In dit huidige vogelgriep-seizoen zijn er alweer 2,3 miljoen dieren geruimd en inmiddels is het virus ook in NL overgesprongen op katten en koeien. Hoe is dit virus zich aan het ontwikkelen? Wat kunnen we gaan verwachten? En wat betekent het in de dagelijkse praktijk voor de ongeveer 90 miljoen dieren die wij alleen al in NL in de pluimveehouderij houden? We spreken met: ·Vera Bavinck, bioloog en pluimvee-dierenarts. Met haar methode kip-Up helpt ze veel grote leg-pluimveehouders om de gezondheid, de productie en het dierenwelzijn van hun dieren in kaart te brengen. Daarnaast werkt ze als vaste dierenarts voor pluimveebedrijf Kipster, én zet ze zich in voor vele kleinschalige kippenhouders en alle praktische zaken waar zij tegenaan lopen. Ook aan tafel zit een bekende van de podcast; Professor Thijs Kuiken. Hij is Hoogleraar Vergelijkende Pathologie aan het Erasmus MC. Hij verdiept zich in opkomende infectieziekten, en doet inmiddels al 27 jaar onderzoek naar de hoogpathogene vogelgriep. 4 jaar geleden pleitte hij er in deze podcast al voor om de vogelgriep bij de wortels aan te pakken, oa door het verkleinen van de veestapel. Audio mixage: Marlon van der Pas, Nothing Blank Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_02Verbeter de wereld met VorkMS. Mijn naam is Esther Molenwijk en dit is Studio Plantaardig. Het lijkt inmiddels bijna de gewone gang van zaken te worden, maar dat is het allerminst: vogelgriep. In dit huidige vogelgriepseizoen zijn alweer 2,3 miljoen dieren geruimd. En inmiddels is het virus ook in Nederland overgesprongen op katten en koeien. Hoe is dit virus zich aan het ontwikkelen? Wat kunnen we gaan verwachten?
SPEAKER_02En wat betekent het in de dagelijkse praktijk voor de ongeveer 90 miljoen dieren die wij alleen al in de Nederlandse pluimveehouderij houden? Daarvoor heb ik vandaag twee gasten aan tafel. Vera Baving is bioloog en pluimveedierenarts. Met haar methode Kip-Up helpt ze veel grote legpluimveehouders om de gezondheid, de productie en het dierenwelzijn van hun dieren in kaart te brengen. Daarnaast werkt ze als vaste dierenarts voor kipster en zet ze zich in voor vele kleinschalige kippenhouders en allerlei praktische zaken waar die tegenaan lopen.
SPEAKER_02Ook aan tafel zit een bekende van de podcast, professor Thijs Kuiken. Hij is hoogleraar vergelijkende patologie aan het Erasmus NC en hij verdient zich in opkomende infectieziekten. Hij doet inmiddels al volgens mij 25 jaar onderzoek naar de hoogpathogene vogelgriep.
SPEAKER_00Sinds 199, dus 27 jaar.
SPEAKER_02Vier jaar geleden pleiten we er in deze podcast ook al voor om de vogelgriep meer bij de wortels aan te pakken, onder andere door het verkleinen van de V-stapel. Welkom allebei in de podcast. Tijdens mag ik beginnen met toch maar even de biologische feiten eerst over deze nieuwe status van de vogelgriep. Ik geloof in oktober vorig jaar begon het nieuwe vogelgriepseizoen. Hoe is het virus nu anders ten opzichte van bijna vier jaar geleden dat wij elkaar spraken daarover?
SPEAKER_00Ja, in de laatste twee jaar was de circulatie van het virus in wilde vogels in Europa vrij laag. Maar de afgelopen herfst is de circulatie plotseling heel erg hoog geworden. Zodanig dat we nog nooit zo'n hoge percentage besmette wilde vogels hebben gezien. In alle tijd dat we vogelgriep in wilde vogels volgen.
SPEAKER_02Vooral onder die wilde vogels is hij dus veel toegenomen.
SPEAKER_00Dat klopt. Het is een virus die oorspronkelijk uit Pluimvee komt. Maar een aantal jaren geleden is hij overgesprongen naar wilde vogels. Heeft zich daaraan aangepast. En sindsdien past hij zich beter en beter aan aan wilde vogels. En hij breedt zich ook meer en meer over de wereld uit. En momenteel is het zo dat wilde vogels het virus bij zich dragen. En dat zij dan zelf het virus overdragen aan Pluimvee. Dus hoewel het virus oorspronkelijk Pluimvee kwam, is het nu in Europa de wilde vogels die het overgeven aan Pluimvee.
SPEAKER_02En als ik het goed heb, is het nog steeds die H5N1 variant, maar daarbinnen zit dan weer een soort nieuwe vorm, zeg ik dat goed?
SPEAKER_00Ja, het is nog altijd dezelfde lijn, de geslachtslijn zou je bijna kunnen zeggen, als het virus die in 1996 opgekomen is in China. Kous Kwang Dong lineage van het subtype H5. Die andere subtype, de N kan wel variëren, maar die is de laatste jaren voornamelijk H5N1. En binnen die subtype is er elk jaar wel evolutie, waardoor er nieuwe varianten kunnen optreden.
SPEAKER_00En de afgelopen herfst is er een nieuwe variant opgetreden, die heet officieel DI.2.1. En bijna alle vogels in Europa, zowel wilde vogels als gehouden vogels, die zijn besmet met die nieuwe variant. Dus dat is heel bijzonder dat die nieuwe variant zo succesvol is, is dat die dan alle andere varianten eigenlijk overneemt.
SPEAKER_02Ze zijn er allemaal mee besmet of zeg je degenen die doodgaan, zijn daarmee besmet? Of zijn gewoon alle vogels in houden.
SPEAKER_00Degene die waarin vogelgriep vastgesteld is, die zijn daarmee besmet. Onder de vogels die besmet zijn met vogelgriepvirus, zijn bijna 100% van die vogels met die variant besmet. Vanuit Italië tot Noorwegen, van Estland tot Ierland. IJsland. Allemaal met dezelfde variant. Zo snel gaat zo'n virus rond.
SPEAKER_02En welke wilde vogelpopulatie zijn nu het meest getroffen op dit moment?
SPEAKER_00Dus de afgelopen herfst is er een hele grote sterfte geweest onder kraanvogels. Er is een populatie kraanvogels. Een populatie van zo'n 240.000 dieren. Die trekt na de zomer vanuit Scandinavië langs de westkant van Europa door Duitsland, Frankrijk naar Spanje, waar die overwintert. En in oktober-november zijn de eerste dieren in Duitsland ermee doodgevonden.
SPEAKER_00En vervolgens heeft het hele grote sterfte veroorzaakt langs de Pleisterplaatsen van die kraanvogels richting het zuiden. Na schatting zijn er zo'n 10% tussen 24.000 kraanvogels, zijn eraan doodgegaan. En er zijn nog altijd wilde vogelsoorten die nog niet geraakt zijn, waar ik me ook wel zorgen over maak. Ejereende bijvoorbeeld, schoollex. Dat zijn allemaal vogelsoorten die met water te maken hebben, die dicht op elkaar zitten, die in principe bevatelijk zijn voor het virus.
SPEAKER_00Want we zien er zo nu en dan wel eentje, maar nog nooit in grote getalen besmet zijn geraakt. Maar het kan wel gebeuren.
SPEAKER_02Ja, dus dat kan door de jaren heen dat het meer populaties gaat raken. Ja, nou laten we even springen naar de andere vogels, de vogels die in onze stallen zitten in de kippen vooral, ja, en daarvoor ga ik naar Vera. Vera, je bent pluimveedierarts en dan met specialisatie leghennen. Wat betekent de vogelgriep voor jou in de praktijk?
SPEAKER_01Nou ja, het heeft een enorme impact in de hele sector. En ik zit dan in de legsector, dus voor mij is vooral in de legsector zichtbaar. Maar het geeft veel stress, uiteraard. Want mensen die huiveren voor een besmetting, dat is gewoon je nachtmer.
SPEAKER_02Ja, is dat echt zo voor een boer?
SPEAKER_01Ja, er worden wel eens die zeggen, ze worden vergoed en het gaat toch om het geld. Daar ken ik niemand van. Helemaal niet eens in de buurt. Nee, het is echt vreselijk. Het kost daarnaast ook heel veel geld. Dus als het nou om geld gaat, ja, het kost ook nog veel geld, want je mag tijd lang geen kippen houden. Maar daarnaast is het. Dus iedereen let heel erg op dat niemand over het erf komt. Dus je hebt weinig mensen die nog de stal in gaan. En als er een uitbraak is, heb je altijd zo'n 10 kilometer zone. En dan hoor je altijd van dan mogen 10 kilo mogelijk geen transport maken.
SPEAKER_01Maar dat betekent dus in feite dat die enorme geoliede machine van de pluimveesector, en dat betekent dus alle broedeieren. Eerst heb je de moederdieren, die leggen eieren, daar zitten kuikens in, die worden uitgebroed. Die kuikens worden ergens opgefokt tot 17 weken. Een andere locatie. Dat andere locatie installen. En na 17 weken worden ze vervoerd naar het legbedrijf, en daar blijven ze tot ze weer naar de slag gaan, dat is weer een verplaatsing. Er zijn nogal wat vrachtwagens met kippen op de weg. Ja, maar er heerst dus een transportverbod.
SPEAKER_03Dan zit je in 10 kilometer.
SPEAKER_01En stel, je bent zo'n opfokker, je hebt dus leghnen in Spé. Dus die zijn 16 weken, even voor dit voorbeeld, die zouden eigenlijk over drie dagen op transport gaan. Naar jouw leggen bedrijf. Naar een ander leggenbedrijf. Ik ben even nu opvokker. Dan moet je 30 dagen niemand van jouw bedrijf afvoeren. Dus die hennen blijven. En dat betekent dus ook dat die hennen in de leeftijd komen dat ze eieren willen gaan leggen. Ja, maar dat mogen ze pas op het volgende. Want in jouw stal, ten eerste groeien ze de pan uit, want ze zijn eigenlijk met veel te veel om helemaal volwassen te zijn.
SPEAKER_01En ten tweede zijn er geen legnesten. Dus een ei leggen, dat wordt op de grond. En dat gedrag is heel moeilijk te sturen als dat eenmaal aangeleerd is. Hoe bedoel je? Wat zou je dan willen sturen aan dat gedrag? Als leghnen in de opvokstal moeten zijn gaan leggen, omdat ze nou eenmaal die leeftijd hadden. Dan vervoer je ze daarna alsnog naar een leglocatie. Maar daar gaan ze ook op de grond een ei leggen, want dat hadden ze immers geleerd. Nou, en dat geeft natuurlijk grondeieren. Die moeten de boer allemaal open. Want ze horen het ergens boven in een legnest te doen.
SPEAKER_01En dat is een legnest een soort, ja, cozy nest, een nep nest, maar het is wel nest. Dus die hem gaat daarin en die legt haar ei. Dat is een beetje schuin. Dus dat ei rolt naar achter. Of naar voren, afhankelijk van je nestbouw. En daar zit een transportband. En die band gaat automatisch helemaal achter de stal langs naar het parlokaal. En daar worden alle eieren verzameld en in trails gedaan.
SPEAKER_02Ja, maar als al die kippen hun eieren weer op de grond gaan leggen, dan moet je weer 20.000 eieren elke dag. Nee, en 20.000 nog een kleine vijfstal.
SPEAKER_01Heb jij dit meegemaakt in de praktijk? Dat kippen? Nou ja, ik heb zelf dan geen legkippen, dus in die zin niet. Maar ik weet wel mensen die dus legkippen krijgen, die dan meer dan duizend eieren op de grond hebben elke dag. En dat moeten gaan rapen. Maar wat dan, dus even terug naar de praktijk, wat dan gebeurt. Mensen zeggen normaal. Stel je weet, ik moet 30 dagen wachten. En je weet dus, nou, we kippen worden 20 weken bijvoorbeeld. Dan kun je met het licht en het voer een beetje spelen, dat die hennen eigenlijk een soort standstil krijgen.
SPEAKER_01Dat gaan ze niet meer ontwikkelen. En wat bedoel je spelen met het voer? Nou, je hebt normaal 8 uur licht per dag voor een opvokken. En zeg maar 70 gram voer. En je kan dan bijvoorbeeld het licht naar vijf uur licht doen of zes uur licht. Waardoor ze eigenlijk een beetje langer slapen, minder eten. En dan niet echt door gaan ontwikkelen. Je doet het licht heel laag. Je kan er de krant eigenlijk niet meer lezen in die stallen. Het is soort schemer. En dan moet je de tijd uitzitten.
SPEAKER_00En hoe lang kun je dat uithalen, dat die opfok hebben op hun bedrijf zijn voordat ze naar de uiteindelijk.
SPEAKER_01Nou ja, dan spreek ik even in leeftijden, dus een weken leeftijd. Dus normaal gaan ze op 17 weken naar de legstal en op 20 weken aan de leg. Dat is gewoon routine. Als je nu op 17 weken moet rekken, dan ik weet nu een stal bijvoorbeeld die op 23 weken is opgezet. Dan zet je het licht helemaal terug naar bijvoorbeeld vier uur licht per dag, eten ze nog zo'n gram of 50. Dus dan blijven ze echt gewoon helemaal op hetzelfde hangen. Lichaamsgewicht mag niet te veel afnemen. Maar ze mogen ook niet ontwikkelen. Gaan ze toch ontwikkelen en aan de leg, dan wordt er nog wel eens gekozen, maar dat ken ik niet.
SPEAKER_01Ik ken dat dat uit het buitenland, waar mensen op eipprijs sturen. Dan zetten ze ze in de rui. En dan kan je de start van de leg nog vijf weken. Dan zetten ze ze in de rui. Je moet even helpen voor ons. Een kip zo stressen, fysiologische stress geven. Dat is iets anders dan boe roepen. Maar dat is gewoon eigenlijk echt een tekort aan voedingsstoffen. En dan laten ze veren los. En dan gaan ze even helemaal niet ontwikkelen. En daarna gaan ze die veren weer aanzetten en dan starten ze weer op. Een beetje wat een vogel vaak in de winter doet. Want als je thuiskippen zou hebben, dan zou dat vaak zo in de herfst tot en met in de winter gebeuren.
SPEAKER_01Dus je kan die rui eigenlijk forceren. Ja, dat is absoluut niet de bedoeling, moet ik er even bij zeggen. Want het is echt schadevol. Er zijn ook kippen die dat niet volhouden. Dus dat is wat ik. Ik heb het in Nederland nog niet gezien, gelukkig. Maar ik heb dus wel kippen die dan in zo'n leglocatie worden opgezet, heet dat. Dus dan zijn ze net verhuisd naar de legboer. Ja die moet dan wel even hard werken, wil die zo'n wat ouder koppel van 23 weken als nog rustig aan, maar wel aan de praat krijgen. Dus groeien, ontwikkelen, licht, wennen aan het licht, wennen aan meer eten.
SPEAKER_01En dan eier leggen.
SPEAKER_02Ja, en het is een relevante vraag in naast, wat hij vraagt van wat is eigenlijk de max, dat je dat het je zou kunnen lukken om dit uit te stellen.
SPEAKER_01Ik denk dat 23 weken zit je echt wel wel op een grens. Het is niet meer leuk daarna.
SPEAKER_00En wat gebeurt daarna?
SPEAKER_01Dan gaan ze dus of wel te veel eieren leggen en worden dus die kippen in een ru. Het is niet een hele ru. Ze gaan niet alle vieren wisselen, maar je gaat ze echt even heel weinig voeren. Zodat ze helemaal stoppen. Of ze gaan eieren leggen. En als ze massaal eieren leggen in een opvolkstal. En ze doen dat ook in een leglocatie. Dit heb ik in één st in 2021 meegemaakt. Dat was bevelen. Die kip hebben ze weggedaan. Dat was gewoon een enorme stal. Die ging massaal grondijieren leggen. Ze konden het niet meer sturen.
SPEAKER_00Dan heb je niet genoeg mensen eigenlijk om al die eieren te rapen. En bovendien zijn die eieren niet van voldoende kwaliteit.
SPEAKER_01Nou, ze zijn op zich prima. Dat is niks mis met het ei. Alleen ze zijn vaak niet schoon. Dus dat is één ding. En de tweede is, je moet heel veel mensen hebben om ze te rapen. En het derde is dat dan ook wel eens ontstaat het kippen, eieren gaan pikken. Dus dan gaan ze ze opeten. En dan vind je ze dus ook niet meer. Dan vind je de schaal. Maar dat was echt een dramatische situatie. En dat werd ook nog een hele casus, omdat dat was ook nooit de bedoeling geweest. Maar dat is wel gebeurd.
SPEAKER_02En nog even, want je zegt weggedaan, naar de slag. Dan gaan ze naar de slacht. En we hebben, ik weet echt niet, honderden legveebedrijven in Nederland. 700 nog wat. 700 nog wat. Kijk, dan zal dit toch op dit moment voor heel veel legveebedrijven aan de hand zijn.
SPEAKER_01Ja, je moet wel in denken. Kijk, slagkuikens die wisselen gewoon elke zeven weken. Dus die hebben heel veel. Een leghnenhouder houdt ze gemiddeld nu zo'n 90 weken wel aan. Dus die cyclus, dat is niet zo dat als je nu 30 dagen hebt, dat ze allemaal in die regio nou net toevallig kippelen waarden wisselen. Dat is niet zo.
SPEAKER_02Ik snap, dus in een jaar wisselt ongeveer 500 van de houders, die wisselt zijn koppel, heet dat dan, zijn hele stal. En we hebben nu een half jaar vogelgriep. Dus laten we zeggen dat 250 van de houders hier tegenaan loopt tegen dit probleem.
SPEAKER_01Je moet en in die regio en de te-timing hebben. Dus het zijn wel wat meer variabelen. Wat dan opvallend is, kijk, je kunt dus een uitzondering aanvragen bij LVVN. Een vrijstelling. Omdat het een welzijnskwestie wordt. Dat is gewoon een welzijnsissue om die dieren te lang te houden. Alleen de leggenhouder waar ze naartoe gaan, die heeft zijn stal nog niet leeg. Nee, niet altijd. En die krijgt geen vrijstelling. Want dat vindt de LVVN een sectoraangelegenheid. Want dat moet de sector oplossen. Dus wat er gebeurt, is dat die opvolkingen elders worden neergezet.
SPEAKER_01Dus er wordt heel veel geschoven. En de logistiek, wat ik zei, is echt niet overdreven dat dat een uitdaging is.
SPEAKER_02En wat is de consequentie voor een legveehouder die zijn kippen die dan uitgelegd zijn, is dan de term. En dan leggen ze niet meer elke dag een ei en dan gaan ze naar de slag en zijn ze niet productief genoeg. Dat die ze zeg maar twee, drie weken of tien weken langer houdt. Wat is daar de consequentie van?
SPEAKER_01Nou ja, dat hangt helemaal vanaf. De ene koppel is de ander. Dus je kan daar niet één uitspraak voor doen. Over het algemeen is het wel een misvatting dat ze niet genoeg eieren leggen. Het is de schaalkwaliteit die steeds dunner wordt. Dus de eieren worden van dunnere schaal, dus dan gaan ze vaker stuk. En de consumentenklachten stromen ook gelijk binnen. Dus als ik weet, een bedrijf dat heeft wel eens oude kippen en die heeft dan ook een bereikbaar telefoonnummer waar consumenten naartoe kunnen bellen. En die krijgen meteen de klachten. Ja, jullie schalen zijn zo slecht.
SPEAKER_00Dan gaan ze kapot in de doos. Nee, nee, nee.
SPEAKER_01Dan pakken mensen ze op en willen ze bijvoorbeeld een omeletje en dan tikken ze het ei. Dan breekt de schaal in meerdere stukjes, waardoor het ook in de omelet gaat. Dat soort scenario's. En ze gaan ook wel eerder stukken op de band. Dat is ook zo. Dus je moet voorzichtiger eieren sorteren. Je moet alles wat langzamer doen. Dus wat dat betreft, ja, kost het geld voor de boer ook. Maar het is niet alleen minder eierleg, want ze leggen vaak gewoon op 85% easy.
SPEAKER_02Ja, dat gaat op zich door.
SPEAKER_00Wat in Italië wel eens gedaan wordt in het volgriepseizoen, is dat bij kalkoenebedrijven die heel dicht op elkaar zitten, dat ze besluiten om tijdens het volgriepseizoen, dat hebben we tegenwoordig, niet zoveel bedrijven op te zetten. Is dat iets dat in Nederland gebeurt?
SPEAKER_01Nee, niet qua leghnen.
SPEAKER_02Ik zit me nog even af te vragen, want we hebben het nu over die leghenne, maar zoals je al zei, vleeskuikens worden elke zeven weken naar de slag gebracht. Dus daar is dan toch nog een veel groter probleem met vervoer.
SPEAKER_01Er is meer vervoer, is een groter probleem, is dan de volgende vraag. Want die vrijstelling kan je voor vleeskuikens wel aanvragen. Dus die ontheffing. Alleen die kan je dus aanvragen, want die groeien letterlijk de stal uit. Dat is een welzijnsprobleem binnen no time. En daar is wel degelijk een ontheffing aanvraag. En dat gebeurt denk ik, ik zit niet in die business. Maar ik weet vrij zeker dat die slachthuizen draait gewoon door. Die staat niet leeg.
SPEAKER_02Thijs, ik zal me nog af te vragen. Als ik de cijfers bij hou, zijn er volgens mij dit jaar zo'n 2,3 miljoen kippen. Dat zie ik op de website van de WER in ieder geval. Terwijl bijvoorbeeld in 2003 hebben we 30 miljoen kippen geruimd. Dan denk ik, hebben we het nu toch beter onder controle op de van die manier?
SPEAKER_00We hebben het beter onder controle. De Primeface sector is wel sinds 2003 beter gaan werken, zodat ze minder besmetting hebben van bedrijf op bedrijf. Dat is wel degelijk verbeterd.
SPEAKER_02Ja, en waar zit dat dan in? Wat doen we dan precies anders?
SPEAKER_00Dat kun je denk ik beter aan de verder vragen.
SPEAKER_01Ja, nou ja, het is heel gek om te zeggen, maar we zijn expert in ruime. We zijn dus gewoon. Pluinvehouders sowieso die melden nu heel snel als er iets verdacht is. Dus je hoeft niet te wachten tot er honderd kippen doodliggen. Soms is de melding echt begin met acht dode opval kennen voor in het hok. Dat is toch niet normaal. Dan heb je een stal met weet ik hoeveel duizend kippen. En toch vertrouwen ze het niet en dan bellen ze. Dan worden er swaps genomen en dus heel snel een monstertje worden, een soort van coronaswap eigenlijk. Dus heel snel worden die bedrijven die positief zijn, positief verklaard.
SPEAKER_01En dan hebben we onze ruimingscapaciteit, dus het bedrijf wat dan komt, om die stallen in zijn geheel af te sealen, eigenlijk, letterlijk af te plakken, CO2 in de stal en de dieren gaan dood. Dat gebeurt zo waanzinnig snel en efficiënt. Dat die virus, eigenlijk, hoe langer je in een stal een infectie hebt, hoe meer virus er is. Dus hoe meer virus er ook in de omgeving eigenlijk wordt uitgevoerd. Volgens mij Thijs heb jij wel zo'n virusfabriekje genoemd. Dat is denk ik een hele juiste omschrijving.
SPEAKER_01Want ze produceren virus. Dus hoe eerder je dat in een kiem aanpakt, hoe beter.
SPEAKER_02Dus het blijft ook wel echt nodig om als je één geïnfecteerd dier ziet in je stal, om die hele stal te ruimen doodmaken.
SPEAKER_01Ja, helaas is het zo dat dit virus best heel dodelijk is voor klippen. Dus als je wacht, dan gaan er heel erg veel dood. Tot en met alles. Dus het is echt wel, het ruimen is niet een overdreven actie. Preventief ruimen zijn we mee gestopt.
SPEAKER_02Er ruimen alleen nog in stallen waarvan we echt weten dat er een geïnfecteerd dier is.
SPEAKER_00Dat klopt. Dus tot een paar jaar geleden werden er ook binnen een kilometer, volgens mij, binnen een radius van een kilometer rond een besmet bedrijf, werden de andere bedrijven alle kippen ook gedood. Met het idee dat die mogelijk ook besmet waren. En nu is dat niet meer zo.
SPEAKER_02En is dat een goede zaak?
SPEAKER_00Nou, het doden van kippen in een stal met CO2 is wat voor de welzijn van die kippen minder goed dan dat ze naar de slag gaan. Dat weet ik niet.
SPEAKER_01Daar ga ik even op inhaken. Want ik ben ook wel eens bij ruiming geweest. En dan, het is een heel dramatisch moment. Zoals ik al zei, het is op dat moment ook even emotioneel staat iedereen hoog spannen. Maar dan komt dus ook de NVVA, de GD en dan de ruimingsdienst, zeg maar. Iedereen is mega professioneel. En het is zeg maar niet zo ijskoud. Mens zijn ook echt betrokken, ook emotioneel met die pluimveehouder, die daar echt wel van paalt. Sommigen gaan gewoon weg, maar andere die willen erbij zijn.
SPEAKER_01Dat is voor de pluimveehouder. Ja, en dan heb je dus die stal die waar het gas in gaat, en dan op een gegeven moment gaat het gas er weer uit. En dan gaat er eerst eentje van de ruimingsdienst in. En dan zeggen, ja, oké, het gas is eruit, mensen kunnen erin. Dan ga ik erin om te kijken hoe het eruit ziet. Want als kippen in paniek zijn, dan gaan ze bewegen. En ik heb dus dan zo'n stal gezien en dan liggen ze precies op de plek waar ze op stok zaten daarboven. Er is geen beweging geweest. Die hele stal is helemaal gewoon totaal egaal verdeeld. En op dat moment dacht ik, wauw, jullie hebben dus niet die vrachtwagen, dat vangen, de ellende van, hangt van het slachthuis af, maar er zijn natuurlijk slachthuizen die ook die CO2 in stadia, je hebt de elektrisch verdoven nog.
SPEAKER_01En dat is allemaal best wel stressvol.
SPEAKER_00Ja, daar ben ik me eens. Dus ik ga eigenlijk over de van de rapporten die de weinig rapporten die er zijn, die gaan kijken van hoe gaat dat eigenlijk na afloop van zo'n bedwelming en doodmaken met CO2. En dan zijn er ook telkens wel bedrijven waarbij een half uur erna er nog steeds kippen leven. En die dan achteraf afgemaakt moeten worden, omdat ze niet bereid zijn.
SPEAKER_01Ja, dat is voor mij een niet goed uitgevoerde ruiming dan. Hoeveel ruiming heb je meegemaakt, niet dit jaar, dit jaar nul, vorige uitbraken. Ja, hoeveel heb je er zo'n beetje meegemaakt? Eén, eigenlijk één echte was ik de dierenarts. Waarbij ik daar helemaal. De rest was een beetje meer vanuit de praktijk.
SPEAKER_02En heb jij ook het moment van het inspuiten van het gas, heb je ook die dieren geobserveerd? Dat kan niet. Nee, dat kun je niet buiten.
SPEAKER_01Je moet het doen op hoe ze daar doodliggen. Dat is de enige informatie die ik heb.
SPEAKER_00Het klinkt naar wat jij nu net beschrijft, dat het daar heel goed is gegaan.
SPEAKER_01Ja, dat was een kleinere stal. Ik denk namelijk hoe groter de stal wordt. Want het gaat om dat je een bepaald percentage CO2 haalt. 60% geloof ik uit mijn hoofd. De snelheid waarmee dat gebeurt, want CO2 prikkelt heel erg. Ik heb ooit als proef van iemand die over de gasbedwelming voor de slag, mochten wij CO2 inademen, dat is vreselijk. Dat krijg je een soort paniek. Dat prikt heel erg in je luchtwegen. Nou, dat voelen die kippen ook. Dat durf ik echt gif op in te nemen. Alleen dan is de vraag hoe lang? En wat doen ze dan in die stressmoment?
SPEAKER_01Gaan ze met z'n allen holen? Of blijven ze dus op stok en wachten ze af tot dat prikken ophoudt. Op dat moment vallen ze flauw.
SPEAKER_02Ja, en het feit dat ze allemaal op dezelfde plek zaten, is voor jou een soort indicatie dat het misschien niet per se erger is. Maar vooral ook omdat jij weet hoe het eraan toe gaat als ze regulier naar de slag gaan.
SPEAKER_01Ja, ik ben natuurlijk bij heel veel stallen waar wordt gevangen. Dat vind ik altijd een pijnlijk moment. Als we dan zoveel eigen van ze hebben gekregen en dan gaan ze zo weg, dat vind ik uiterst pijnlijk.
SPEAKER_00Ze worden nu wel met rechtop in de krat gedaan, of niet?
SPEAKER_01Een enkeling, een enkeling. Het komt voor. De meeste niet. Bij de meeste bedrijven is dit nog niet het geval. Nee, nee, zeker niet.
SPEAKER_00Worden ze nog bij de poten gevangen?
SPEAKER_01Nou, was het maar poten? Het is één poten. En dat is juist ook waar het zo pijnlijk is. Want die dieren zijn vaak best wel zwak op de botten. We hadden het net over eieren, die zijn ook zwakschalig. Die botten zijn soms pierden. Maar die breken heel makkelijk. En dan nog vind ik alleen maar botbreuken meten nog eigenlijk belachelijk. Want het gaat ook een heleboel stress mee, gemoeid. Een heleboel gesmijd en zo. En die dieren gaan over het algemeen naar België of Polen. Dus je krijgt geen nauwkeurige rapporten van nou zaten zoveel kneuzingen op de borstspieren of zo.
SPEAKER_01Dat weet je helemaal niet. Je weet alleen wat niet levend aankwam.
SPEAKER_00En waar worden die uitgelegde kippen voor gebruikt?
SPEAKER_01Die gaan over het algemeen over de grens. In Afrika worden veel leggen. Die hebben daar de lokale markt behoorlijk overgenomen. Dus die worden geconsumeerd.
SPEAKER_02In Afrika eten ze onze kippen, eigenlijk, onze uitgelegde leggen, want die vinden we in Nederland niet smakelijk genoeg.
SPEAKER_02Ik zou het nog graag willen hebben over de ophoekplicht. En het feit dat we ondanks de oprolplicht nog steeds vrije uitloopeieren in de schappen hebben liggen. Nou, om te beginnen, ik heb zelf al wel eens uitgezocht hoeveel dieren worden er überhaupt getroffen door de ophopplicht. En toen kwam ik erachter dat 94% van de dieren überhaupt nooit buitenlicht ziet. Maar goed, dan gaat het dus om die 6% die dan gewoonlijk vrij uitloopt. En jij zegt dat is door de lobby?
SPEAKER_01Ja, we hadden in 2023 uit mijn hoofd, mocht je 12 of 16 weken. Als de ophoopplicht langer duurde dan dat, mochten vrije uitloopeieren niet verkocht als vrije uitloopeieren. Want ze waren geen vrije uitloopeieren. Er zat een kern van waarheid in. En dat is weg die regel.
SPEAKER_02Ben jij daarmee bekend, Thijs, hoe dat is gebeurd?
SPEAKER_00Ik denk dat er een lobby is geweest, waardoor men zei van goed, we willen toch door kunnen gaan en de dieren ophokken, maar we willen niet een economisch nadeel ervan hebben. Dus we zeggen gewoon dat het uitloopeieren zijn.
SPEAKER_02Dus als je nu een vrije uitloop ei koopt van een hen die zeker vijf maanden geen buitenlicht heeft mogen zien, dan mag dat nog steeds een vrije uitloopij.
SPEAKER_01Waar ze vanuit ging, is dat de veehouder heeft dat land liggen voor zijn kippen. Daar kan hij niks anders mee doen omdat de ophoekplicht is. Hij kan niet in één keer daar koeien. Misschien kan hij daar even tijdelijk wat jongvee op zetten, maar over het algemeen is het echt voor ze kippen. En dus hij heeft daar economisch verlies aan, dus de ophoekplicht.
SPEAKER_02Vinden jullie het eerlijk dat we die eieren nog vrije uitloopeieren mogen noemen?
SPEAKER_00Het is maar hoe je het bekijkt. Ik denk vanuit de kizien is het oneerlijk. Het is gewoon misleidend vanuit de kip. Want dat dier heeft niet een vrije uitloop gehad. Als je het alleen maar economisch bekijkt, dan is wat Vera zegt, snijdt misschien houd. Dan zegt ze, ja, weet je, ik kan niks anders met dat land. En ik heb er moeite voor gedaan om het toch het land beschikbaar te maken.
SPEAKER_01Maar ze zouden dat best op het doosje ietsje anders kunnen verwoorden. Dat een consument wel weet dat als er geen oproepplicht is, is dit een vrije uitloop-i. Want ik vind het eigenlijk dat het een vrije uitloop ei. Kijk, op zich snap ik wel dat ze zeggen van oké, we moeten wat doen aan die 16 weken, want dit is voor de boer wel heel nadelig. Maar verander dan eventjes je claim op je pak. Dat vind ik wel enigszins dubieus, dat we nog steeds vrij uitlopen.
SPEAKER_00Binnen een beschermd ophok ei. Van een vogelt beschermd ophok-i. Wij worden beschermd. Totdat de vaccinatie is.
SPEAKER_02De vaccinatie, nou die stond ook op het lijst, dan pakken we die meteen eerst. Want ook daar hebben wij het vier jaar geleden al over gehad. Toen wist je me al te vertellen, er bestaat een vaccin tegen de vogelgriep.
SPEAKER_00In 2017 al, volgens mij, de commerciële vaccins die al in Nederland gebruikt worden.
SPEAKER_02En nu nog beter. Ik weet dat er een jaar geleden een proef is gestart met dat vaccin op een bedrijf in Nederland. Hoe staat het ervoor? Hoe is die proef verlopen en wat is het gevolg?
SPEAKER_00De proef is eind. In de herfst is die afgelopen. En de resultaten daarvan worden geanalyseerd. Dit voorjaar zouden we daar een bericht van krijgen. Ik heb er nog steeds geen bericht van gehad, maar ik hoop niet.
SPEAKER_01Ik heb vorige week wel geïnformeerd waar dat rapport is. Dat rapport ligt inmiddels bij LVN. De resultaten zijn geanalyseerd. Dus ik vroeg ook gelijk: wat zijn de resultaten?
SPEAKER_02Maar we weten nog niet hoe dat is gelopen. Jullie zijn toch een beetje de insiders hier in de pluimveeindustrie. Dat weten we wel.
SPEAKER_01Ik denk dat we het wel een beetje weten. Nou, vertel het een beetje dan. Ze hebben meerdere dingen getest. Het doel van het vaccineren is dat de R-waarde, dus de reproductiewaarde, minder dan één wordt. Dus dat als dan een gevaccineerd koppel toch het virus naar binnen krijgt, dat dat virus doodloopt. Want één besmet dier besmet minder dan één, dus loopt hij dood. En de vraag is: werkt het? Nou, die R-waarde, daar twijfel ik aan of die echt onder de één is. Want daar zijn ze wat vaag over.
SPEAKER_01Maar je hebt al wel wat van de resultaten gezien voor er wordt alleen een beetje over gesproken. Maar daar wordt wel al een beetje in doorgecijpeld dat het wel werkt, maar niet 100%.
SPEAKER_02En hoe kijk jij daar naar thuis? Want ik kan me toch herinneren, dat je vorige keer zei: er is al een vaccin dat werkt.
SPEAKER_00Er is een vaccin dat werkt, dat klopt. We weten ook dat hij de uitscheiding van het virus sterk doet verminderen. Hij geeft dus geen zogenaamde steriele immuniteit. Hij stopt niet de uitscheiding van het virus. Maar hij vermindert wel de uitscheiding sterk. En daarmee wordt de kans dat het verspreidt in een koppel veel kleiner.
SPEAKER_02Dat weten we in ieder geval niet.
SPEAKER_00Dat weten we. En het tweede dat we weten is dat het beschermt tegen ziekten. Dus die dieren die worden er niet ziek van als ze besmet worden.
SPEAKER_02Dus dat betekent dat de dieren gewoon, laten we het leggen zijn, dat ze gewoon door zouden kunnen blijven leggen en gewoon hun normale leven in de pluinveehouderij zouden kunnen afmaken.
SPEAKER_00Zo is het nu nog niet. Nee, in principe, er zijn in elders in Europa is er wel begonnen met vaccineren, namelijk van eenden, in Frankrijk. En er zijn een klein aantal één bedrijven die gevaccineerd zijn, die toch besmet zijn geraakt met vogelgriepvirus. En die dieren worden wel afgemaakt. Dus het grote voordeel, als je het zo mag noemen, ik denk al dat het een voordeel is, is dat in die eendegebieden waar er veel bedrijven bij elkaar zijn, dat nu de verspreiding van een besmet bedrijf naar een volgend bedrijf bijna niet gebeurd is.
SPEAKER_00En daarmee wordt de uitbraak sterk verkleind en het leed van de dieren ook verkleind.
SPEAKER_02En ik kan me dus ook voorstellen dat de verspreiding naar wilde vogels het risico daarop minder groot.
SPEAKER_00Dat klopt, hoewel. Op het moment is het probleem bij wilde vogels niet dat zij door pluimvee besmet raken. Dat is eigenlijk in Europa is dat iets dat zelden gebeurt. Ik heb het denk ik sinds 2016 heb ik één keer meegemaakt in Oost-Europa dat er aanwijzingen waren dat er een terugbesmetting was van pluimvee naar wilde vogels. Dus de situatie met de huidige uitbraak, met het huidige virus, is dat het virus rondgedragen wordt door wilde vogels.
SPEAKER_00En die het over kunnen dragen naar Pluimvee. En die wilde vogels worden gemakkelijker door andere wilde vogels besmet dan dat ze door Pluimvee besmet raken.
SPEAKER_02Maar eigenlijk die hebben we gewoon niet meer onder controle. Het pluimvee kunnen we nog enigszins onder controle hebben.
SPEAKER_00Ja, sinds we het virus hebben over laten gaan naar wilde vogels, is het door onze vingers geglipt en hebben we vogelgriep eigenlijk niet meer in de hand. We hebben het echt niet meer in de hand. Het gaat ook naar Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Antarctica, Australië. En daar kunnen we helemaal niks aan doen.
SPEAKER_01Jeetje, het klinkt toch wel, maar kan het niet ook even nog een positieve noot? Want de meeste dingen worden de natuur eigenlijk prima uiteindelijk opgelost op lange termijn. En dat komt wel of een immuniteit die ontstaat, of het virus doet een mutatie, waardoor die veel minder virulent is, of minder ziekmakend. Ik kan me indenken dat in de natu ergens op een gegeven moment weer een soort van balans ontstaat, van virus is er, populatievogels is er en samen leven we door.
SPEAKER_00De natuur, en wij mensen zijn onderdeel van de natuur, die kan wel omgaan met een nieuw virus. Maar de schade die je ervan krijgt, die verdwijnt niet opeens. Dus als je een virus hebt die overspringt naar een nieuwe soort en die vestt zich daarin. Dan heb je voor de rest van de tijd dat die soort met dat virus te maken heeft, heb je daar altijd schade van. Wij hadden vroeger geen mazelenmensen.
SPEAKER_00Op enig moment hebben we dat gekregen van een andere diersoort, waarschijnlijk van een koe. En in Europa hebben we eeuwenlang mazelen gehad waaraan mensen doodgaan. En in Noord-Amerika hadden ze geen mazelen. Dat bestond gewoon niet in mensen. Dus de menselijke populatie was gewoon vrij van mazelen. Dus nu brengen wij een ziekte over naar wilde vogels, hoogpatogene aviaire influenza, en die heeft zich aangepast aan wilde vogels. Ik ga ervan uit dat we in de volgende jaren, decennia, dat die wilde vogels daar nog mee te maken hebben.
SPEAKER_00En dat wij ook als mensen te maken hebben met een verblijvende dreiging van dat virus, dat over kan gaan naar onze pluimvee, onze nersen, onze koeien, allerlei diersoorten. En direct naar mensen, onze katten. Dus dat gaat niet weg, zomaar. En dat kan zich aanpassen en het wordt niet opeens apirulent, de milde versie. Dat die opeens heel mild wordt.
SPEAKER_01Maar het is dus niet zo menhoop wordt, dat er dan bijvoorbeeld een infectie over een eiland gaat, dus de helft sterft, de helft verdwijnt. En dan heb je dus in één keer erop minder concurrentie voor dat één type gras wat je zo graag eet. Waardoor dus de generatie daarna in één keer een voordeel heeft, omdat ze met minder zijn. Ik denk even aan.
SPEAKER_00Voor de meeste soorten heb je gelijk. Dus ik denk dat de meeste wilde vogelsoorten zullen er niet door uitsterven. Omdat ze gewoon inderdaad een deel die blijft leven. En die heeft volgend jaar weer meer kans om te broeden ergens. Dan zijn er weer genoeg broedplaatsen. Er is meer voerder.
SPEAKER_02Maar voor zorgen gaat dat niet op.
SPEAKER_00En voor een aantal gaat dat niet op, omdat die toch al door andere oorzaken bedreigd zijn.
SPEAKER_02Nog iets anders. Je had het net al even over het overspringen. En dit is natuurlijk de vraag die ons allemaal toch wel bezighoudt. Dat vogelgriepvirus is inmiddels overgesprongen op allerlei zoogdieren, in Nederland inmiddels zelfs ook op een aantal koeien, in Friesland, op kittens. En de vraag is natuurlijk steeds: gaat dat ook op de mens overspringen? En vooral dat het van mens tot mens overspringt. Er zijn inmiddels al wel wat mensen door vogelgriep getroffen, begrepen, maar nog niet tussen mensen dat het van mens op mens gaat. Is die kans groter geworden?
SPEAKER_00Die kans is een beetje groter geworden. En internationale organisaties die bepalen telkens het risico van zowel dat mensen besmet worden, het algemene publiek, mensen die met dieren te maken hebben. En ze bepalen ook het risico dat er uit zo'n vogelgriepvirus een nieuwe pandemie kan ontstaan. En het risico is vorig jaar is die een klein beetje hoger geworden.
SPEAKER_02En waar hebben we het dan over?
SPEAKER_00Over procenten of het is eigenlijk een kwalitatieve schaal. Dus ten opzichte van daarvoor zeiden ze nou, het risico is laag tot gemiddeld. En nu zeggen ze nou, de kans is het risico is gemiddeld.
SPEAKER_02Oh, dat vind ik toch eigenlijk best heel hoog?
SPEAKER_00Dat vind ik ook. Maar dat is inderdaad de situatie waar we nu in zijn. En dat komt voor een deel doordat het virus vaker en vaker aanpassingen heeft aan zich vermenigvuldigen in zoogdieren, onder andere de mens. En het heeft ook te maken met het feit dat het virus zich verder en verder verspreidt onder veel meer zoogdersoorten. Dus bijvoorbeeld het feit dat het nu ingeburgerd is in de Amerikaanse melkvee-populatie.
SPEAKER_00Maakt dat het risico wat groter wordt.
SPEAKER_01Neem ze dan ook in oogschouw hoe bijvoorbeeld in ons de vehouderij in elkaar is gezet in Nederland? Ik vind namelijk het risico, als ik kijk, als ik werk in mijn gewone werks, ik rij van stand of zo, dan denk ik, dit is een tijdbom. Ik denk helemaal niet laag risico. Ik denk wanneer is het. Maar waarom? Omdat je zo waanzinnig veel dieren vlak bij elkaar. En zo'n virus die kan daar zoveel zijn, omdat er zoveel, als het doeldier heeft bereikt, stel in Nederlandse koeien. Nou ja, nou is onze koeien seks heel verspreid door Nederland natuurlijk, maar onze varkenssector.
SPEAKER_01Of de kippen. En nu is de Velu heeft ze allebei. Ik denk altijd dat is echt de perfecte locatie voor dat virus om eens gewoon een goede mutatie te maken, varkens en kip. En ik heb dat ooit op mijn studie geleerd, dat mixing Wessel, dat was dan het varken, waar dan een Aviaire strain en eentje voor mensen. Dan moet je even in gewone mensen taal hebben. Lenza is een virus. En het idee is dat je ook mutaties kan hebben die verschillende virussen, eigenlijk, moet je me corrigeren als het fout is hoor. Maar waardoor je dus een virus wat voor mensen gevaarlijk zou kunnen zijn, of wat aan mensen eigenlijk binnen mensen kan delen, en kippen.
SPEAKER_01En die zouden samenkomen in het varks influenza. Nou, en dan heb je een virus wat zowel voor de mens, niet alleen van vark naar mens, maar ook van mens naar mens.
SPEAKER_02Maar jouw vraag is eigenlijk of in die risicobeoordeling ook mee wordt genomen dat we dat wordt niet meegenomen.
SPEAKER_00Dus deze internationale beoordelingen, die letten voornaam op hele grove indicatoren. De indicator van de genetische veranderingen in het virus. En of een nieuwe diersoort besmet is geraakt. Maar ze kijken niet heel precies naar de situatie van de veehouderij in een bepaalde provincie in Nederland. We hebben in het rapport Bekendam van 2021 hebben we wel degelijk geadviseerd.
SPEAKER_00En dat was een herhaling van een advies dat al door het RIVM een paar jaar eerder was gedaan, om geen commerciële varkensbedrijven en pluimveebedrijven bij elkaar te hebben.
SPEAKER_01En wat is de definitie bij elkaar? Hoe ver moet je van elkaar vandaan zijn?
SPEAKER_00Ja, het werd één of twee kilometer werd genoemd. Oké.
SPEAKER_02Maar mag ik toch even van de andere kant bekijken. Ik probeer me voor te stellen dat je laten we zeggen, de grote pluimveeorganisatie bent in Nederland. En dan zit je naar die cijfers te kijken. En dan denk je, nou, we hebben het eigenlijk best aardig onder controle nu, we beruimen veel minder. Dat doden gaat ook al. Er zijn worden we steeds beter in dat dat niet per se erger is dan de slag. En dan komt er ook nog dat vaccin aan straks. Misschien hebben we het eigenlijk wel technologisch gefixt allemaal zo met die vogelgriep.
SPEAKER_01We hebben legkippen en vleeskippen in Nederland. En de legkippen willen allemaal graag vaccineren alle boeren en de hele sector daarachter ook wel. Vleeskuikens is een ander verhaal. Want die export daarvan gaat ook naar landen die willen geen gevaccineerd vlees. Dus die moederdieren daarvan, wat eigenlijk ook legkippen zijn, die zijn alleen een stukje groter. Die zullen dan ook niet gevaccineerd zijn. Misschien Thijs, wat jij de betere ervan. Maar volgens mij zit een deel van de moeite van wat ze nu stoppen in dat vaccin, is niet zozeer alleen kijken, werkt het weritoren we die koppels die zijn gevaccineerd, op toch het verschijnen van een virus?
SPEAKER_01Want er zullen ook ongevaccineerde koppels in Nederland zijn. Want dat is de vleessector. Dat begrijp ik nu. En dat maakt het verhaal heel complex.
SPEAKER_02Ja, dus eigenlijk komt het erop neer dat vleeskuikenhouders willen niet vaccineren, want dan kunnen ze hun vlees niet meer in het buitenland afzetten.
SPEAKER_01Het zijn misschien niet individuele houders, het zijn misschien meer de grote koper of de integraties erachter, maar ja, want dan kunnen ze hun vlees niet meer overal kwijt. Dat is in Amerika.
SPEAKER_00Dus veel van de vlees kunnen ze wel kwijt in Europa. En die zullen sneller accepteren dat het gevaccineerde dieren zijn geweest, waar het vlees van is. Maar er zijn een paar landen, vooral in Azië en misschien elders, waar ze bepaalde producten van de vleeskuiken, zoals de poten aan verkopen. En die zouden dat niet accepteren. En ze willen graag dat ze alles in kunnen verkopen.
SPEAKER_02En wie is nou degene die dat tegenhoudt? En het de branchevereniging of is het de overheid zelf die zegt van we willen die export door laten gaan met het buitenland? Wie kan die beslissing nemen en wie houdt het tegen? De overheid kan de besluit nemen. Die kan zeggen we gaan verplichten in Nederland om te vaccineren.
SPEAKER_01Die zouden dat kunnen doen, ze zo het ook gewoon open kunnen stellen dat het mag. Nu mag het niet. Dus stel ze zouden zeggen, ja, je mag vaccineren, dan zul je er heel wat. De legsector zal gaan vaccineren.
SPEAKER_02Goed en als we dan even los van dit economische aspect, als we dan toch even naar mijn eerdere punt, van zouden we het misschien technologisch gewoon inmiddels best wel goed onder controle hebben.
SPEAKER_00Ja, ik denk dat je eraan voorbij gaat dat er veel grotere problemen zijn met de grootschalige intensieve veehouderij, waarvan infectieziekten maar één klein aspect zijn.
SPEAKER_02En wat bedoel je dan?
SPEAKER_00De belangrijkste grote problemen met grootschalige intensieve veehouderij is dat het gebruik maakt van heel veel land die ofwel gebruikt zou kunnen worden om voedsel voor mensen te produceren, ofwel gebruikt zou kunnen worden voor wilde dieren en de natuur. Terwijl we eigenlijk zoveel vlees, zuivel en eieren niet nodig hebben. Dus er wordt eigenlijk overmatig geproduceerd, waardoor er overmatig landgebruik is.
SPEAKER_00En dat houdt ook in op ontbossing van tropische bossen. Het tweede grote probleem is dat de CO2-uitstoot van voedsel geproduceerd in grootschalige, intensieve veehouderij, vele malen groter is dan de CO2-uitstoot van plantaardig voedsel. Dus de uiterste is rundvlees. Als je één stukje rundvlees hebt, daarvoor isveel CO2 verantwoordelijk als je een hele maand lang plantaardige eiwit zou eten.
SPEAKER_00Dus dat is echt een heel groot verschil. Voor varkens is het wat minder, voor pluimvee is het wat minder. Maar de pluimveeproductie wereldwijd is zo groot aan het worden dat zelfs de efficiënte kip nog steeds verantwoordelijk is voor heel veel CO2-uitstoot. Er zijn op het moment zo'n 30 miljard kippen en andere pluimvee op de wereld. En daar komt elk jaar een half miljard bij.
SPEAKER_01Daar komt nog steeds elk jaar een half miljard bij. Dat is het gek ook dat als je naar die beursen gaat, ik ga nog wel eens naar zo'n beurs in een of ander grote Abu Dhabi, of je hebt nog wel eens grote beursen. En dan wordt er heel trots gestaan. En dan zie je die grafieken. De Rabobank laat ze ook wat zien: van die enorm groeiende pluimveecector. Dat je daar tenen komt soms. Zijn er mensen die daar nog antwoord? Er zijn iedereen daar is enthousiast. Wat ga je doen? Je gaat in pluimvee. Dat groeit, daar kun je wat verdienen. Dus dat is wereldwijd een groeiende voedselsector.
SPEAKER_01De varkens die, ik denk dat die ietsje afneemt en de pluimvee groeit.
SPEAKER_02Dus eigenlijk zeg je los van of we de vogelgriep technologisch onder controle zouden kunnen houden met al die hermetisch afgesloten stallen en zo, dan nog zijn er andere redenen om naar een kleinere veestapel te willen.
SPEAKER_00Zeker, en dan heb ik maar de twee grootste groenten. Dan heb je nog de welzijn van de dieren. Dus in het algemeen als je gewoon gericht bent op zoveel mogelijk vlees en eieren produceren. Dan ben je niet voornamelijk gericht om het welzijn van de dieren zo goed mogelijk te maken. Dus je kunt het wel in de ideale wereld zeggen, nou dat doen we wel. Maar daar is die hele industrie niet op gericht. Dus ze proberen telkens eventjes een to cut a corner.
SPEAKER_00Om het iets makkelijker en sneller te doen. Waardoor de welzijn van die dieren toch heel erg onder druk komt te staan. Dan heb je nog vervuiling, vervuiling van het land, vervuiling van het water. Er zijn gewoon rivieren in Engeland die gewoon helemaal groen zijn geworden doordat er een pluimvee-industrie in de vallei rond die rivier ingedaald is. Dan heb je nog in pluimvee, dichte Pluimveegebieden, dat de gezondheid van mensen in de omgeving gewoon minder is.
SPEAKER_00Je hebt een kortere levensduur. Je hebt meer risico op luchtwegziekten, je hebt meer risico op cardiovasculaire ziekte. Omdat je in een buurt woont van een intensieve pluimveehouderij. En dat is niet pluimveehouderij, dus een geithouderij, een varkenshouderij. Dat heeft gewoon risico's.
SPEAKER_02Dus meer dan genoeg andere redenen om naar een aanzienlijk kleinere V-stapel te gaan. Ondertussen zie ik dat financieel het eigenlijk helemaal niet zo slecht met de pluimveesector. Sterker nog, die hebben waarschijnlijk genoeg reden om het zo te willen houden als het is. Ik heb het eens even opgezocht. De prijs die de boer krijgt voor een ei is in vijf jaar verdrievoudigd. Kippenvlees is in 10 jaar met 60% gestegen. En als we kijken naar het inkomen van pluimveehouders, dan was dat een jaar of tien geleden zo'n 60.000 90.000 euro per jaar, nog steeds boven modaal.
SPEAKER_02En nu is dat voor leghenhouders, ik heb het maar even heel concreet opzocht, 570.000 euro per jaar gemiddeld. En voor de vleeskuikenbedrijven 460.000. Veran zijn al jouw klanten miljonair geworden de afgelopen jaren.
SPEAKER_01Alleen de grootschaligen, er zijn mensen die zijn dan is dit gemiddelde. Als je een contract had en je met een biologisch pluimverhouder bijvoorbeeld, die hadden contracten. Die prijzen stegen dus niet zo. Dus dat was echt zuur. Als je bioboer bent, dan heb je deze enorme gouden jaren helaas moeten missen. Wat dubbel zuur is, want ze dragen eigenlijk wel bij aan een soort van opzet naar een verbeterde houderij. Maar heb jij hele grote stallen, dan kan die winst nog wel een stukje oplopen dan dat daarom gebeurt er denk ik ook zo weinig.
SPEAKER_01Want als het geld binnenstroomt, dan gaan mensen niet heel erg veranderen. Dus wat dat betreft, zie je dus nu ook dat bijvoorbeeld een nieuwe welzijn. Ik zit dan helemaal op het welzijn, dus dat wat dat betreft, daar dacht ik net bij Thijs van en hier dan. Maar die kwam wel. Je kan denken als je geld verdient, dan ga je eigenlijk eens aan nieuwe zin recht opvangen. Of je gaat iets doen waar die hier echt wat aan heeft. Alleen welzijn niet zozeer dat je zelf nog meer geld verdient. Nou, dat zie je echt schrikparend weinig, helaas moet ik zeggen.
SPEAKER_02En ondertussen worden de kosten voornamelijk door de samenleving opgehoest. Het idee was dat dat ruime allemaal 50-50 betaald zou worden door de samenleving en door de pluimveehouders. Nu is het afgelopen, ik geloof in 2024 er ongeveer 60 miljoen door de overheid betaald en door de sector 2,6 miljoen, omdat dat plafond al snel bereikt was. Dus ja, uiteindelijk zijn er toch private winsten die we uiteindelijk als maatschappij de kosten voor betalen? Ja, dat klopt, als een bus. Dat is ook zo.
SPEAKER_02Nou, hebben jullie beide horen pleiten voor in ieder geval een kleinschaligere pluimveehouderij? Dan hebben we het ook over een dierwaardigere veehouderij, en toch ook dieren die naar buiten moeten kunnen, dat kan natuurlijk ook weer haak staan op het risico voor vogelgiep willen indem. Hoe zien jullie in de toekomst een pluimveehouderij voor je dierwaardig is waarin dieren naar buiten kunnen en waarin we toch zo'n vogelgriep proberen in te beperken?
SPEAKER_00Ik denk dat als je een pluimveestapel echt substantieel kleiner maakt, en je houdt die dieren extensief. Dus je houdt ze niet zo dicht op elkaar. En je vaccineert ze. Je moet ze wel vaccineren tegen het virus die nu rondgaat, want die zit nu in wilde vogels. Dus daar kun je niks aan doen. Denk ik dat dit heel erg mee zal vallen met de verspreiding van zo'n virus. En dan is het misschien helemaal niet nodig om de dieren te doden wanneer je een paar dieren besmet hebt in je koppel.
SPEAKER_00Dan kun je zeggen, oké, ik ga ze isoleren. En omdat je substantieel minder dieren hebt, dan is de kans dat het naar een anderfat heel klein. De kans dat het sowieso verspreid door je eigen koppel, is een stuk kleiner, omdat je gewoon de dieren uit elkaar hebt. Zoals ik al zei. Het virus is niet zo besmettelijk. En kippen zijn niet eigenlijk de vogelsoorten waar het virus makkelijk in rond gaat. Het is een landvogel. Terwijl het virus waar dit ziek maakt, het virus uit voortkomt, is een virus dat bij watervogels voorkomt en kan alleen maar aanwezig blijven in een vogelpopulatie omdat hij op en rond het water leeft.
SPEAKER_00Dat water heeft hij nodig om rond te kunnen gaan. Dus als je de omstandigheden wat moeilijker maakt voor zo'n virus, door ze extensief te houden, in kleinere koppels te vaccineren. Ik denk dat het best wel mee zal vallen met een uitbraak op zo'n.
SPEAKER_01Wel met die waarde. Want ik vind binnen die waarde hoort ook naar buiten kunnen. En dan heb je bijvoorbeeld sinds gisteren in het achtuur journaal, Pas is ook zo'n bedreiging onze volle grond is gewoon behoorlijk besmet. Dus nu is de regenworm dan de schuldige. Helaas is het echt zo dat in die regenworm veel PFas wordt gevonden en dat een kip een regenworm graag opeet. Dus als we even kijken naar hoe we echt wat we al achter de rug hebben, welke straten we eigenlijk al allemaal hebben dichtgegooid, dan zijn dat er nogal wat.
SPEAKER_01Dus ik vind het wel moeilijk om te bedenken dat je heel grootschalig, wel dierwaardig, niet intensief, maar intensief genoeg om grootschalig te zijn. Plus, volgens mij kan met het vaccin en minder grote bezetting, kan je best die vogel griep, kunnen wij aan. Ik heb het idee dat we omdat we niet willen vaccineren, onszelf heel moeilijk maken. Maar je hebt nog wel andere zaken ook. Er zijn zat mensen kom ik tegen en zeggen, ze moeten gewoon weer op de batterij. Want dan stoten ze zeven keer minder fijnstof uit. Die mensen die leven gewoon nog, want die komen uit de batterij.
SPEAKER_01Ik noemde al dinosaurussen, maar ze zijn er echt nog. Want die zijn gewend dat kippen op de batterij zaten. En nu in een legbatterij. En nu mogen ze allemaal scharrelen en komen allemaal stof vrij. Dus als je zoveel dieren wil houden, dan heb je daar nog meer negatieve gevolgen van dan alleen maar vogelgriepen.
SPEAKER_02Maar misschien heb jij dan ook nog een wat ander idee van de hoeveelheid dieren die je zou willen houden uiteindelijk dan Thijs heeft. Want hoe kijk jij hier naar? Want Ver heeft het uiteindelijk toch nog over commerciële, grootschalige houderij.
SPEAKER_00Ja, dus de visie waar ik wel goed mee kan leven, is dat we eigenlijk kippen houden om reststromen van voedselproductie voor mensen op te maken. En daarmee kom je dan op aantallen voor Nederland meer in de richting van die, laten we zeggen, één vijfde zijn van wat het nu is. Dus ruim voldoende om onze eigen kippenconsumptie van te kunnen rondlaten komen.
SPEAKER_00Maar niet zoveel dat we hele grote risico's hebben van infectieziekte, van vervuiling, van verbruik van land in het buitenland van CO2-uitstoot.
SPEAKER_01Ja, dan zullen we ook denk ik een ander type kip moeten hebben. Want nu hebben we kippen die leggen of iedere dag een ei of groeien naar 2,5 kilo binnen zes weken. Je zou eigenlijk sowieso het geldt ook voor de varkens en de koeien. Een dier moeten hebben die produceert zonder zichzelf eigenlijk weg te geven. Zonder zichzelf letterlijk soms kapot te maken. Dus ik zou ook pleiten om dan het hele systeem meteen aan te pakken en ook voor een dier te kiezen die wat robuuster is, meer in balans. En die min winstpaarsje die je net noemde, die ze daar dan niet aangekoppeld neemt, dan is dat ook gelijk achter de rug.
SPEAKER_02Maar goed, misschien als we als die vijf keer lager is, dan hebben die boeren nog een bovenmodaal selecten.
SPEAKER_01Ik denk dat je gaat selecteren op een ander type boer.
SPEAKER_02Ja, ik denk wel. Dat is een interessante.
SPEAKER_01Moerenrassen selecteren. Nou ja, je hebt verschillende typen boeren. Dat is echt zo. Je hebt de dierenboeren, je hebt de rekenboeren. En binnen de Pluimvee zijn heel veel rekenboeren. Die kunnen gewoon heel goed rekenen. Zeker binnen de vleeskuiken kunnen ze ook kiezen. Nou, ik ga nu kerfens in het stal zetten en daarna weer vleeskuikens. Want het is een soort business model. En bij leggen ietsje anders. Maar ik zie wel, ik werk ze ook voor die kleinschaligen, zoals je zei. Die hebben een soort oog voor een individuele kip nog. Die kunnen mij echt bellen voor een kip. Voor één kip. Ja, of dan hebben ze misschien twee doden en één zieken.
SPEAKER_01Nou, dan bellen ze dan denken ze nou, wat is hier aan de hand? En dan vind je de luisteraar misschien heel normaal. Maar over het algemeen werk je met 10.000. Het gek is dat als je in de kippen gaat, dan moest ik ook heel erg aan wennen. Dan ga je naar de koppelgeneeskunde. En dan is het individuele dier offer je zelfs op. Dat kunnen er 40.000 zijn, 60.000, hoeveel er ook in. Dus soms moet je dan door zo'n stander maak je vijf kippen dood om te kijken van binnen. En dan kun je zeggen, de groep moet nu blablabla hebben. Omdat je iets hebt gevonden aan de binnenkant van die tippen: van ze hebben het zo weinig, dit of dat.
SPEAKER_01En het individuele dier, daarom is eigenlijk, maar dat is een ander hoofdstuk, een leuke podcast. Dierwaardig verderij. Hoezo dierwaardig? Het individu bestaat niet. En dan kan je dus ook niet dierwaardig zijn. Dat is een beetje filosofische discussie, maar die ga ik graag aanbouwen. Daar kan ik me enorm in irriteren.
SPEAKER_02Nou dan wil ik jullie nog vragen tot slot. De nieuwe minister van LVVN is net gestart, Jamie van Essen. Hij is nu zijn plannen zo'n beetje aan het smeden. Zouden jullie allebei eens één ding kunnen doen waarvan je denkt van dit moet er echt inkomen? Vaccin.
SPEAKER_01Vogelgriepvax.
SPEAKER_00Ik zou denken aan een goed kijken naar de Pluimve-dichte, Pluimveegebieden. Dus de Gelderse Vallei, Noord-Limburg. En zorgen dat volgens de One Health aanpakt. Dus kijken naar de gezondheid van mensen, dieren en de omgeving. Dat je daarmee rekening houdend echt de aantallen omlaag brengt.
SPEAKER_02Wat ik zei, wij spreken elkaar vier jaar geleden al. Toen had je eigenlijk al heel helder. Die reeks problemen die aan de vehouderij kleven, die je net schetsen, en eigenlijk ook de oplossingen. Heb je het gevoel dat er iets gebeurd is in de afgelopen vier jaar om daar dichterbij te komen?
SPEAKER_00Heel weinig.
SPEAKER_02En hoe is dat om daar zo aan te werken, om dat zo helder te hebben om zo ontzettend veel presentaties en lezingen daarover te geven en te zien dat er nog zo weinig gebeurt?
SPEAKER_00Ik denk dat ik meer probeer te letten om de zaak goed te analyseren en uit te spreken wat ik denk dat goed is, dan dat ik erop let dat er daadwerkelijk verbeteringen komen. En dat is de manier om ermee door te kunnen gaan, dat is voor mij de manier om ermee door te kunnen gaan.
SPEAKER_02Want af en toe is het misschien ook best ontmoedigend.
SPEAKER_00Ik ben niet altijd zo blij mee. Dat klopt.
SPEAKER_02Ja, dat snap ik. Veoes, voor jou houd je veel bezig met dierwaardigheid.
SPEAKER_01Hoe optimistisch kun jij zijn over wat er daar gebeurt? Toen ik studeerde, dat is begin 2000, toen zag ik dingen in de kippen waarvan ik echt stijl achterover sloeg, dat ik dacht van hè, kan dat? Dus als mijn vleeskuikens produceren bijvoorbeeld, ik wist daar niks van af, ging je ook niet meteen in de pluimvee, natuurlijk naar afstuderen, ik zit nooit niet. En nu ik erin zit, heb ik de eerste. Vanaf 2017 ben ik alleen maar in de kippen bezig. En in het begin ben je heel stil eigenlijk en doe je gewoon mee.
SPEAKER_01Je luistert en je durft eigenlijk niets veel te zeggen, want je ligt heel snel eruit. Je bent heel snel te hoog gras en dan word je afgesneden. Ja, merkte ik al heel snel, maar ik wou wel in deze sector blijven functioneren. Want er zijn ook goede initiatieven. En volgens mij kan je ook wat als je niet alles leuk vindt, dan kan je ook iets doen. En nu merk ik dat ik dan, nou ja, zo'n bijna mijn decennia in de pluimveer zit, nu durf ik steeds wat meer te zeggen. En nu merk ik dat er eigenlijk wel meer mensen zijn, en zijn vaak wel de jonge aanwas, die ook kritisch zijn.
SPEAKER_01En dat was toen ik studeerde no go. Niemand was kritisch. Dus dat vind ik wel positief. Dat ik denk dat als de generatie, die ik dan een beetje onrespectvol, dinosaurussen noem, als die met pensioen zijn en die gaan lekker in de zon zitten. De nieuwe generatie, die hebben echt wel een ander startpunt. En dat zijn vooral de veeartsen of ook die pluimveilen. Ook de pluimverhouders, niet allemaal. Er zit natuurlijk ook heel veel wat gewoon opgegroeid is met een economisch model. Maar ik hoor gewoon steeds meer geluiden van denken van ja, dat is wel. daar kunnen we wat mee.
SPEAKER_01Ik doe heel vaak moet bloed tappen en dan sta je heel lang één op één met iemand, want je moet best wel veel bloed tappen. En dan sommige pluimvehouders, dan beginnen ze met klagen en dan ben je blij als de laatste stal klaar is, want dan heb je dat geklagen wel gehoord. Maar er zijn ook mensen die dan waarmee je in gesprek komt. En waar je toch wel denk van ja, je wil echt wel. En die ook op een gegeven moment was met een hele grote pluimvehouder in Nederland. En hij vertelt me op een gegeven moment van: je doet toch iets met van die kleinschalige mobiele karren. Ja, hoe werkt dat? Ze zei, van nou ja, ik heb uitgeteld. Ik kan me 140 van die karren kwijt. En die wou gelijk meteen massaal daarop inzetten.
SPEAKER_01En hij moest natuurlijk, hij wist niet wat zo'n kar kost. Dus dat ging ook niet helemaal goed om rekenmodel. Maar dat soort mensen die dus zo kunnen nadenken, die zijn er wel. Ik hoop heel erg dat die op een gegeven moment wat. Alleen natuurlijk, als je terugkijkt, dan denk ik, oh, wat is er weinig veranderd. Maar dat stemt mij nog niet. Ik denk nog steeds van ja, er komt wel iets. En de wal gaat het schip keren. Dus wat dat betreft. En dat wordt er al? Nou, ik vind die oorlog in het Midden-Oosten bijvoorbeeld. De energieprijzen gaan echt door de Sky Limit. Trump is onbrekenbaar, dus weten echt niet waar we naartoe gaan.
SPEAKER_01Dat kan zomaar mega grote impact hebben. Op de voerprijzen waarschijnlijk. De veevoerprijzen. Is dat wat er dan gaat gaan? Transporten? Het verwarmen van allerlei stallen. Er zijn heel veel, maar er gaat onwijs veel energie in het produceren van ons vlees en eieren en melk. Dus ik hoop ook een beetje, maar dat is niet een leuk scenario. Maar dat we wel met ons neus gewoon ergens tegenaan lopen en dan moeten veranderen. En zoiets zal het ja, ik denk altijd dat er een of ander ziekte in soja uitbreekt. Maar dat is totaal verzonnen. Maar ik denk dat op een gegeven moment is die soja klaar.
SPEAKER_01En dan? Wat gaan we dan doen? Ja, want dat is toch de drijver van het model.
SPEAKER_02Dat is de eiwitten die we eigenlijk in de dier stoppen. Goed, dus voor jou is het een kwestie van zorgen dat je niet al te hoog ras groeit, hoog genoeg om gezien te worden, maar niet zo hoog dat je niet meer serieus genomen wordt binnen de reguliere serie. Ik heel vaak zeg ik ja.
SPEAKER_01En ondertussen denk ik: oh joh.
SPEAKER_02Nou, heel hartelijk dank voor dit gesprek. En ja, het wordt weer vervolgd de vogelgriepen. Daar gaan we het vast nog vaker over hebben. We zijn het nog niet kwijt. We zijn het nog niet kwijt. Nee, tot de volgende keer. Dat was hem weer. Goed dat je luisterde. De audiomixage werd weer gedaan door Marlon van der Pas. En wil jij ons helpen om deze podcast te blijven maken? G dan naar studioplantaardig.nl en klik op doneer.
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...