Alles over het regeerakkoord van “Jetten 1”. En: Is het fossiel- en vleesreclameverbod Amsterdam symboolpolitiek? Verder: EU economisch onderzoek invloeden van meer plantaardig, 40% landbouwsubsidies naar 1% bedrijven, hoer verliep de Forget Veganuary campagne, vogelgriep treft Nederlandse koe. _____________________________________________________ Samen maken we meer mogelijk, steun onze podcast en help ons groeien met jouw donatie: studioplantaardig.nl/donatie _____________________________________________________ In het Vegan Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman (ProVeg) het laatste nieuws door op het gebied van de 'eiwittransitie'. Met dit keer: Regeerakkoord: Wat staat er in over landbouw en voedsel? Amsterdam gaat fossiele- en vleesreclames verbieden. Symboolpolitiek? Europees onderzoek: economische winst en verlies van meer plantaardig voedselsysteem Zie ook: https://gfieurope.org/blog/research-finds-alternative-proteins-could-boost-eu-economy-by-e111-billion-by-2040/ 40 procent landbouwsubsidies gaat in NL naar 1 procent grootste bedrijven Forget Veganuary - onderzoek Rethink Priorities Vogelgriep nu voor het eerst Nederlandse koe aangetroffen Presentatie: Esther Molenwijk, Stichting The Food Revolution ism ProVeg Nederland, Pablo Moleman Research & Redactie: Diana de Veld, Jenny Pannenbecker, Pablo Moleman en Esther Molenwijk Audio mixage: Marlon van der Pas, Nothing Blank Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_01Verbeter de wereld met vorkMS. Mijn naam is 6 Molenwijk.
SPEAKER_00En ik ben Pablo Moleman.
SPEAKER_01En dit is het journaal. Pablo, we hebben iets recht te zetten.
SPEAKER_00Ja, dat klopt.
SPEAKER_01Nogal, hè? En eigenlijk ik vooral natuurlijk. In het vorige journaal had ik het over de stikstofuitstoot van honden. En toen zei ik, ja, een kleine hond die poept natuurlijk minder en die eet ook minder. Dus wat dat betreft kun je beter een Chihuahua nemen dan een doberman. En ik moet zeggen, dat heb ik wel echt geweten. Het is ook leuk om erachter te komen dat onze luisteraars dus echt op zitten te letten. Want ja, verschillende luisteraars stuurden me berichten dat als het om dierenwelzijn gaat, een Chihuahua helemaal geen goed idee is. Want die hondjes hebben namelijk allerlei gezondheidsproblemen, doordat ze zo ontzettend ver zijn doorgefokt.
SPEAKER_01En dier en recht maelden ons zelfs dat dat eigenlijk voor ook heel veel andere kleine hondenrassen geldt. En zij zijn zelfs een campagne gestart. Koop geen mini hondje. Waarin ze samen met een aantal andere dierenorganisaties oproepen om geen honden van minder dan 5 kilo te kopen. Ja, we hadden dit natuurlijk eigenlijk echt beter kunnen weten. Dus excuses daarvoor.
SPEAKER_00Ja, en daarnaast geldt natuurlijk van wat voor hond je ook in huis haalt het liefde uit het asiel.
SPEAKER_01Precies, absoluut. Nou goed, dan hebben we dat maar even recht gezet. Ja, de agenda voor vandaag.
SPEAKER_00Vandaag gaan we het uiteraard hebben over het nieuwe coalitieakkoord. Wat zijn Jette en Ko een plan op het vlak van landbouw en voedsel?
SPEAKER_01Ja, en je hebt het vast al gezien: Amsterdam gaat nu dan eindelijk de vleesreclames verbieden. En de vraag is: is dat nou symboolpolitiek of niet?
SPEAKER_00En dan twee interessante onderzoeken die becijeren wat het de economie kost en wat het oplevert als we meer plantaarden gaan produceren.
SPEAKER_01Nou, ik heb iets nieuws geleerd over bij welke boeren die enorme landbouwsubsidies nou precies terechtkomen.
SPEAKER_00En dan komen we nog even terug op Forget Veganuary. Want nee, die zijn wij niet vergeten.
SPEAKER_01Ja, was dat nou een goede campagne of niet? Ik ben eigenlijk heel benieuwd. Jij bent erin gedoken, hè?
SPEAKER_00Ja.
SPEAKER_01Ja, ik ben benieuwd. En ik ga het dan nog hebben over een hele nieuwe zorgelijke ontwikkeling in het vogelgriepdossier. Nou, zullen we maar gaan starten met dat regeerakkoord. Jij bent hier echt diep in gedoken, terwijl je daar in het zonnig Australië zit.
SPEAKER_00Ja, dat mag ook wel. Ze hebben er veel tijd in gestoken dus dan doen wij dat ook. En ja, ze stopten wel te stralen, Jette, Bontebal en Jesselus. En jesselus misschien net wat meer dan die andere twee, toen ze het presenteerden. Er is al heel veel over gezegd en geschreven: flinke bezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid. Dat PVV-assielbeleid dat gewoon grotendeels overeind blijft. Maar wij gaan het hier natuurlijk hebben over het landbouw en voedselbeleid.
SPEAKER_00Het akkoord besteedt vier pagina's aan landbouw en natuur en nog eens drie aan het klimaat. En die vallen allemaal onder het hoofdstuk Grote Keuzes voor Nederland. Dus dat belooft wat. Maar welke grote keuzes worden er dan precies gemaakt? Nederland moet nu echt, echt, echt, maar dan ook echt van het stikstofslot af.
SPEAKER_01Als je nou vaker echt zegt, wordt het dan echter.
SPEAKER_00Ik denk het wel, ja. En ze kiezen voor een combinatie van enerzijds generieke stikstofreductie en anderzijds gebiedgerichte stikstofreductie. En dat laatste is natuurlijk rondom die kwetsbare natuurgebieden. En om dat te kunnen doen, is het stikstoffonds weer terug van weg geweest. Vo 20 miljard euro. En dat is precies het bedrag dat het vorige kabinet geschrapt had, natuurlijk. Omdat de BBB dat een boerenoprotfonds vond.
SPEAKER_01Jeetje, dat is toch wel echt veelzeggend, dat die 20 miljard, dat laat op zich wel zien dat ze het echt, echt, echt, echt willen.
SPEAKER_00Ja, want het was niet evident met de enorme investeringen in defensie en dat er op alle vlakken bezuinigd moest worden, dat ze toch hier weer hetzelfde bedrag voor vrij konden maken. Dus ja, het is zeker wel een menens. En dat fonds, dat is dus onder meer bedoeld om boeren uit te kopen. En dat gaat in het generieke deel nog steeds vrijwillig, maar in het gebiedgerichte deel, dan kiezen ze voor een combinatie van vrijwillige en meer verplichtende maatregelen, zoals ze dat dan.
SPEAKER_01Kortom, als je echt naast de Natura 2000 gebied zit, dan zou het kunnen dat je toch gewoon verplicht uitgekocht wordt.
SPEAKER_00Ja, dat zou zomaar kunnen. En naast dat het dus voor uitkoop is, wordt het geld ook gebruikt voor omschakeling, extensivering, dus minder dieren over het algemeen. Innovatie. En er wordt expliciet ingezet op verplaatsing. En daarvoor moet er een nationale grondbank komen om het dus makkelijker te maken dat je een nieuw stuk land in die database vindt voor een boer dat je zeg maar land kan gaan ruilen. Er komen stikstofdoelen voor 2035 met een tussendoel in 2030.
SPEAKER_00En als dat tussendoel wat ze een streefdoel noemen, dus daar zit niet echt een harde maatregel achter, maar als dat niet gehaald wordt, dan volgen er aanvullende maatregelen. En als dan dat uiteindelijke doel in 2035 niet gehaald wordt, dan zullen ze als ultieme remedie ook korter op dier- of fosfaatrechten. Nou ja, dat kun je tegelijk natuurlijk wel weer makkelijk zeggen dat je dat in 2035 gaat doen, want dan zit er natuurlijk sowieso weer een ander kabinet. Maar toch, die doelen worden zoveel mogelijk bedrijfsspecifiek, zodat de boer zelf aan het stuur komt, zoals ze dat dan zeggen.
SPEAKER_00En dat is een belangrijke erfenis van de BBB natuurlijk. Dat ze niet meer willen sturen op wat er neerkomt in de natuurgebieden, maar wat er uitkomt in de stallenaar. Daarvan hebben we eerder vastgesteld dat dat op zich best redelijk is, als je dat op die manier kunt boel werken. Dan heb je als boer inderdaad veel meer grip op de zaak. En de dierechten worden trouwens ook uitgebreid naar kalveren en geiten. En als het bedrijf verkocht wordt, dan worden ze afgeroomd.
SPEAKER_01Dus dat cadeautje van Wiersma, waar we het in de vorige uitzending over hadden, dat moeten ze op termijn uiteindelijk wel weer in gaan leveren.
SPEAKER_00Ja, waarschijnlijk al vrij snel weer. Maar goed, wat betekent dit nu allemaal? Is dit nou zoveel ambitieuzer dan wat we hadden? Ik heb begrepen dat minister Wiersma zelf enigszins tevreden heeft vastgesteld dat veel van haar beleid werd voorgezet. En dat klopt dus als je kijkt naar dat doelsturen en ook dat ze de kritische die positiewaarde willen gaan schrappen als het lukt om een alternatief te vinden. Dat is een voortzetting van haar beleid. Als dat lukt, dan denk ik dat je daarmee het belangrijkste wapenfeit, misschien wel het enige wapenfijt van de BBB te pakken hebt.
SPEAKER_00En dat zijn allemaal dingen waarvoor ze veel kritiek heeft gehad. Maar die kritiek ging op zich niet per se om dat ze dit van plan was. Het ging om alles wat ze niet van plan was. Het ging om dat als dit allemaal door zou gaan, dat er dan onvoldoende waarborg overbleef dat de stikstof daadwerkelijk omlaag zou gaan.
SPEAKER_01Ja, want je kan wel gaan meten, maar je moet natuurlijk ook iets gaan doen om het vervolgens omlaag te brengen.
SPEAKER_00Exact. En dat gaan ze nu dus wel doen met ook de onvrijwillige maatregelen en dat korten op dierrechten als ultieme stok achter de deur. Ja je kan wel zeggen dat er nu echt weer gericht wordt ingezet op crimp. Al kijkt D66 natuurlijk wel uit om dat als doel op zichzelf te presenteren. Want dat hebben ze flink op hun Sodobieter gehad natuurlijk. Het is niet meer alleen technische innovatie en proberen de regels om te buigen, zoals de BBB dat probeerde te doen. Maar wat ik dan persoonlijk toch wel mis, is echt een visie op de toekomst van de landbouw.
SPEAKER_00Wat is nou de rol van de landbouw in Nederland? Waarvoor bestaat die? Is dat om Nederlanders te voeden of is dat voor de export? Willen we vooral blijven inzetten op dieren of willen we naar meer plantaardig? Hoe gaan we natuurlijke kringlopen sluiten? Al dat soort vraagstukken worden hier eigenlijk niet goed beantwoord. Na mijn smaak blijft het toch wel echt bij rekensommetjes. En met elkaar schaaf proberen om de veehouderij bij te snijden, zodat het allemaal net past. Net binnen de stikstofnormen. En zelfs dus weer boerenbedrijven gaan verplaatsen.
SPEAKER_00Wat snap het wel. Ik snap wel dat dat natuurlijk een stuk makkelijker te verkopen is. Maar het is ook weer zo zonde om al dat geld uit te geven. 20 miljard hebben ze vrijgemaakt. En daarmee dan alleen het stikstofprobleem op te lossen. En niet al die andere problemen die gewoon te maken hebben met het feit dat er sowieso veel te veel dieren zijn.
SPEAKER_01Misschien was dit wel het beste wat er met deze drie partijen uit te krijgen was. Trouwens, ik zeg nou deze drie partijen, maar het is natuurlijk nog een minderheidskabinet.
SPEAKER_00Ja, precies, dat klopt. En dit is dus wat ze wel noemen het openingsbod. En het zou natuurlijk kunnen dat GroenLinks P van de A deze plannen nog een stukje verder gaat vergroenen. Want het ziet er wel naar uit dat ze daar de steun gaan moeten zoeken. Het is natuurlijk voor J21 valt er niet heel erg veel bij te halen om de stikstofplannen aan een meerderheid te helpen. Dus ik zou denken dat het nog wel misschien iets meer die kant op zou kunnen gaan.
SPEAKER_00En dat is ook wel een beetje te hopen. Want als je het aan de milieuorganisaties vraagt, gaat het met dit pakket ook echt niet lukken. MOB was daar bijzonder uitgesproken in. Die noemden het een heilloze voortzetting van falend beleid. En een juridische ramkoers die Nederland langdurig vastzet in het stikstofslot met rampzalige gevolgen voor natuur, economie en rechtsstaat.
SPEAKER_01Dus die zijn de mensen vast weer aan het slijpen en rechtszaken aan het starten.
SPEAKER_00Ja, en natuur en milieu was iets constructiever. Maar die vonden ook dat deze plannen nog te kort schieten om de natuur tijdig te herstellen. En ze hebben wel een punt, want als ze inderdaad die kritische depositiewaarde gaan schrappen, dan vervalt daarmee een juridisch bindend middel in 2030. Daar komt dan dat streefdoel voor in de plaats. En dan heb je eigenlijk pas in 2035 echt een harder middel met het mogelijke korter op die dierechten. Nou, we gaan het zien.
SPEAKER_00En dan nog een ander wel opvallend, maar ook wel vrij cryptisch zinnetje dat ik tegenkwam, dat voor mij een beetje uit het niets kwam. En dat is, we starten met het oprichten van een productschap 2.0. Dus de productschappen die komen terug.
SPEAKER_01Wanneer waren die ook weer geschrapt?
SPEAKER_00Ja, dat was in 2014 onder het tweede kabinet Rutte. En voor degene die zich niet meer helemaal kunnen herinneren wat dat ook alweer waren, de productschappen. Dat zijn een soort van brancheorganisaties en tegelijkertijd ook een beetje semi-overheid organisatie, want ze geven ook uitvoering aan beleid. Je had vroeger bijvoorbeeld het productschap V en Vlees en het productschap Pluimvee en Eieren. En die namen allerlei soorten coördinerende rollen op zich binnen de sector. En ook dus tussen de sector en de overheid in.
SPEAKER_00Ze werden ook deels gefinancierd door de overheid, voor het grootste deel overigens door afdrachten van de bedrijven zelf. En ik stond zelf eigenlijk wel een beetje te juichen toen ze werden afgeschaft in 2014. Want het waren de productschappen die bijvoorbeeld met overheidsgeld campagnes deden als kip het meest veelzijdige stukje vlees. Daar kende ik ze dan het meest van. En van dat ze op zich wel best wel stevige rapporten met cijfers publiceerden, waar je dan wel weer handig gebruik van kon maken.
SPEAKER_00Die missen we nu. Terwijl Kip het meest veelzijdige stukje vlees, die slogan is recent terug in het leven geroepen. Oh nee, dat meen je niet. Nee, inderdaad. Maar dan was het dus niet het productschap Pluimvee in Eieren, maar de Neplie, de vakwond van Pluimveehouders. Dus daar hadden we dat productschap eigenlijk niet voor nodig. Waarvoor ze dan precies terugkomen, dat blijft dus onvermeld. Er komt een 2.0 versie van. De reden dat de VVD er destijds van af wilde, had ook niks met die reclamecampagnes te maken natuurlijk.
SPEAKER_00Dat ging vooral om geld besparen en om wat zij zagen als onnodige bureaucratie weg te nemen. En waarom ze dan nu weer terugkomen, dat is eigenlijk onduidelijk. Maar ik kan het wel een beetje begrijpen als je ziet wat er sindsdien allemaal gebeurd is in de landbouwsector. Met alle boerenprotesten die we sindsdien hebben gehad en het stikstofbeleid wat de hele sector op de grond vestig, deed schudden. Dan snap je ergens wel dat zo'n soort van bestuurslaag die tussen de sector en de overheid inzit, die dat allemaal een beetje in goede banen kan leiden, dat daar wel wat voor te zeggen is.
SPEAKER_01Laten we het een bufferstrook noemen.
SPEAKER_00Dan nog een paar losse puntjes. Metaanremmers. Het kabinet voert per 2029 een normering in van de inzet van metaanremmers. Dat zijn dus die pillen waar jij het met Joey laatst over had.
SPEAKER_01Ja die toegevoegd worden in voer waardoor koeien minder metaan uit zouden stoten en waar wel het een en ander om te doen is rondom de gezondheid van die koeien.
SPEAKER_00Ja, precies. En dan nog de arbeidsmigranten. Als stok achter de deur willen ze uitzendverboden gaan inzetten, wanneer in sectoren misstanden met tijdelijke laag betaalde arbeidsmigranten hardnekkig blijven bestaan. Ook dat is een voortzetting van beleid wat het vorige kabinet al wilde inzetten. En dat kan dus zeker wel de vleesector en met name de slachterijen gaan raken.
SPEAKER_01En stond er ook eens in over de dierwaardige veehouderij?
SPEAKER_00Ja, eigenlijk niks nieuws, helaas. Ze houden het bij dat convenant, wat al eerder gesloten is, en wat niet echt het diercentraal stelt, maar vooral de belangen van de sector. Ze lijken er trouwens wel haast mee te maken, want ze beloven het rond de zomer al aan de Tweede Kamer aan te bieden. En verder, dus ja, helemaal niks nieuws. Niks over bijvoorbeeld het aanpakken van internationale transporten of over het verankeren van dierenrechten in de grondwet. Wat dingen waren die je wel nog in het verkiezingsprogramma van D66 zag staan, maar dus niet hier in het coalitieakkoord.
SPEAKER_01Even op ingeleverd. En je hebt vast en zeker ook even Ctrl-F op het woord plantaardig gedaan.
SPEAKER_00Ja, computer 60. Het woord plantaardig of eiwitransitie komt in dit akkoord niet voor. Wel, kweekvlees en fermentatie, die werden genoemd, die stonden in een lijstje met technologieën die bijdragen aan de voedselproductie van de toekomst. En ze zeggen dat ze dat soort technologieën met subsidies willen gaan steunen. Dat is hard nodig natuurlijk. Dus laten we hopen dat er ook meer geld daar specifiek bij terecht gaat komen. En het zal natuurlijk wel even duren alsnog voordat dat invloed gaat hebben op ons eten.
SPEAKER_00En verder valt op dat het kabinet een suikertax wil gaan invoeren. Die belasting zou gaan gelden voor voorverpakte producten die meer dan 6% suiker bevatten. En dat zou dan wel de eerste keer zijn dat belastingen echt doelgericht worden ingezet om te sturen op gezonde voeding. Anders dan bijvoorbeeld de huidige frisdranktax, waar we het al vaak over hebben gehad, die nou niet echt met dat doel is ontworpen. Ja, Jetta had het bij de presentatie al over de gezondste generatie ooit. En dat de overheid nu echt werk ging maken van preventie.
SPEAKER_00Dat is misschien ook wel weer een beetje om de bezuiniging in de zorg een beetje mee af te dekken. We gaan gewoon zorgen dat mensen gezonder worden. Ja, zeker. Maar ze gaan nog niet zo ver als dat er ook gemoreld wordt aan de belastingtarieven op groenten of op vlees. Maar het is een begin. En ja, als dit succesvol is, dan geeft dat hopelijk een precedent om dan later ook door te pakken in die richting.
SPEAKER_01Kan de Belastingdienst vast oefenen met hoe ze dit doorvoeren. Pablo, dankjewel voor deze hele grondige analyse. Wat mij betreft gaan we dan nu van het nationale niveau door naar het lokale niveau, Amsterdam. Want eindelijk is hij er doorheen. In Amsterdam heeft de gemeenteraad ingestemd met een verbod op reclames voor vlees en fossiele brandstoffen. Ja, zeker. En het gaat dan om uitingen opris en metrostations en allerlei reclamezuilen en andere publieke reclamemedia.
SPEAKER_01En daarmee is Amsterdam nu de derde stad in Nederland die dit verbod op vleesreclames heeft, na Bloemendaal en Haarlem. En dan heb je natuurlijk ook nog Wageningen, die heeft nu een reclameverbod voor alle producten die in bushokjes worden doorgevoerd. Die willen überhaupt geen reclames daar meer. Maar goed, mooie stap: dit. De bond van de adverteerders was er wat minder blij mee. Die schreven dat het symboolpoliek is. Ik citeer ze even: één op zich staande maatregel verandert geen gedrag. Steeds weer blijkt uit onderzoek en praktijk dat een reclameverbod zonder aanvullende maatregelen niet leidt tot de beoogde gedragsverandering.
SPEAKER_01Ja, en verder pleiten ze dan voor, ne raad het al, zelfregulering van de sector.
SPEAKER_00Ja, en ik vraag me dan af, leidt die reclame dan wel tot de door hen beoogde gedragsverandering? Want anders zouden ze het niet doen, toch?
SPEAKER_01Dat is natuurlijk het hele punt. Het is altijd, dat is zo krom. Hoe kun je nou aan de ene kant zeggen het heeft geen zin om ermee te stoppen? En aan de andere kant er nog steeds miljoenen stoppen in reclame voor vlees. Dat zou eigenlijk al een argument genoeg moeten zijn. Maar ik vond dat woord symboolpolitiek wel heel interessant. Is dit nou symboolpolitiek? En het leuke is dat er in het parol een heel interessant stuk verscheen van Rijntje Nes, dat is een lector psychologie en duurzame stad aan de Hogeschool van Amsterdam. En die stelt, let op, ja, dit is inderdaad symboolpolitiek.
SPEAKER_01Maar zegt hij, onderschat de waarde daarvan niet. Want reclame is juist een normaliseringsmachine. Reclame zegt: dit bestaat, dit is normaal, dit is wenselijk. En mensen laten zich vaak leiden door wat zij denken dat anderen doen en goedkeuren. Dus ja, als je op straat overal die borden ziet van koop deze hamburger of koop deze kiloknaller, dan heb je toch het gevoel dat het gewoon heel normaal en oké is als je dat doet. En hij zegt, juist daarom is een verbod essentieel. Omdat fossiele reclame niet duurzaam gedrag normaliseert, voorkeuren aanjaagt en een valse sociale werkelijkheid in stand houden, zo zegt hij het.
SPEAKER_01En hij benadrukt wel dat inderdaad ook systeemmaatregelen nodig zijn, zoals bijvoorbeeld het goedkoper maken van het OV of in ons geval, het makkelijker maken van een vegetarische of veganistische optie. Maar een reclameverbod kan wel wel degelijk helpen. En het kan ook een soort dominosteen zijn om juist die andere maatregelen aan te slingeren. Nou, dan wil ik nog even eindigen met een mooie quote van hem: Amsterdam doet met dit verbod iets wezlijks. Het verschuift de vraag van wat mag ik nog, naar wat willen we hier normaal vinden. Dat is geen bijzaak, maar dat is de kern van transitiebeleid.
SPEAKER_00Ja, en ik zou willen zeggen, dat is ook gewoon de kern van wetgeving dat je een bepaalde norm stelt. Ik weet nog goed dat ze het verbod op wilde zoogdieren in het circus invoerden. En op dat moment bleek uit de meeste onderzoeken dat de meeste Nederlanders daar geen voorstander van waren, maar ze hebben het toch ingevoerd. En volgens mij een half jaar nadat dat verbod was ingevoerd, hebben ze het nog een keer gevraagd. Toen was iedereen het er mee eens. En dan heb ik nog leuk onderzoek naar de sociaal-economische aspecten van de eiwittransitie.
SPEAKER_00Ik word daar heel enthousiast van, moet ik zeggen. Want vorige week was een goede week, want er kwamen twee veel zulke onderzoeken naar buiten. En één ging over de economische winst. En de ander over het verlies van een meerplantaardig dieet. Laten we beginnen met het verlies. De Universiteit Leiden berekende op basis van data van de Wereldvoedselorganisatie en de Europese Commissie wat Europese veehouders te verliezen hebben als we op korte termijn zouden overstappen op een meerplantaardig dieet.
SPEAKER_00Wat blijkt als alle Europeanen 9,5% minder vlees en zuivel zouden eten. Ik ben trouwens benieuwd waar ze die 9,5 vandaan hebben zelfs. Heel specifiek. Dan dreigt al een vijfde van alle investeringen in de veehouderij in Europa en dat is ruim 60 miljard euro, waardeloos te worden. En dat noemen ze stranded assets. Bij een volledig plantaardig dieet zou de schade voor boeren zelfs 255 miljard euro zijn.
SPEAKER_00Dus ja, dan snap je ook wel een beetje waar die weerstand vandaan komt. Boeren die hebben over het algemeen weinig cash en juist veel schulden, waardoor ze heel kwetsbaar zijn voor zo'n verschuiving in de markt. En volgens de onderzoekers zijn boeren niet per se tegen verduurzaming, maar vooral tegen wisselend beleid. Want als je zo'n nieuwe stal bouwt of investeert in een nieuwe melkmachine, dan ga je ervan uit dat je die volledig kunt afschrijven. En dat kan zomaar 10 of 20 jaar duren voordat je zo ver bent. Dus ze hebben vooral die stip aan de horizon nodig om die investeringen te kunnen afschrijven en ook om investeringen te kunnen maken in die plantaardige toekomst.
SPEAKER_00Maar goed, dan de andere kant. Want de eiwitransitie kan ook heel erg veel geld opleveren. En dat blijkt uit een onderzoek van de Good Food Institute samen met Systemic. Alternatieve eiwitten zouden rond 2040 111 miljard euro per jaar kunnen toevoegen aan de Europese economie. Dan heb je die 60 miljard aan stranded assets er in één jaar alweer uit. En dat is vergelijkbaar met de bijdrage van de Europese wijnsector aan het bruto binnenlands product.
SPEAKER_00Weet ik niet welke conclusies ik daar dan aan moet vervinden over de omvang van de wijnsector. Maar ik denk dat we al heel blij mogen zijn als de alternatieve eiwit hetzelfde niveau bereikt.
SPEAKER_01Dat halen absoluut.
SPEAKER_00Ja, daarvoor is het natuurlijk wel nodig dat er gericht beleid en investering is. Volgen vanuit Europa en vanuit de nationale overheden om de sector te ontwikkelen en op te schalen. Maar dat levert dan dus wel heel veel op. Ook in banen trouwens. De sector kan dan 414.000 hoogwaardige banen opleveren, van geavanceerde wetenschap tot landbouw en logistiek. Alternatieve eiwitten kunnen ook de veerkracht van de Europese landbouw vergroten, omdat daardoor de afhankelijkheid van geïmporteerde gewassen kleiner wordt.
SPEAKER_00En tegelijkertijd ook meer marktkansen komen voor Europese akkerbouwers. En een grotere markt voor plantaardig vlees en zuivel, die zou ook weer de vraag naar grondstoffen zoals erten en tuinbonen en linsen, meer dan kunnen verdubbelen. En dat is natuurlijk mooi, want dat leidt ook weer tot meer stikstof die wordt vastgelegd in de bodem, want daar zijn pulvruchten heel goed in. En dat helpt dan ook weer bij de EU-doelstellingen om meer zelfvoorzienend te worden in de productie van eiwitten. Want nu halen we die dus voor een heel groot deel nog uit Zuid-Amerika in de vorm van vevoor.
SPEAKER_01En dan is het natuurlijk zo dat als we naar zo'n voedsel systeem gaan, dat er ook door de EU in geïnvesteerd zal moeten worden.
SPEAKER_00Ja, de kost gaat voor de baat uit. En dat kan volgens de onderzoekers al voor een relatief laag bedrag. Zij schatten dat een jaarlijkse investering nodig gaat zijn van zo'n 690 miljoen euro in onderzoek en zo'n 700 miljoen in opschaling. Dus dat is samen meer dan een miljard per jaar. Maar ja, daar krijg je dus 111 miljard per jaar voor terug. Dus ja, ik zou het wel weten.
SPEAKER_01Absoluut. Wat ik trouwens nog wel mis in dit verhaal is ook nog de gezondheidswinst die een meerplantaardig voedselysteem op kan leveren. Heeft het Goodfood Institute dat ook uitgerekend?
SPEAKER_00Nee, dat was geen onderdeel van de scope hier, maar dat is natuurlijk ook al heel vaak uitgerekend. En als je dat meeneemt, dan komen er nog miljarden bovenop. Dit gaat echt om de harde knaken. En de rest is onbetaalbaar.
SPEAKER_01Goed, maar op dit moment gaan die subsidies nog niet helemaal de goede kant op. Vorige week was ik in Brussel en daar sprak ik Europarlementariër Anna Stroenberg. En met haar had ik het al over dat enorme gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dat is die pot van een derde van de EU-begroting, 67 miljard per jaar. En hoe schreef die verdeeld? Dus dat 82% daarvan op dit moment dus nog naar dierlijke productie gaat. Maar nu blijkt dat onderzoek van Greenpeace, dat onderzoek heet Hoe Captures the Cash. Dat ook binnen de boeren dit heel scheef verdeeld is.
SPEAKER_01Maar liefst 27% van die hele bot komt terecht bij maar 1% van de grootste bedrijven in de EU. En de 80% kleinste boeren die mogen samen maar 22% van het EU-landbouwbudget verdelen. En om het even nog erger te maken, in Nederland is de situatie het allerscheefst van alle onderzochte landen. Bij ons gaat zelfs 40% van het geld naar de top 1% rijkste boeren.
SPEAKER_00Nou, dat zijn dan natuurlijk de duurzaamste boeren.
SPEAKER_01Ja, dat zou je graag denken, Pablo, maar het tegenovergestelde is waar. Want ja, dat budget wordt helemaal niet uitgegeven op basis van hoe duurzaam je bent. Het gaat meestal om juist hele grootschalige industriele landbouwbedrijven met heel veel intensieve veehouderij. En ja, dat is eigenlijk best wel heel krom. Want de hele bedoeling van die landbouwsubsidie was juist ooit om de inkomens van boeren te stabiliseren en om plattelansgemeenschappen te ondersteunen en om de voedselvoorziening van Europa veilig te stellen. We kennen hem wel, die mooie term. Maar als de subsidies, juist vooral naar die grootse bedrijven gaan, dan vergroot dat juist de inkomensongelijkheid tussen boeren.
SPEAKER_01Het rapport laat bijvoorbeeld zien dat er één boer is die wel 16,6 miljoen euro per jaar ontvangt, van de.
SPEAKER_00Maar die is toch al lang binnen, die hoeft dan toch niet meer te boeren.
SPEAKER_01Over het algemeen gaat het natuurlijk ook niet direct om één boer, maar gewoon over hele grote agrobedrijven die hier gewoon heel slim op inspelen. En ja die zeggen niet op een gegeven moment genoeg is genoeg, blijkbaar. En het probleem is dus dat die subsidies niet stimuleren dat je duurzamer of diervriendelijker gaat ondernemen. De paar regels die er op dat gebied waren, die zijn in 2024 nog verder uitgehold. En ja het rapport laat echt hele schrijnende gevallen zien van enorm grote varkenshouderijen, die echt miljoenen subsidies ontvangen, terwijl ze allerlei regels overtreden van wat betreft een milieu, dierenwelzijn, of gewoon vergunningen die ze niet hebben of omgevingsoverlast die ze veroorzaken.
SPEAKER_00Ja, dat is dus parelen voor de zwijnenhouders. Maar zo'n varkenshouderij heeft toch helemaal niet zoveel land. Dat is toch voornamelijk een stal en voor de rest halen ze dat veevoer, dat kopen ze toch gewoon. Hoe komen ze dan aan zoveel land en zoveel subsidie?
SPEAKER_01Ja, nee, dit dacht ik ook. Ik vond het heel vreemd. Dus ik ben dit rapport nog eens wat verder ingedigoken. En wat dus eigenlijk zo is, is dat die subsidies per hectare die geven een hele perverse prikkel voor die enorm grote rijke bedrijven. Om maar zoveel mogelijk hectares te kopen. Dus dat doen ook die intensieve veehouderijbedrijven. Die bieden vaak prijzen waar de kleine boer helemaal niet tegenop kan. En ja, je hebt hele gegarandeerde inkomsten. Namelijk gewoon elk jaar de EU-subsidies kun je binnenhalen. En die hectares beheren ze vaak best wel minimaal.
SPEAKER_01Dus er wordt wat mest op uitgereden bijvoorbeeld. Maar heel vaak gaat het hem dus ook gewoon om het hebben van die hectares. En ja, daar hebben die grote industriële veehouderijen nou eenmaal het geld voor. En ja, soms worden ze wel heel intensief gebruikt. En dan wordt er bijvoorbeeld vee voor opgeteeld met monocultuur. Dus ook niet per se een duurzame bestemming.
SPEAKER_00Ze groeien dus eigenlijk geen gewassen, maar ze groeien geld op die akkers.
SPEAKER_01Ja, zullen we er ook één kopen? Studio plantaardig hectarepremie. Maar goed, Greenpeace, die dringt er dus heel duidelijk op aan, net als Anna Stroenberg trouwens, om bij een herziening van het subsidiebeleid te gaan zorgen dat belastinggeld echt veel beter verdeeld wordt. Dus niet langer naar de rijke grondbezitters en de megastallen en de steeds verder geïndustrialiseerde landbouw. Maar naar boeren die het moeilijk hebben en naar boeren om ze te helpen om duurzamer te werken.
SPEAKER_00Ja, en dan vraag je je af waarom is dat nou zo moeilijk?
SPEAKER_01Nou, luister dan nog even het gesprek wat ik met Anna Strolenberg had. Dan weet je het.
SPEAKER_00In een vorig journaal hebben we het gehad over de organisatie Farmkind, die met hun campagne Forget Vegan January mensen ontmoedigden om mee te doen met veganary. En vroeg om in plaats daarvan geld te doneren voor dieren. Een aflaat dus eigenlijk. En dat zou volgens de oprichters effectiever zijn, omdat maar heel weinig mensen bereid zijn om vegan te worden. Sterker nog, ze vonden dat je dat maar het beter niet aan mensen kon vragen, want dat schikt ze juist af.
SPEAKER_01Ja, ik vond dat echt wel een hele pijnlijke situatie.
SPEAKER_00Ja, en het was nog lang onrustig in het grote dierenactivistenbos. Want heel veel mensen vonden dit moreel verwerpelijk. En ze waren ook vooral boos dat met deze campagne vijanuary nogal hard werd gebashed en ook het idee van veganisme nogal belachelijk werd gemaakt. En dat ook nog eens een keer door collega dierenbeschermers. Het was een soort van friendly fire eigenlijk. Nou, we zeiden toen al: hier komen we over een maand nog eens een keer op terug om te kijken wat voor effect dit heeft gehad. Want als ze gelijk hebben dat dit uiteindelijk beter werkt, dan is dat natuurlijk wel.
SPEAKER_00Dan willen we dat natuurlijk wel weten.
SPEAKER_01En jij bent erin gedoken.
SPEAKER_00Ik ben erin gedoken. Om te beginnen, mensen zijn viganuary niet vergeten, ondanks deze campagne. Volgens cijfers van viganuary zelf deden maar liefst 30 miljoen mensen mee dit jaar. En dat is opnieuw een record. En dan die donatiecampagne. Die haalde tussen de 16.000 en 59.000 dollar op. Dat is een hele ruwe schatting. Maar dat is voornamelijk welk deel van het geld dat ze in die periode ophaalden, denken ze zelf dat door die campagne komt. Maar goed, laten we even van de hoogste schatting uitgaan: 60.000 dollar.
SPEAKER_00Ze zeggen er niet bij hoeveel individuele donoren dat waren. Maar ik schat in dat dat er rond de 2000 moeten zijn geweest. En het is niet duidelijk welk deel daarvan. Hoeveel mensen daarbij waren die de daily mail hebben gelezen en die dus gepakt werden door dat frame van ik wil geen veganist worden, maar ik wil wel compenseren voor de dieren die ik eet.
SPEAKER_01Maar Max 60.000 dollar, zijn ze daar nou heel enthousiast over?
SPEAKER_00Nee, ze zeggen er zelf heel eerlijk bij. We do not consider this an exciting result. En ze gaan nog veel dieper door het stof, want ze hebben een best wel uitgebreid artikel geschreven waarin ze reflecteren op welke fouten ze hebben gemaakt en welke lessen ze hebben geleerd. Dat vind ik wel heel integer. En dat is ook wel heel interessant om te lezen. We zetten hem even in de show notes. Want hun strategie was dus eigenlijk om die negatieve aandacht die elk jaar wel in de tabloids is over veganary, om die te hijacken en die dan te gebruiken voor positieve publiciteit over doneren.
SPEAKER_00En dat is natuurlijk wel heel slim. En ze hoopten zelfs dat ze de boel zo ver konden opzwepen dat er uiteindelijk een groot televisiedebat zou komen tussen de ene kant doneren en aan de andere kant vegan worden.
SPEAKER_01Wat al allebei best wel goede opties zijn.
SPEAKER_00Ja, precies. Dus ook weer eigenlijk wel heel erg slim. En als je kijkt naar hoeveel mediaandacht ze aanvankelijk kregen, niet onwaarschijnlijk dat het ze gelukt was. Maar het liep anders. Want ze zijn halverwege de campagne zelf zo erg geschrokken van alle reacties en ook de infeiting die dit losmaakte binnen de bredere dierenbeweging, wel voornamelijk de Britse dierenbeweging, denk ik, want ik heb er in Nederland niet heel veel van gehoord, dat ze hun toon hebben aangepast. Ze hebben ook met een aantal experts of zeer ervaren dierenactivisten gesproken.
SPEAKER_00Moeten we hier nou mee door of moeten we aan de rem trekken. En ze hebben toch, voor de zekerheid hebben ze die website offline gehaald, in een gewijsdruge vorm weer online gebracht. En ze zijn hun toon flink gaan matigen. En ze vermoeden zelf dat ze daardoor wel heel erg veel momentum zijn kwijtgeraakt en ook publiciteit zijn misgelopen. Want één radiointerview, wat ze wel al hadden opgenomen, werd uiteindelijk niet uitgezonden omdat ze daarin te mild waren geworden. Dat is eigenlijk toch wel weer heel zielig.
SPEAKER_01Ja, dus eigenlijk was die hardere strategie, die leek wel iets op te gaan leveren.
SPEAKER_00In elk geval in mediaandacht. Ja, maar niet echt in donaties viel dat dus wel heel erg tegen. En er is intussen ook een onderzoek gepubliceerd naar de vraag wat zo'n aflaatboodschap nou doet. Rethink priorities, die heeft dat uitgezocht in samenwerking met Farmkind door 5600 Amerikanen een aantal vragen voor te leggen. En een van die vragen was om te testen of mensen inderdaad meer open stonden voor doneren dan voor dieetverandering.
SPEAKER_00Wat je wel al een beetje verwacht. Die vraag om te doneren, die vonden mensen aantrekkelijker dan de vraag om je dieet te veranderen. Maar eigenlijk was het nog best een klein verschil, viel me op. Het was wel statistisch betrouwbaar, maar het ging echt maar om een paar procentpunt. Maar dit werd door Farmkind wel aangevoerd als een belangrijke onderbouwing van hun campagne. Maar de andere resultaten van het onderzoek onderbouwen hun campagne eigenlijk niet. Want ze legden ook twee verschillende donatieoproepen voor. Eentje waarin gewoon werd benadrukt dat je heel veel dieren kunt helpen door te doneren.
SPEAKER_00En een ander die deed dat ook, maar die stelde daarnaast, je hoeft niet van dieet te veranderen. Gewoon doneren dat kan al net zo effectief zijn. En wat blijkt dan? Die boodschap die dieetverandering een beetje neerhaalde of downplayden, die leverde iets minder donaties op. Ook weer geen groot verschil. Maar ja, hun hoop was natuurlijk dat dat veel meer donaties zou opleveren. En het idee dat je hiermee mensen over de streep krijgt, dat blijkt dus op basis van dit onderzoek niet te kloppen.
SPEAKER_01Kortom, je krijgt niet meer donaties binnen als je erbij zegt, maar je kunt gewoon wel lekker vlees blijven eten.
SPEAKER_00Kennelijk niet. En ja, dat is toch wel heel jammer, eigenlijk. Want die kernboodschap you don't have to be vegan to help animals. Da kan ik me eigenlijk wel in vinden. Ook al blijkt die dus niet zo goed te werken als gehoopt. Ik heb zelf ook best wel best wel eens meegemaakt dat mensen het gevoel hadden dat ze niet aan vegan doelen konden doneren, zolang ze zelf geen veganist waren. Ja, dat is natuurlijk heel zonde. En ik vind het eigenlijk wel heel mooi dat Farmkind probeert om die twee ideeën een beetje uit elkaar te trekken.
SPEAKER_00En verder is het natuurlijk ook wel een interessante morele vraag of je überhaupt het leed dat je veroorzaakt kunt afkopen. Die vraag kun je met geen enkel effectiviteitsonderzoek beantwoorden.
SPEAKER_01Nou, we hebben er in ieder geval veel van geleerd van deze campagne. En heel mooi dat ze hem zo goed geëvalueerd hebben.
SPEAKER_00Ja, absoluut. Heb ik jou trouwens al eenteld dat ik zelf ooit een keer precies de omgekeerde campagne heb gedaan.
SPEAKER_01Nee.
SPEAKER_00Ja, dat is wel wel een tijdje geleden. Dat was nog in de tijd dat het ProFeg Viva Las Vegas heten en dat we onze stuk meer konden permitteren. Maar toen zijn we een website gestart waar je je kon laten betalen om geen vlees te eten. En dat was dan bij wijze van 1 april grap. Die website die heette Veggie Credits. En de slogan was word rijk eet vega, geloof ik. En ja, daar hebben zich toen heel veel mensen voor aangemeld. Want je moet zeggen, je kon je enerzijds aanmelden om dus geld te verdienen door 30 dagen plantaardig te eten.
SPEAKER_00En anderzijds kon je je aanmelden om dan dus te sponsoren om bijvoorbeeld je autorit of je vlucht te compenseren. En er hebben zich honderden mensen aangemeld om geld te krijgen, maar er hebben zich geen mensen aangemeld om geld te geven.
SPEAKER_01Wat erg. En is er veel feedback gekomen eigenlijk op die campagne?
SPEAKER_00Ja, helaas wel. Wij hebben ook echt heel veel mensen boos gemaakt toen. Heel veel mensen die waren not amused. Kennelijk was de grap te geloofwaardig. Mensen dachten echt dat ze geld zouden krijgen. Een van de aanmelders was dus al naar de Eclaza gegaan om al dat geld wat we beloofd hadden uit te geven al voordat die maand begonnen was. Om dus allemaal hele dure vlees- en zuivelvervangers in te slaan.
SPEAKER_01Maar er is nooit iemand geweest die hem daarvoor gesponsord heeft.
SPEAKER_00Nee, tot mijn grote schaamte niet. Ja, en we hebben wel veel van dat soort boze reacties gehad. En ja het liep een beetje uit de hand. Er waren geen kranten die het opgepakt hadden, ja, gelukkig misschien. Maar ik denk dat de meeste media door hadden dat het niet in de haak was. Maar ik kreeg op een gegeven moment wel iemand van Wakker Dier aan de telefoon die daar dan een social media bericht over wilde schrijven. En ik dacht van shit, wat moet ik nou doen? En ik ben dus gewoon door blijven liegen. Ze vroegen nog zo van, ja, maar wat nou als je als je al vegetariër bent, dan bespaar je toch geen dieren.
SPEAKER_00Dan kun je dan ook nog geld krijgen. Dus ik zei, ja, ja, want dat is nou eenmaal hoe de groene economie werkt. Er zijn ook heel veel landen die geld betaald krijgen van andere landen voor CO2 die ze niet uitstoten. Ik was op dat moment nog mijn scriptie aan het schrijven over de groene economie. En ik was een beetje cynisch aan het worden. Ik heb toen de telefoon neergelegd en ik schaamde me kapot. Tot op de dag van vandaag schaam ik me nog een beetje. En ze hebben die social media posts uiteindelijk niet geplaatst. Dus ik vermoed dat ze uiteindelijk ook wel doorkregen dat het allemaal niet te vertrouwen was.
SPEAKER_01Nou, dan moet ik hem afsluiten met slecht nieuws: weer over de vogelgriep. Op 23 januari werden er voor het eerst antistoffen tegen de hoogpatogene vogelgriep gevonden bij een koe. En het gaat dan om een melkkoe in Friesland. En dat was voor het eerst in Nederland en zelfs in heel Europa voor het eerst. En een paar dagen later bleken er nog vier koeien op datzelfde bedrijf deze antistoffen te hebben. De koe is wel echt ook ziek geworden van die vogelgiep, maar ze overleed niet. Dus ze had bijvoorbeeld het problemen met de ademhaling en bij haar uier.
SPEAKER_01Het is wel zo dat er geen virus in de melk van de koe is aangetroffen. Op een kamervraag aan minister Wiersma of melk van besmette koeien veilig is om te drinken, antwoorden ze dat het niet per definitie onveilig is. Omdat de melk over het algemeen wordt gepasteriseerd. En in dat geval is volgens haar dan het risico op de overdracht van het virus weggenomen. Maar goed, er wordt natuurlijk ook wel rauwe melk gedronken. Bijvoorbeeld wat je dan rechtstreeks bij de boerderij kan kopen. En daar zijn nu experts ingeschakeld die duidelijkheid moeten gaan geven over de vraag of rauwe melk wel gewoon kan worden gedronken.
SPEAKER_01En ondertussen weten we wel dat in de VS al veel meer koeien met het virus besmet zijn geraakt. En daar gaat het echt om honderden melkveehouders waarvan echt de hele kudde besmet is. En daar weten we wel dat het virus via het drinken van rauwe melk ook mensen kan besmetten. Hoe dan ook, is de kans wel echt groot dat deze ontwikkeling er nu voor gaat zorgen dat er ook in Nederland allerle extra veiligheidsmaatregelen en monitoringen plaats zal gaan vinden op melkveehouderijen. En wellicht versnelt het in ieder geval de acceptatie van preventieve vaccinaties tegen de vogelgriep.
SPEAKER_00Ja, vadertje staat waakt over ons.
SPEAKER_01Ja, zo is het maar net.
SPEAKER_00Ja, maar ook maar wel echt maar net.
SPEAKER_01Goed, dit is hem. Wij zien elkaar over twee weken weer.
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...