In het Vegan Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman (ProVeg) het laatste nieuws door op het gebied van de 'eiwittransitie'. Met dit keer: Nieuwe stikstofplannen: aantal koeien per hectare moet omlaag De kogel is door de kerk, er komt een uitzendverbod voor de vleessector EU presenteert de Livestock Strategy EU presenteert Protein Action Plan Een nieuw hoofdstuk in het veggieburgerdebat: here we go again EU subsidieert nog steeds vleesreclame Kaas is nu een bijproduct van eiwitshakes Tekort aan wilde vis om de kweekvis mee te voeren Studenten van ROC Amsterdam winnen het NK Groente BBQ Presentatie: Esther Molenwijk, Stichting The Food Revolution ism ProVeg Nederland, Pablo Moleman Research & Redactie: Jenny Pannenbecker, Mara Ruijter, Iris van Dongen, Pablo Moleman en Esther Molenwijk Mixen en masteren: Tijmen Bergman Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_03Hoe wordert de plantaardige revolutie? Mijn naam is Esther Molenwijk.
SPEAKER_02En ik ben Pablo Moleman.
SPEAKER_03En dit is het Studio Plantaardig Journaal. Pablo, jij bent nog niet thuis geweest of je bent alweer uitgevlogen.
SPEAKER_02Ja, dat klopt. Nieuwe opdracht. We zijn nu een tour aan het maken langs verschillende landbouwbedrijven om meer te leren en relaties aan te leggen met de regeneratieve landbouw.
SPEAKER_03En dat is begonnen in het Verenigd Koninkrijk begrijp ik.
SPEAKER_02Ja, we waren bij Groundswel, dat is het jaarlijkse event rondom de regeneratieve landbouw. En dat was bomvol. Ja, ze hebben echt wel momentum kunnen merken. Dat is echt een beweging die enorm aan het groeien is. En het was vooral heel erg verwarrend eigenlijk. Al bekende kaders die lijken een beetje te verschuiven. Aan de ene kant zijn het echt wel onze medestanders, want ze zijn bijvoorbeeld heel fel tegen de industriele landbouw.
SPEAKER_02Ze willen het hele systeem om gaan gooien. Maar ze zijn ook heel erg fel tegen bewerkte producten. Dus dat maakt het dan een beetje ingewikkeld al. Maar dan stond er bijvoorbeeld ook op die main stage een wetenschapper die eerst nog flink aan het afgeven was op pesticiden en aan het opscheppen was over hoe hij Trump had overtuigd om daar iets tegen te doen. Stond vervolgens onder luidgejuich te verkondigen dat we meer en niet minder koeien nodig hebben om het klimaatprobleem op te lossen.
SPEAKER_03Maar is dat dan op gebaseerd, dat idee, dat er in die regeneratieve landbouw meer koeien nodig zijn?
SPEAKER_02Ja, dat is een lang verhaal. Dat heeft te maken met dat vastleggen van koolstof in de bodem. En volgens zijn onderzoek zou dat dan zodanig afwegen tegen de metaanuitstoot. Dus dat je, weet ik veel, zes jaar aan CO2-uitstoot van de Verenigde Staten in de grond kon vastleggen. Maar voor zover ik heb kunnen nagaan, is dat echt onzin.
SPEAKER_03En die koeien leggen geen koolstof vast in de bodem, toch? Dat is het gras.
SPEAKER_02Die stampen dat dan de bodem in. Maar je kan ook koolstof vastleggen in de planten die niet groeien doordat je daar koeien hebt staan natuurlijk. Dus het is een ingewikkeld verhaal. Maar het is ook heel gevaarlijk als je ziet hoe ontzettend veel animo er nu voor die boodschap is. Dus heel veel in elkaar te puzzelen. Want ik denk niet dat dit de vijand is. Ik denk wel dat we een soort van hier iets mee moeten met deze beweging. Maar ik ben er nog niet helemaal uit hoe dit gaat passen.
SPEAKER_03Nou, wat goed dat jullie daar je licht op laten schijnen. Maar vandaag hebben wij weer een hele berg items om ons licht op te laten schijnen. Ik ga beginnen straks met een doorbraak wat betreft de arbeidsmisstanden in de vleesindustrie.
SPEAKER_02Ja, en ik heb een tractorlading aan nieuws uit Brussel.
SPEAKER_03Dan wil ik graag nog even aandacht voor de promotie van vleesproducten door de Europese Unie.
SPEAKER_02Ja, en ik heb een opvallend weetje over weiwit.
SPEAKER_03Wat heeft El Nino in Peru met kweekvis te maken? Daar gaan we het ook over hebben.
SPEAKER_02Ja, en we eindigen natuurlijk weer met goed nieuws.
SPEAKER_03Goed. Maar uiteraard moeten we weer even terugkomen op die stikstofplannen in Den Haag. Want in het vorige journaal hadden we het daar ook al over. En dat was net op de dag dat het vernaalde luchten ging, werden de plannen gepresenteerd. Het meeste was al uitgelekt, dus dat hebben we al besproken. Dus wat betreft die bufferzone rondom natuurgebieden, die 500 meter tot wel een kilometer gaat worden. Maar een interessante toevoeging nog, die we toen nog niet wisten, is dat het kabinet wil naar een maximum van 2,6 koeien per hectare in 2035. En dat is best wel ambitieus.
SPEAKER_03Minister Adema wilde toen ooit nog naar 2,85 koeien per hectare. En dit gaat net nog ietsje verder, dus ietsje extensiever nog. Alhoewel milieuorganisaties ooit hadden berekend op basis van die plannen van Adema dat eigenlijk 2,3 koeien per hectare het maximale zou zijn om de milieudoelstellingen te halen. Maar goed, we gaan dan een stukje naar beneden. En dan is natuurlijk aardig wel even om te kijken van waar staan we dan op dit moment. Nou, een gemiddelde boer in Noord-Holland die haalt dat wel. Die heeft eigenlijk gemiddeld maar zo'n twee koeien per hectare.
SPEAKER_03Maar in Noord-Brabant, Zeeland en Limburg heb je echt die veel intensievere melkveehouderij. En daar gaat het om gemiddeld wel vier koeien per hectare. Er zijn ook gewoon boeren die een koeien überhaupt niet naar buiten laten. Dat lijkt toch wel wat meer op de bio-industrie daar wat betreft de koeien. Ja en die zullen dus of echt heel erg moeten krimpen of meer land zien te vinden op de een of andere manier. Dus voor die melkveehouders zal er echt wel wat gaan veranderen als deze maatregelen erdo komen. Woensdag 1 juli debatteerde de Tweede Kamer over deze plannen. En ja, de vonken die vlogen er wel echt van af.
SPEAKER_03Heb jij het gezien, Pablo?
SPEAKER_02Dat kan je wel zeggen, ja, poeh.
SPEAKER_03Ja, er was natuurlijk veel kritiek vanuit de gebruikelijke partijen, zoals de BWB en toch ook wel de PVV. Maar ja, dit keer zag je ook dat de Forum voor Democratie, ja 21 en dan die Mona Keizer, die afgesplitst is, enorm aan het strijden zijn om de beeldvorming dat zij voor de boeren opkomen. Maar goed, al lijkt het toch wel dat er echt een meerderheid gaat komen voor deze plannen. Vooral dat Pro kan zorgen voor een meerderheid in de beide Kamers. En ze hebben al aangegeven om echt voor te willen gaan stemmen. Ze hebben ze heel duidelijk gezegd dat de plannen niet worden afgezwakt.
SPEAKER_02Ja, daarom waren die andere partijen natuurlijk ook zo boos. Ze hadden eigenlijk voordat het debat al begon, hadden ze het wel plat geslagen.
SPEAKER_03Dat is waar, ze had het al helemaal gekapt. Ja, ze zeiden, dit is de ondergrens. Nou goed, de kabinetsvoornes worden nu in aparte wetten vastgelegd, zoals we voor het keer al hadden besproken. En de eerste wordt in oktober verwacht. Dus nou dan komt er weer een mooie nieuwe update van onze kant. En ja, zolang we nog bij de politiek zitten, ga ik ook meteen nog even door naar dat item ook van vorige week over het uitzendverbod in de vleessector. We vertelden toen al dat de vleessector, nou ja, claimde dat ze allerlei verbeteringen door hadden gevoerd en nog door zouden gaan voeren, maar dat er toch eigenlijk weinig van terecht leek te komen.
SPEAKER_03En ja, nu is de kogel dan echt door de kerk. Er komt een uitzendverbod voor de vleesindustrie. Minister Velbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die wint er ook echt geen doekjes om. Hij heeft het in de aankondiging over misstanden die in de 19e eeuw thuis horen. En hij zegt: de vleessector heeft alle kansen gekregen zichzelf te verbeteren, maar blijkt ontzettend hard leers. Laten we ook nog even luisteren naar een klein fragmentje van hem in het RTL Nieuws.
SPEAKER_04De vleessector zegt ook, oké, als we dat moeten gaan doen, wordt wel het vlees duurder.
SPEAKER_00Ietje, ietsje. In Duitsland heel weinig. Ik geloof eigenlijk bijna nul. En de analyse die wij hebben laten doen, is heel weinig. Procent, half procent erbij. Het wordt iets duurder. Echt wel ietsje, dubbeltje. En ik denk dat een heleboel mensen, als ze wisten wat er in de slachthuizende feesverwerking gebeurde, denken, nou ja, dat is wel waard of.
SPEAKER_04Ja, waarom is dat het waard op?
SPEAKER_00Omdat het verschrikkelijk is wat daar gebeurt met medewerkers.
SPEAKER_02Ja, ik vind dit echt uniek. En het is tragisch dat het zo uniek is. Maar wat je hier ziet is dus dat een politicus een moreel standpunt inneemt. Dat hij gewoon zegt van ja, misschien kost het een beetje geld, maar dit is wel even belangrijker. Ik vond het echt mooi om te horen.
SPEAKER_03En je zou eigenlijk het filmpje er nog bij moeten zijn. Hij zegt het wel echt onverschrok. Hij is niet het type waarvan je denkt van als de vleesindustrie nou even moeilijk gaat doen, dan krabbelt hij weer terug zijn hokken. Zo'n type lijkt het me niet.
SPEAKER_02Ja, nee, het heeft een lange aanloop gehad natuurlijk. Maar ze gaan nu echt niet meer terug, heb ik het idee.
SPEAKER_03Nee, het helpt natuurlijk ook dat dit in Duitsland ook al doorgevoerd is, waardoor hij gewoon kan verwijzen naar daar werkt het. Nou, het is misschien nog goed om te noemen dat het uitzendverbod gaat gelden voor alle bedrijven die dieren slachten en die vlees verwerken. Maar dus niet voor de veehouderij, dus niet voor de eventuele uitzendkrachten die boeren in dienst hebben. En het geldt ook alleen voor grote bedrijven. En dat is dan gedefinieerd als meer dan 20 medewerkers. En het gaat in per 1 maart 2028. Dus ja, het duurt dus nog even, maar het gaat wel echt gebeuren. En ja, natuurlijk stond de vleessector wel meteen op haar achterse benen.
SPEAKER_03Vlees NL heeft al aangekondigd dat ze een gang naar de rechter overwegen. En zij beweren, dat vond ik wel interessant. Dat de overheid met het verbod haar eigen onvermogen om malafide praktijken aan te pakken, maskeert en bedrijven onnodig dupeerd. Dus hier zeggen ze eigenlijk dat er malafide praktijken plaatsvinden in de vleessector. En ja, ik vind het ook interessant dat ze zeggen van ja, de overheid heeft zijn eigen onvermogen. Maar het juist het feit dat de overheid dit doet, is laat ze dus zien dat ze wel degelijk iets ondernemen.
SPEAKER_02Ja, ze leggen de verantwoordelijkheid volledig bij de overheid neer. Maar dan mogen ze vervolgens uitleggen waarom dat onvermogen vooral in de vleessector geldt en niet in al die andere sectoren.
SPEAKER_03Tuurlijk hè. Nou, dan ook heel interessant is dat NePluvie, dat is de organisatie van pluimveverwerkers, die zegt eigenlijk: ja, nee maar jongens, wij hebben hier niet zoveel mee te maken. Die proberen zich een beetje los te weken van de rest van de vleesindustrie. En ze zeggen ja, bij ons gaat het veel beter. En wij willen echt niet over één kamp geschoren worden met al die vakkers en runtveeslachthuizen.
SPEAKER_02Dat is heel collegiaal van ze.
SPEAKER_03Ja, absoluut. Het lijkt erop dat de minister hier niet zo gevoelig voor is. En de vakbond FNV heeft, zoals je natuurlijk ook wel kan verwachten, juist aangegeven dat ze ontzettend blij zijn met dit nieuwe verbod.
SPEAKER_02Nou, dan heb ik dus heel veel nieuws uit Brussel deze week. Dus ga er maar even goed voor zitten. Er werden deze week twee lange termijn visies gepubliceerd, waarin de Europese Commissie uiteenzet hoe het wat hen betreft verder moet in de komende jaren. met zowel de V-tilt als met de plantaardige eiwitproductie. Dus tijd voor een deep dive. Laten we beginnen met die strategie voor de V-tails, de EU Livestock Strategy. En laten we maar met de goede punten beginnen. De Europese Commissie wil kooien voor kippen en varkens gaan uitfaceren.
SPEAKER_02Ze willen ook het lange afstandstransport voor dieren terugdringen. En ze willen het doden van eendagshaandjes stoppen. En ook wordt er gesproken over dierenwelzijnsindicatoren op boerderijen. Gelijke dierenwelzijnseisen voor geïmporteerde producten, zodat die in ieder geval geen oneerlijke concurrentie vanuit buiten de EU komt. En financiering voor boeren die willen omschakelen.
SPEAKER_03Dat zijn toch wel mooie ontwikkelingen, Pablo.
SPEAKER_02Ja, absoluut. Niet allemaal nieuw. Die wetgeving om kooi uit te faceren, die werd in 2021 ook al beloofd. Dus dat werd wel eens tijd. Maar het is elke goed dat ze eraan vasthouden. En ze hebben beloofd voor het eind van dit jaar hier wetsvoorstellen voor te hebben. Maar tegelijkertijd zijn er ook wel wat tegenvallers. Er wordt bijvoorbeeld niks gezegd over kooien bij andere dieren, zoals konijnen, eenden, ganzen, kalfjes. Dat zijn natuurlijk allemaal veel kleinere industrieën dan kippen en varkens. Maar toch.
SPEAKER_02En het blijft allemaal ook wel weer heel erg vaag. Er worden bijna geen concrete maatregelen genoemd of dingen met een deadline, meetbaar. En er wordt, ja, als je tussen de regels doorleest, dan zie je dat er gewoon heel erg wordt vastgehouden aan de huidige intensieve werhouderij.
SPEAKER_03Ja, geen echte holistische maatregelen, geen verandering van het systeem.
SPEAKER_02Nee, ik heb het idee dat dat eigenlijk altijd onze analyse is als we dit soort documenten door bekijken.
SPEAKER_03We zijn ook zo hoopvol, hè.
SPEAKER_02Maar het contrast is ook wel weer heel grappig. Want als je dan die pagina bekijkt waarop ze dit rapport presenteren, dan staat daar bovenaan een foto van een paar leuke Alpenkoeien. En daaronder staat dan from mountain grazing systems and Mediterranean pastoralism to mixed family farms and specialized production systems. Livestock contributes in different ways to food security, territorial cohesion, climate resilience, and the European bioeconomy. Dus er wordt een heel vrolijk beeld geschetst over wat een vitale en belangrijke sector dit is.
SPEAKER_02Waarbij je dan dus al die mooie Europese landschappen voor je oog voorbij ziet flitsen. Maar dus helemaal niks over die bio-industrie, waar 95% van ons vlees en zuivel vandaan komen.
SPEAKER_03Het lijkt hier dan toch een beetje alsof die regeneratieve beweging waar we het in het begin over hadden, eigenlijk dat dat narratief een beetje gebruikt wordt. Om hier de bredere livestockindustrie te legitimeren.
SPEAKER_02Ja, heel erg. Dat is inderdaad natuurlijk heel erg fijn voor de beeldvorming. Ze noemen trouwens wel Specialized Production Systems als het laatste in hun rijtje. En ik denk, ik vermoed dat ze daarmee dan dus die 95% bio-industrie willen wegstoppen. Maar ze zijn dus echt niet van plan daar iets aan te doen. Sterker nog, de veehouderij wordt nu als een cruciale infrastructuur aangemerkt. En dat is toch echt wel een beetje een verschil met de visie die we een paar jaar geleden zagen van farm to fork, waarbij de veehouderij echt wel wat meer als een probleem werd gezien.
SPEAKER_02En nu is het vooral een industrie die beschermd moet worden. En ja, er wordt nog wel ingezet op plannen om die emissies te verminderen, maar vooral op papier. En ja, daar hadden we het de vorige keer ook al even over. En dat is dus helaas werkelijkheid geworden. Ze schrijven nu dus echt in deze strategie dat de manier waarop metaan gemeten wordt op de schop moet. Omdat het dus onderdeel zou uitmaken van een natuurlijke koolstofcyclus. Nou, dat is een hele gevaarlijke ontwikkeling. Daar gaan we zeker nog meer over horen, vrees ik.
SPEAKER_03Maar ik kan me voorstellen dat natuurorganisaties best wel kritisch zijn over deze nieuwe strategie.
SPEAKER_02Ja, zeker. Het Wereld Natuurfonds bijvoorbeeld, wat ik toch zie als best wel een brave organisatie, maar die reageerde als volgt. De strategie leest als een verzameling modeworden die in een gebrekkige AI-chatbot zijn gestopt. Het prijst de sterke punten van de Europese veeteelsector, promoot wat technologische oplossingen, maar pakt de fundamentele uitdaging niet aan. Ze komen alleen met hier en daar wat pleisters. En dan heb je nog het European Environmental Bureau. En die zijn net zo kritisch.
SPEAKER_02De EU blijft zonder duidelijk plan om haar klimaat, gezondheids, dierenwelzijns- en platteland ontwikkelingsdoelen te bereiken. De commissie lijkt erop gebrand om een rooskleurig beeld te schetsen van een industrie die gedomineerd wordt door grote landbouwbedrijven, die winst maken terwijl ze vervuilen. Wederom gaat het hier om winst boven alles en iedereen.
SPEAKER_03Nou, ja, scherpe analyses, maar ja, wat heb je eraan?
SPEAKER_02Ja, naast die livestock strategy presenteerde de Europese Commissie dus ook het protein action plan met hun visie op plantaardige eiwitten.
SPEAKER_03Nou, dat klinkt dan in ieder geval een stukje beter. Werd je daar enthousiast van?
SPEAKER_02Nou, op het eerste gezicht leek dat inderdaad een heel stuk hoopvoller. Want ze koppen dan met reducing the plant protein deficit of the European Union. Dus yes we gaan iets doen aan ons tekort aan plantaardige eiwitten. En er stond ook een hele mooie foto bij van een tafel vol met plantaardige eiwitten. Dus tofu, bonen, linzen en kikkererten. Maar nu komt te catch, in Brussel spreken ze niet helemaal dezelfde taal als jij en ik. Dus als wij het hebben over plantaardige eiwitten. Dan bedoelen we inderdaad de tofu en vleesvervangers, dingen die mensen eten.
SPEAKER_02Maar in dat plan hebben ze het dus de hele tijd alleen maar over. En ze noemen dat steeds plantaardige eiwitten. Dus dat moet je heel goed in je oren knopen wanneer je dat plan leest. Anders denk je misschien per ongeluk dat ze plantaardige diëten aan het bejubelen zijn. En dat valt dus nog wel mee. En die tofu foto op de cover pagina is dus wat dat betreft ook wel een beetje verwarrend.
SPEAKER_03Ja, dan had de communicatieafdeling gewoon niet helemaal goed gelezen waar het rapport echt over ging.
SPEAKER_02Je zou het bijna denken.
SPEAKER_03Oké, dus zij denken nog steeds dat de eiwittransitie of de protein diversification of zo, vooral gaat over dat je je V plantaardige eiwitten voert vanuit Europa in plaats van vanuit Amerika.
SPEAKER_02Ja, nou exact. En dat is dus precies dat tekort waar ze het in de titel over hadden. Het is dus niet een tekort aan plantaardige eiwitten dat we eten, maar een tekort aan veevoer dat we produceren. En dat is een flink tekort hoor. Want van de proteïnerijke bestandsdelen van vevoer, dat zijn oliezaden en peulvruchten, is maar 25% afkomstig uit Europa. En de rest wordt dus geïmporteerd van buiten Europa. De kende soja uit Brazilië en de Verenigde Staten. En ja, dat wordt hier dus niet zozeer aangemerkt als een milieuprobleem, maar eerder als een strategisch risico.
SPEAKER_02Want ja, je hoort het de hele tijd: de wereld wordt minder veilig. Amerika is niet langer onze beste vriend. En we moeten beter voor onszelf leren zorgen. Voedselzekerheid is echt het nieuwe modewoord. Nou, dat zag je bij de livestock strategie. We moeten onze veteelsector beter gaan beschermen. En dat zie je eigenlijk is dus die hele plantaardige proteïne strategie is echt gewoon onderdeel van datzelfde verhaal om te zorgen dat we al onze dieren kunnen blijven voeden, ook in de toekomst. En daar heb je dus meteen de enige concrete doelstelling in het hele plan.
SPEAKER_02Die gaat hierover. En dat is dus om die 25% aan domestische veevoerproductie te verhogen naar 35% in 2035. Nou, die 10% erbij. Ik heb zelf het gevoel dat dat nog niet eens zo heel veel zoden aan de dijk zet. En dat willen ze dus voor een deel gaan doen door zelf meer plantaardige eiwitten te gaan verbouwen. Maar er wordt ook al gekeken naar een mogelijke toekomstige toetreding van Oekraïne. Want die verbouwen ook veel van die gewassen. Dus dat zou ook nog kunnen helpen.
SPEAKER_03Ja. Maar goed, het idee dat als het voor de voedselzekerheid misschien nog veel slimmer is om onze plantaardige eiwitten zelf te eten, in plaats van ze eerst best wel wat te verspillen door ze aan het dier te voeren. Wordt daar dan echt helemaal niks over gezegd in die strategie?
SPEAKER_02Jawel, maar het is echt een beetje een bijgedachte. Dus het overgrote deel van die visie en wat ik zei, alle concrete dingen gaan overvoeren. Maar als je dan helemaal doorscrolt naar de ene laatste pagina van het document. Dan kom je bij een paragraaf over supporting diversified diets. Waarbij ze ja heel erg om de breien heen lijken te draaien over wat ze nou precies bedoelen met een diversified diet. Het lijkt eigenlijk alsof ze daar dat spelletje verboden woord hebben zitten spelen.
SPEAKER_02Dat iemand zei, oké, we gaan voor een diversified diet met meer plantaardigheid. af, dat is dus het verboden woord. Je mag niet meer plantaardig zeggen en je mag ook niet minder dierlijk zeggen.
SPEAKER_03En wat is er uitgekomen dan?
SPEAKER_02Ja, dan komt er dus iets als varied and more balanced diets. Waarbij dus die balans, wat je dan moet balanceren, dat wordt niet benoemd. En dat would help build viable value chains for plant-based and territorially integrated animal products. Improve public health outcomes. Dus ja, heel graag en breedsprake. Maar het is dus al heel wat dat ze het überhaupt over dieten hebben. Waarbij ze dan ook nog heel duidelijk zeggen van dat noemen we een diversificatie.
SPEAKER_02En die moet dus should be pursued while safeguarding the competitiveness and long-term viability of de European livestock sector. Die moet helemaal eerst veilig gesteld worden voordat we het over ons dieet kunnen hebben. En wat je ook ziet, is dat de uitvoering van die dieetverandering, die wordt volledig bij de lidstaten neergelegd. Dus er is geen EU-doel voor plantaardige eten, zoals we nu wel al een doel in Nederland en in Vlaanderen hebben.
SPEAKER_02Lidstaten worden aangemoedigd om zelf na te gaan denken over belastingmaatregelen. Dus lagere btw-tarieven voor. Nou, dat is dan onduidelijk waarvoor natuurlijk. Maar ik neem aan voor gezonde en duurzame voeding, dus plantaardig. En ja, dat is dan ook wel weer een beetje jammer. Want in een uitgelekte versie die we een paar weken geleden al zagen van dit document, daar stond nog dat ze lidstaten gingen ondersteunen.
SPEAKER_03Dit is eruit gelobied.
SPEAKER_02Dat is er dus in het laatste moment uitgehaald. Nu staat er alleen dat lidstaten het kunnen overwegen om het zelf te doen. Nou heb ik toch nog één lichtpuntje waarin ze toch een beetje hun eigen middelen gaan inzetten om iets aan dieetverandering te doen. Ze willen namelijk wel specifiek de consumptie van pulvruchten aanmoedigen. Dat staat in een hele andere paragraaf. Heeft niks te maken met dieetverandering, maar meer met de belangen van de Europese boer, uiteraard. Maar ze willen bijvoorbeeld het scholenprogramma gaan uitbreiden. Dus waar je nu schoolmelk en schoolfruit kunt krijgen met EU-subsidie, moeten er straks ook schoolpulvruchten komen.
SPEAKER_02Dus dat vind ik wel leuk. Dan groeit er toch weer een generatie op die leert dat je die bonen ook zelf kunt eten. En ze willen ook bonen expliciet gaan meenemen in de promotiecampagnes. Dus ja, al die subsidies voor reclames voor Europese producten. Het zijn toch een paar dingen waarvan uit de plantaardige hoek hard voor gelobbyd is. En die toch de eindstreep hebben gehaald.
SPEAKER_03Kijk, oké, goed nieuws. Nou ja, nee, eigenlijk geen goed nieuws, maar een lichtpuntje, laten we het zo zeggen. Een lichtpuntje binnen het schil. En dat er natuurlijk meer plantaardig wordt geteeld in Europa om aan de dieren te voeren, is op zich geen slecht nieuws. Alleen, je zou willen dat ze ook iets over de hoeveelheid dieren zouden zeggen natuurlijk.
SPEAKER_02Absoluut. Maar er zitten best wel wat aanknopingspunten in om dingen verderop in het proces aan te scherpen en er toch nog wat meer uit te slepen. Dus dit is zeker niet alleen maar slecht nieuws.
SPEAKER_03Pablo, nu hebben we dus nog één dossier over Brussel staan. En ja, ik heb er een beetje moeite mee dat we het hier nu weer over moeten gaan hebben.
SPEAKER_02Ja, ik ook. Maar het lijkt er toch op dat we nog steeds niet klaar zijn met die discussie over de namen van vleesvervangers. Over verboden woorden gesproken. Want er was dus al een moeizaam compromis bereikt, waarbij termen als bekon en rund en ki werden verboden, maar puur omschrijvende termen als burger, worst en nuggets nog wel mochten. Dat alleen al, dat compromis was al best wel een klap voor de vleesvervangersector. Maar volgende week staat er weer een ander dossier op de agenda van het Europees Parlement dat hier aan raakt.
SPEAKER_02En de grote vrees bestaat dat die kans gaat worden aangegrepen om toch weer nieuwe amendementen indienen om ook die vegaburgers en worsten verboden te krijgen.
SPEAKER_03Het is niet te geloven, zelfs dat gunnen ze ons niet.
SPEAKER_02Nee, absoluut. Terwijl het grootste deel van Brussel het echt spug zat is. Er zijn ook al. De rapporteur die verantwoordelijk is voor het dossier, die heeft het juist allemaal geprobeerd uit te houden. Die zegt van we hebben deze discussie gehad, we hebben dit afgesloten, klaar, uit. Maar er gaan dus geruchten rond dat ze het toch gaan proberen. En de No Confusion coalitie, dat is een groep van meer dan 600 bedrijven en goede doelen onder leiding van We Planet, die zich hier al heel lang tegen verzetten, die hebben nu een open brief gestuurd naar Manfred Weber.
SPEAKER_02Dat is de baas van de Christen Democratische fractie in het parlement. En ze hopen dus dat hij zijn fractie intoon gaat proberen te houden voorkomen. Dat ze toch dit dossier weer heropen. Want hij heeft zelf eerder tegen dit verbod gestemd en zich ook duidelijk uitgesproken door te zeggen: consumenten zijn niet dom. Nou goed, Celine Imar, de Franse Europelementariër die achter dit verbod zit, die heeft al gereageerd. Ze heeft nog niet gezegd of ze dan daadwerkelijk met die amendementen gaat komen. Maar ze kwam wel al met een nogal vreemde aanval op de plantaardige industrie.
SPEAKER_02Ze schreef, als deze lobbyisten op zoek zijn naar een nieuwe naam, dan kunnen ze hun eigen tranen in een flesje doen en het lobby tranen noemen. Geen bronwater, maar gewoon de zouten tranen van verslagen lobbyisten. Voor één keer komt het label dan overeen met wat er in het product zit en gaat het niet ten koste van boeren.
SPEAKER_03Dit komt uit haar tenen. Dit is echt blijkbaar. Echter op gemunt.
SPEAKER_02Dit lijkt bijna een slechte persiflaage van Plankton uit Spongebob. Ik zie echt een soort van ultieme slechttrekken met een soort van wraakfantasie. Terwijl ze al lang gewonnen heeft. Dus ik sta hier echt heel heel raar bij te kijken, maar het ontbreekt er in elk geval niet aan zelfvertrouwen, kunnen we wel zeggen. En je kunt het tegencampagne nog altijd ondersteunen via de website noconfusion.org.
SPEAKER_03Pamlo, ik ga jou een klein clipje laten horen. Daar komt hij.
SPEAKER_01Ik was uitgenodigd op het European Veel Dinner. Dit met een volledig menu gebaseerd op koudvlees. Gemaakt door chef Antonie Snoek. Samen met mijn foodies ging ik aan tafel smullen, en stond koudsvlees in de keker omdat dit zo veelzedig is en duurzaam. Wat is jouw favoriete gericht met koudsvlees? Rara, wat was dit?
SPEAKER_03Waarom moest ik je naar luisteren, dit is dus een door de Europese Unie gesubsidieerde influencercampagne die het eten van kalsvlees moet promoten. Want ja, het is weer zover. We moeten het er toch maar weer over hebben. Gesubsidieerde vleespromotie. De EU heeft in 2025 weer subsidie gegeven voor reclamacampagnes, voor onder andere vlees, vis en eieren. En trouwens ook even interessant detail: ook voor bier en wijn. Vinden ze blijkbaar ook belangrijk dat we daar meer van consumeren.
SPEAKER_03Kortom, gemeenschapsgeld voor de promotie van voedsel, dat schadelijk is voor dieren, voor het milieu en voor onze gezondheid. En het gaat niet echt om weinig geld. Het gaat om 132 miljoen euro.
SPEAKER_02En dan vermoed ik dat een groot deel daarvan weer naar vlees en zuivel is gegaan.
SPEAKER_03Precies, ja, bijvoorbeeld naar een campagne van de Stichting Brancheorganisatie Calverse. Zo ontdekte dieren recht. En die brancheorganisatie kreeg 3,4 miljoen euro aan subsidie. En ja die is dan samen met allerlei organisaties uit Frankrijk, België en Italië aangevraagd. Met als doel om jonge mensen te stimuleren om meer, en nu komt die, quote, verantwoordelijkheid, gezelligheid en plezier te combineren door kalsvlees te kopen. En de slogan is dus Be real share European veal.
SPEAKER_03Op de campagnepagina is dan te lezen dat ze kalsvlees willen neerzetten als een vleeswork die rekening houdt met milieu en maatschappelijke vraagstukken. Ja, hoe dat er dan precies uitziet, snap ik ook niet. Maar daar kun je vast een verhaal omheen breiden. Ja, daar kregen ze dus veel subsidie voor. En dat leidde dus tot allerlei events waar bijvoorbeeld allemaal van die jonge hippe influencers worden uitgenodigd. Die ja dit soort filmpjes maken over kalfvleesdinees die ze voorgeschoteld kregen. Van die complete 132 miljoen euro subsidie ging er in totaal 65 miljoen naar campagnes die dierlijke producten bevatten, waarvan ongeveer de helft echt naar pure vlees, zuivel en eieren.
SPEAKER_03Maar ook hier weer een klein lichtpuntje. Er ging ook 66 miljoen euro naar campagnes van alleen maar plantaardige producten.
SPEAKER_02Ja, zoals wijn en bier dus. Ik wil dat lichtpuntje toch een klein beetje uitdoven. Misschien. Dit gaat dus niet per se over plantaardige eiwitten, dit gaat ook gewoon over brood en broccoli en zo. Maar goed, we hebben wel dus net gezien dat ze ook pulvruchten in het zonnetje willen gaan zetten. Oké, dan wil ik het nog even hebben over wepoeder en weiwit. Die kennen we inmiddels allemaal wel. Terwijl dat eerst toch vooral iets voor sporters was, als onderdeel van hun eiwitpoeders.
SPEAKER_02Maar onder invloed van de eiwithype wordt dat nu aan allerlei eiwitverrijkte producten toegevoegd, van repen en yoghurt tot koekjes, chips en zelfs eiwitverrijkt water. En een tijdje geleden heb ik al eens verteld dat al dat toegevoegde weiwit een behoorlijke milieu-impact heeft. Volgens een berekening die ik toen had gevonden, stoot zo'n proteïnereep op basis van wij meer CO2 uit dan varkensvlees. En daar kwamen toen behoorlijk wat reacties op. Want heel veel mensen vonden dat moeilijk te geloven. Want wijpoeder is toch maar een bijproduct.
SPEAKER_02En bijproducten gebruiken, dat is juist heel duurzaam, want die worden anders toch maar weggegooid.
SPEAKER_03Ja, Pablo.
SPEAKER_02Ja, nou ja, daar zit iets in. Als je even naar de geschiedenis kijkt, dan klopt dat. Want van oudsher was wij inderdaad een bijproduct. Een bijproduct van de productie van kaas. Het is de waterige vloeistof die je overhoudt nadat je melk gestremd hebt. En dat is overvloedig aanwezig. Want van elke kilo kaas die je maakt, houd je 9 kilo wij over. En vroeger werd dat inderdaad weggegooid. Dat werd gewoon het riool ingespoeld. Maar dat zorgde voor een enorme milieuramp. Want al dat organisch materiaal dat zo in het rivierwater terecht kwam, dat trok bacteriën aan en dat leidde tot massale vissterfte.
SPEAKER_02Dus in de jaren 70 van de vorige eeuw werd het kaasmakers al verboden om die wijn nog weg te spoelen. En daarna zijn ze dus maar op zoek gegaan naar wat ze dan met die wei konden doen. En toen werd het bijvoorbeeld gebruikt in veevoer. En het werd in kleine hoeveelheden aan allerlei producten toegevoegd om veganisten te pesten. Of niet echt natuurlijk om veganisten te pesten, maar het werd wel gebruikt als goedkope vulstof of als drager van aroma's. Daardoor zien we het nu de hele tijd in zakjes chips terug bijvoorbeeld.
SPEAKER_03Ja, bizar.
SPEAKER_02Ja, en wat daarbij hielp, was dus dat in de jaren 80 en 90 allerlei filtertechnieken werden uitgevonden om dus de eiwitten te kunnen isoleren uit die vloeistof. En zo kwamen dus ook die wijpoeders voor sporters op de markt. Nou, zo komen we dus eigenlijk uit bij de enorme eiwitgekte die nu ontstaan is. Grappig, hoe dat dan een soort van door zo'n milieuregel en door marketing en door nieuwe technieken kan ontstaan. Maar nu zijn we dus op het punt geraakt dat de vraag naar wei zo groot is geworden, dat kaasmakers niet meer kunnen voldoen aan die vraag.
SPEAKER_02En dat grote producenten hele nieuwe verwerkingsmachines en fabrieken aan het bouwen zijn speciaal om wijpoeder te produceren. En de prijs van wei is in de laatste paar jaar verviervoudigd. Ik zag in de Financial Times onlangs een grafiek waarin je nu kunt zien dat wijproteïne isolaat twee keer zoveel waard is geworden als goudakaas. Kortom, we hebben nu het put bereikt dat kaas het bijproduct is geworden van wij in plaats van andersom.
SPEAKER_03Wat een bizarre situatie. Dus we eten meer van al dat soort poederige dingen dan gewoon de blok kaas.
SPEAKER_02Ja, en dat is dus al lang niet meer onschuldig en absoluut niet milieuvriendelijk. De vraag naar wij drijft nu echt. Het is nu de belangrijkste aandrijver van de zuiverproductie. Dus ik stel een nieuwe campagne voor om sporters te overtuigen. No way, hosee. En dit is natuurlijk ook geen excuus om dan maar kaas te gaan eten, wat dan nu het bijproduct is. Want dit laat wat mij betreft, juist zien dat dat hele idee van bijproducten eigenlijk nog best wel betrekkelijk is. En er zit nog een interessante keerzijde aan.
SPEAKER_02Want nu dat wij zo enorm duur is geworden, wordt het opeens weer interessant om wij te gaan maken met behulp van precisiefermentatie. Terwijl ze zich tot nu toe zich vooral richten op het maken van caseïne, daar zijn de vegan cowboys natuurlijk ook druk mee. Is het nu economisch interessant aan het worden om ook wij te gaan produceren. Dus ja, hopelijk zitten daar nog wat mogelijkheden. En ja, wie weet nu het zo duur is geworden dat die chipsmakers zich ook achter de oren gaan krabben en zoeken naar een goedkoper alternatief.
SPEAKER_03Ja, en in een soort wistful thinking zou dit dus de preciesiefermentatieindustrie een boost kunnen gaan geven.
SPEAKER_02Ja, en zorgen dat wij weer meer chips kunnen eten.
SPEAKER_03Goed, dan moeten we het weer eens hebben over kweekvis. En dan bedoel ik dus, moet ik er altijd even bij zeggen: niet die vis die op basis van cellen is gecultiveerd, maar echte levende dieren die in een basin, op land of in zee gekweekt worden. En dat is dus in minder. Dat is meer dan de helft van de vis die we wereldwijd consumeren. En het positieve idee erachter, want het is natuurlijk best wel heel geestodend voor zo'n dier om rondjes in zo'n basin te moeten zwemmen. Maar goed, er zou ook een positief idee achter zitten, namelijk dat de zee niet leegvist hoeft te worden.
SPEAKER_03Maar ja, die realiteit is helaas anders. Want ja, wat eten al die kweekvissen? Ja, dat zijn dus vissen die in de zee gevangen worden voor een groot deel. Bijvoorbeeld anchovist. En daar is nu iets mee aan de hand. Want er wordt op dit moment veel minder anchovist gevangen in Peru. En Peru is dé belangrijkste leverancier van anchovist. Ongeveer 20% van de wereldwijde productie van anchovic vismeel komt ook uit dat land. En in Peru hebben ze op dit moment te maken met een hele krachtige El Nino. Dat is het verschijnsel dat het water van de Stille Oceaan bij de evenaar opwarmt en daardoor zitten er veel minder voedingsstoffen in het water en ja dan daalt de visstand.
SPEAKER_03En dat gebeurt zelfs zo erg dat de Peruanse regering half mei een vangstverbod instelde, dat nu nog steeds voor onbepaalde tijd voortduurt. Met als gevolg een enorme daling van de wereldwijde vismeelproductie, die volgens nieuwsbureau Bloemberg 30 tot 40 procent lager ligt dan een aantal jaar geleden. Maar ja, die vraag blijft hoog, want al die vissen in die basins moeten nog steeds gevoerd worden. Dus de prijs voor vismeel is enorm gestegen, ongeveer verdubbeld.
SPEAKER_02Ook geen bijproduct meer.
SPEAKER_03En het einde van de prijsstijing is ook nog niet in zich. Dus de verwachting is dat de prijs van kweekvis ook nog eens zal stijgen. Zalm bijvoorbeeld met wel 20 tot 25 procent. Nou, viskekers die proberen wel om het vismeel te vervangen, bijvoorbeeld door soja, maar dat levert dan ook weer allerlei andere problemen op. Want die dieren moeten er namelijk echt heel veel van eten. Dus een wetschappelijk onderzoek liet zien dat de hoeveelheid voedsel per kilo gekweekte zalm tussen 97 en 2017 verdubbeld is nadat ze zijn overgestapt van visolie en vismeel naar plantaardig vissen voer.
SPEAKER_03Dus ze hebben daar blijkbaar meer van nodig. Het is natuurlijk ook niet hun natuurlijke eten, zeg maar zo ja. Nou, dan pak ik nog even een interessant onderzoekje erbij. Klimaatonderzoekers van onderzoeksplatform De Smoog. Die rekenden uit dat je ongeveer 14 vierkante meter land nodig hebt om het voer te telen om een kweeksalm op een gewicht van 4,5 kilo te krijgen. En daarmee heeft een kweeksalm ongeveer dezelfde CO2-impact als een vleeskip. Dat voer komt trouwens niet alleen maar in die zand terecht. Veel voer blijft ook nog eens een keer ongegeten.
SPEAKER_03Bijvoorbeeld doordat doordat het te veel in één keer komt en dan is het naar de bomen gezakt voordat die dieren het kunnen eten. Maar goed, het echte probleem is natuurlijk dat kweekvis wordt gevoerd met wilde vis, waardoor kweekvis juist bijdraagt aan overbevissing. En daardoor is er ook minder wilde vis beschikbaar voor lokale gemeenschappen die vaak van deze eiwitbon afhankelijk zijn. Volgens de FAO, de Voedsel en Landbouw Organisatie van de Verenigde Naties, wordt er inmiddels meer dan een vijfde van de wereldwijde vangst in wilde vis verwerkt tot voer voor kweekvissen.
SPEAKER_03En extra sayant is nog eens dat meer dan 90% daarvan ook gewoon geschikt zou kunnen zijn voor menselijke consumptie. Dus ja, ook in die kweekvisindustrie hebben we eigenlijk net als bij de vee-industrie gewoon een gigantisch verlies aan voedingsstoffen.
SPEAKER_02Ja, en 100% is ook geschikt voor consumptie door andere vissen en zeevogels. Dat moeten we ook niet vergeten. Want er zijn gewoon hele voedselwebben aan het leegtrekken.
SPEAKER_03Je hebt het helemaal gelijk. Nou ja goed, de prijzen zijn in ieder geval dus heel erg aan het stijgen. En wie weet dat daarmee de prijs van gekweekte vis ook omhoog gaat en dat daarmee de consumptie wat zou gaan dalen. Maar goed, ook dit keer weer gaan we afsluiten met iets gezelligs. Kanvlees. Nee, kanvlees hebben we al gehad. Nee, nee.
SPEAKER_02Maar dat was toch zo gezellig?
SPEAKER_03Ja, dat is heel gezellig. Ja, maar ik heb iets leukers voor je: het Nederlands kampioenschap plantaardig barbecue. Dat is namelijk gehouden op 28 juni. Was jij erbij?
SPEAKER_02Nee.
SPEAKER_03Ik wist er dus helemaal niet vanaf. Maar gelukkig spotte mijn correspondent Mara die spotte dit nieuws. En ja, het was ook redelijk kleinschalig nog. Het werd gehouden tussen de kassen in Middener in de Beemster. En het kampioenschap heette officieel, let op, het Open Dutch Beastly Vegetables Barbecue 2026. Het is dus een open NK, dus ook voor mensen uit andere landen toegankelijk. En er deden dan dus ook teams uit België en uit Portugal mee. En initiatiefnemers, die zijn puur groente.
SPEAKER_03Daar zou je het een beetje van kunnen verwachten. Maar ook Gastropedia en de World Barbecue Association. En ja, dat is natuurlijk wel heel leuk. Want dat zijn helemaal geen plantbees organisaties, maar die hebben zich hier dus wel hard voor gemaakt.
SPEAKER_02Ja, en puur groente dus. Dus dan neem ik aan dat er geen Beyond Burgers op de grill lagen.
SPEAKER_03Dat zou wel echt een beetje te makkelijk zijn, hè. Nee, nee. De teams moesten. Ja, het was best wel serieus. Die moesten vier onderdelen presenteren: een amuze met kleine voorproefjes, een voorgericht met aubergine, een hoofdricht met courzet en een dessert met aardbei. Nou, dat is dan redelijk gekaderd, maar die ingrediënten kregen ze. Maar verder mochten ze in de kassen de overige ingrediënten bij elkaar verzamelen. Dat is wel weer leuk. En de jury beoordeelde de deelnemers op smaak, techniek, garing en presentatie en het gebruik van verse kruiden en eetbare bloemen.
SPEAKER_02Dit klinkt helemaal niet meer als een barbecue.
SPEAKER_03Nee, klinkt gewoon als een heel lekker culinaire event.
SPEAKER_02Ik zie al die stoere mannen met van die zware schorten die dan eetbare bloemetjes aan het plukken zijn.
SPEAKER_03Ja, aan de andere kant, barbecuen doe je vaak in de tuin. Dus het is ook helemaal niet onlogisch dat je er een paar bloemen bij plukt. Moet je wel wat van af weten trouwens, voordat je dat doet. Maar goed, de overwinning. Die ging naar een team jonge koks. En dat zijn leerlingen van de Sterkklas aan het ROC in Amsterdam. Dat is dan toch wel weer echt heel leuk, toch?
SPEAKER_02Ja.
SPEAKER_03Het is wel even leuk. Ze hebben echt wel hun best gedaan. Wat ze allemaal hebben gemaakt, dat kun je op de website vinden. Maar misschien het leukst is om even amuzen nummer 2 voor te lezen, die ze hadden bereid. Dat was namelijk chichou blaadjes in barbecue olie in een salade van jonge Oost-Indische kerststengels, radijstengels en bladeren, raapstengels en bladeren, venkel, zelderij, waterkers, citrus, groene korianderzaadjes en groene kruiden.
SPEAKER_02Ik hoor heel veel het woord stengels.
SPEAKER_03Ja, dat is een goed punt.
SPEAKER_02Dat associeer ik ook niet met barbecue, maar het klinkt wel heel lekker.
SPEAKER_03Ja, misschien kun je daar dus van alles mee doen. Ja, ze zijn echt wel goed. Ik denk dat we echt iets gemist hebben, Pablo.
SPEAKER_02Ja, ik denk dat we volgend jaar maar in de jury moeten gaan zitten.
SPEAKER_03Ja, een jury is een goed idee. Maar misschien moeten we gewoon heel Studio Plantaardig daara mee gaan doen. Denk je dat jij en ik een beetje zouden maken? Maar ik begreep dus wel dat je met een team van zes mensen mee mag doen. Stel dat we nou gewoon een paar super goede koks onder onze luisteraars hebben. Die denken van ik wil wel uitkomen voor Studio Plantaardig. En dan verzamelen we er een paar en dan gaan we met een studio plantaardig shirt helemaal los op die stengels uit de tuin.
SPEAKER_02Oh ja, dan doe ik de bloemetjes er wel op aan het einde.
SPEAKER_03Dat is goed. Nou, beste luisteraars, jullie weten ons te vinden info het studioplantaardig.nl. Dit was hem, hè?
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...