijkt echt goed door te stijgen. Met een stijging nu van 8%. Ja, en die stijging is echt goed nieuws. Want het waren gewoon niet de makkelijkste tijden voor de plantaardige bedrijven.
SPEAKER_02Nee, dat kun je wel zeggen. En dan lijkt 3% misschien niet een heel groot getal. We zijn van een paar jaar geleden we dubbele groeijfers gewend uit Nederland. Maar dit is wereldwijd. En dan is een groei van 3%, dat gaat echt wel om hele grote hoeveelheden. En het breekt met de trend van stagnatie waar we in zaten. En die er ook toe leidde dat de investeringen natuurlijk enorm zijn teruggelopen.
SPEAKER_00Ja, en de vraag is natuurlijk van: hoe kan het nou dat die verkoop van die producten zo toch weer gestegen is? En volgens het rapport van GFI komt dat om te beginnen? Doordat het prijsverschil met vlees steeds kleiner wordt. Dus plantaardig is over het algemeen wereldwijd gezien in ieder geval nog wel duurder dan dierlijke producten. Maar het verschil wordt wel steeds kleiner. Deels natuurlijk omdat de vleesprijzen stijgen en deels omdat de plantaardige prijzen wat dalen. En dat laatste komt dan weer doordat plantaardige bedrijven toch steeds meer kunnen groeien en op steeds grotere schaal kunnen produceren.
SPEAKER_00En ja, dat zorgt natuurlijk direct voor een kostendaling per product.
SPEAKER_02Ja, en in sommige, je zei net van het verschil wordt kleiner, maar in Nederland zijn we een paar jaar geleden het punt al voorbij geraakt dat plantaarde goedkoper is geworden. En er was geen laatst ook een rapport van Madre Brava, dat liet zien dat dat nu in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk ook zo is.
SPEAKER_00Ja, dus wat dat betreft, staat de rest van de wereld dan nog wat te wachten als die schaal echt nog verder omhoog komt. En dat wordt natuurlijk een zichzelf versterkende spiraal. Dat hoe meer er verkocht wordt, hoe grotere schaal er geproduceerd kan worden. En dan waren er ook nog eens een aantal mijlpalen op het gebied van wet en regelgeving. En inmiddels zijn er nu zeven bedrijven bijvoorbeeld die toestemming hebben om commercieel kweekvlees te verkopen. En dat is nog even voor de duidelijkheid, dat is dus nog niet in Nederland, maar wel in Singapore, de Verenigde Staten en Australië. En er is op steeds meer plekken toestemming gegeven voor een aantal plantaardige ingrediënten, die bijvoorbeeld via precisiefermentatie worden gemaakt.
SPEAKER_00Verder meldt het rapport ook wel dat overheden nog wel blijven investeren in plantaardig. Met name in China, waar ze gewoon heel top-down kunnen beslissen van we gaan een infrastructuur bouwen voor de productie van plantaardige proteïne. Europa doet dat wat anders, wat voorzichtiger. Maar die investeert bijvoorbeeld dan wel in de vorm van leningen en onderzoek. En volgens het rapport zijn er nu 33 landen wereldwijd die zich op de een of andere manier inzetten voor de eiwittransitie.
SPEAKER_02Kijk, dat is toch een stukje substantieler dan zo'n symbolische resolutie uit het parlement. Het is toch fijn om te zien dat het niet zo snel als dat we zouden willen, maar er wordt voortgang geboekt.
SPEAKER_00Nou, met dit goede nieuws sluiten we hem af en dan zitten wij over twee weken weer eens een keer echt live tegenover elkaar.
SPEAKER_02Ja, hartstikke leuk. Ik heb wat lekkers voor je meegenomen uit Australië.
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...