Eiwethouders in Gemeenteraadsverkiezingen, veehouders laten sloten verdwijnen, supermarkten halen Eiweet doelen niet, NutriScore vernieuwd, kunstmest problemen door oorlog Iran, New York gaat foie gras verbieden, visverdoving onder de loep en de SloopMelk-app van Wakker Dier. _____________________________________________________ Samen maken we meer mogelijk, steun onze podcast en help ons groeien met jouw donatie: studioplantaardig.nl/donatie _____________________________________________________ In het Vegan Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman (ProVeg) het laatste nieuws door op het gebied van de 'eiwittransitie'. Met dit keer: Hoe is het de Eiwethouders vergaan in de gemeenteraadsverkiezingen? Waarom veehouders tienduizenden sloten hebben laten verdwijnen Eiweet-meting: supermarkten hebben 50/50 doel niet gehaald Nutriscore vernieuwd. Wat verandert er voor vlees, vis, vega? De oorlog met Iran brengt voorraad kunstmest in de knel - wat zijn de gevolgen voor veevoer? NYC gaat verkoop Foie gras verbieden Schokkend: Zeebaars en brasem steeds vaker elektrisch verdoofd, maar twijfelachtig of ze wel echt hun bewustzijn verliezen Wakker Dier introduceert sloopmelkapp Zie ook: https://www.youtube.com/watch?v=c6p7BaT6G4E Presentatie: Esther Molenwijk, Stichting The Food Revolution ism ProVeg Nederland, Pablo Moleman Research & Redactie: Diana de Veld, Jenny Pannenbecker, Pablo Moleman en Esther Molenwijk Audiomontage, mixen en masteren: Jennifer Pettersson Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_00Verbeter de wereld met vorkmis. Mijn naam is Esther Molenwijk.
SPEAKER_01En ik ben Pablo Moleman.
SPEAKER_00En dit is het Wiean Journaal.
SPEAKER_01Hé, hoor ik nou dat jij aan de ramadan hebt meegedaan?
SPEAKER_00Ja, dat klopt. Nou ja, eigenlijk alleen aan het gemakkelijke deel ervan. Het deel naast ons ondergang. Daar heb ik aan meegedaan.
SPEAKER_01Wel de lesen, niet het vaste.
SPEAKER_00Ja, sorry. Dat moet ik inderdaad bekennen. Ja, ik heb dus afgelopen weekend een vegan iftar georganiseerd. En voor degene die niet weten wat een, trouwens, jij weet waarschijnlijk wel wat een IFTA is, Pablo.
SPEAKER_01Ja, maar vooral omdat ik wel eens heb gehoord van de vegavariant daarvan.
SPEAKER_00Een iftar is dus de maaltijd waarmee de moslims tijdens de rammen dan de vaste dag verbreken. En dat is dan na z'n ondergang. En dat is vaak best een bedoeling is om echt heel samen te eten en zo. Dat gaat allemaal over bij elkaar zijn en zaamhorigheid. En het interessante is, ik heb een vriend die moslim is en daarmee ben ik de laatste tijd een aantal keer uit eten geweest. En dan nam ik hem natuurlijk mee naar vegan restaurants, of ik bestelde in ieder geval allerlei vegan dingen voor ons. En na een tijdje zei hij van ja, ik zit nou de hele tijd te denken.
SPEAKER_00Ja, al die moslims zoeken altijd maar hallo restaurants. Maar als je vegan eet, dan is het eigenlijk sowieso hallo. Dat is natuurlijk geen rocket science. Maar voor hem was dat dus echt een openbaring. En hij realiseerde zich opeens dat hij in veel meer restaurants terecht kon. En hij is heel veel gereisd. En dan was hij altijd de hele dag op zoek, bijvoorbeeld in Suriname naar een halal restaurant. En nu realiseerde hij van ja, maar als je gewoon geen duurlijke producten eet, dan hoeft het allemaal niet zo moeilijk te zijn. Nou, dat was eigenlijk zo'n grappige openbaring, waar we samen op staat.
SPEAKER_00En dat we hadden besloten om samen een Vegan Iftar te organiseren. Dus wij met t-shirt, vegan is halal. Op die Iftar en een lekkere plantaardige maaltijd. En de gasten hebben het heel erg gewaardeerd, ongeveer 60 mensen waren er.
SPEAKER_01Zo, dat is flink. En waar kwamen die allemaal vandaan dan?
SPEAKER_00Ja, dat waren grotendeels zijn klanten. Hij heeft een autogarage. Dus dan heb je een heel heel breed pluimage aan mensen, gewoon mensen die een auto hebben, dus dat is niet een hele specifieke doelgroep. En daarnaast hebben we het samen met een Turkse organisatie georganiseerd, dus ook een groot deel mensen uit het Turkse gemeenschap. En dat is natuurlijk allemaal lekker gemixt door elkaar. En één en al verbroederingen.
SPEAKER_01Een hele nieuwe doelgroep en een nieuwe slogan, dus precies, vegen is alal.
SPEAKER_00Maar goed, wij hebben van alles te bespreken vandaag. Om te beginnen, heel bijzonder: waarom melkveehouders tienduizenden sloten in ons landschap hebben laten verdwijnen.
SPEAKER_01En de nieuwe resultaten van eiwit zijn weer binnen. Hebben de supermarkten het 50-50-doel behaald of niet?
SPEAKER_00En dan de nieuwe Nutriescore is uit. En wat gaat die betekenen voor vlees, vis en végaproducten?
SPEAKER_01En we gaan het ook hebben over de oorlog in Iran en wat die betekent voor de veehouderij.
SPEAKER_00En over. Want het lijkt erop dat dat van de menukaarten in New York gaat verdwijnen.
SPEAKER_01Dan ga ik het hebben over een twijfelachtige verbetering voor het doden van vis.
SPEAKER_00En dan moeten we het natuurlijk nog hebben over die mooie nieuwe sloopmelkap.
SPEAKER_01Maar eerst de gemeenteraadsverkiezingen.
SPEAKER_00Pablo, ben ik blij dat we in zo'n tijdsverschil zaten. Wel ik lekker lag te slapen, heb jij alle resultaten van die verkiezingen kunnen analyseren. En een interessante analyse gemaakt. Ik ben heel benieuwd eigenlijk. Ik ben net wakker. Dus vertel het maar.
SPEAKER_01Ja, ik vond het fantastisch. Ik denk dat ik elke verkiezingsavond voortaan in Australië ga doorbrengen. Want ik hoefde niet de hele nacht op te blijven. Ik kon gewoon lekker opstaan. Ik pakte mijn telefoon van het nachtkastje en ik zag meteen de exit poll. Vond het heerlijk. Maar inderdaad, ik heb dus alle tijd gehad om hem voor jullie uit te pluizen. Want heel Nederland heeft nieuwe gemeenteraden gekozen. En het gaf niet meteen een enorme politieke aardverschuiving. De lokale partijen zijn zoals meestal de grootste.
SPEAKER_01Van de landelijke partijen is GroenLinks-PVDA opnieuw de grootste, gevolgd door de VVD. En wat nieuw is, is dat dit keer voor het eerst ook de BBB meedeed aan de gemeenteraadsverkiezingen. En die hebben in een aantal gemeenten, vooral op het platteland zetels weten binnen te halen. Maar goed, de grote vraag is natuurlijk: wat betekent deze uitslag voor de eiwittransitie?
SPEAKER_00Ja, en heb jij daar een informatie over gevonden?
SPEAKER_01Ja, uiteraard. Ik heb de hele nacht voor je zitten ploeren, Esther.
SPEAKER_00Ik ben echt ontzettend benieuwd wat de gemeenteraden voor de eiwittransitie kunnen betekenen. Vertel.
SPEAKER_01We weten natuurlijk al langer dat de gemeenten belangrijk zijn, als beïnvloeder van de lokale voedselomgeving. Dat laat het project Gemeente Plant Voit van de Dierencoalitie ook heel mooi zien. Die hebben intussen al meer dan 50 gemeenten in kaart gebracht, hoe ze bijvoorbeeld met de lokale horeca, scholen, zorginstellingen convenanten sluiten of hun eigen eiwitdoelen stellen, of inzetten op voedseleducatie. En je hebt natuurlijk ook het toenemend aantal gemeenten dat vleesreclames verbiedt. Daar weet jij ook alles van, Esther.
SPEAKER_00Zeker.
SPEAKER_01Dus ja, het is zeker een thema wat ook bij de gemeentes thuis hoort. Tegelijkertijd kunnen we niet zeggen dat voedsel echt een groot onderwerp was in de campagne. Maar om een idee te krijgen van hoe deze verkiezingsuitslag de eiwittransitie beïnvloedt, heb ik gekeken naar de zogenaamde eiwithouders. Want de dierencoalitie en Green Dish die organiseren nu al twee jaar op rij een jaarlijkse verkiezing van de eiwithouder van het jaar. En dat is dan de wethouder die zich het meest inzet voor de eiwittransitie.
SPEAKER_01Voor deze verkiezing waren dus in 2024 en 2025 15 wethouders genomineerd. En ik ben gaan kijken hoe het hen en hun partijen is vergaan en hoe waarschijnlijk het is dat ze opnieuw in het college terecht zullen komen.
SPEAKER_00Jeetje, wat een researchwerk. Nou, ik ben benieuwd.
SPEAKER_01Allereerst goed om te weten: van die vijftien genomineerden, waren er vier wethouders van de Partij voor de Dieren. GroenLinks leverde er drie. Plus nog een vervangende wethouder die ook genomineerd was. Er waren er drie van D66. Twee van het CDA, ook het CDA, heeft wethouders die zich voor de eiwit transitie hard maken. En verder nog eentje namens de SP en eentje van een lokale partij, alte na lokaal.
SPEAKER_00En was dat de eerste keer afgelopen keer dat er ook wethouders waren namens Partij voor de Dieren?
SPEAKER_01Ja, dat was best wel een unicum. Dus de eerste keer dat er überhaupt in Nederland of wereldwijd wethouders werden verkozen van een dierenpartij. Daar was best wel veel om te doen. En de Volant publiceerde vorige week ook nog een mooie analyse. Die liet zien hoe het dan gegaan is met die eerste dierenwethouders in vijf verschillende Nederlandse gemeenten. En dan zie je dat ze inderdaad wel echt een hoop diervriendelijke voorstellen er doorheen hebben gekregen.
SPEAKER_01In mijn eigen gemeente, Almere, bijvoorbeeld, is er nu een nood dierenwelzijn aangenomen. Die ervoor zorgt dat ze een beetje elk nieuw plan dat de gemeente maakt, dat er dan ook gekeken moet worden naar wat de consequenties voor dieren zijn. Dus alles van ruimtelijke ordening tot cultuurbeleid, moet je altijd ook de vraag stellen wat betekent dit voor de dieren. De partij voor de dieren vond zelf ook dat ze het best goed gedaan hadden. Want hun Haagse wethouder Robert Barker deelde een triomfantelijk campagnefilmpje waarin hij de dieren zelf om hun mening vroeg.
SPEAKER_01Jullie lijken het te veel. En hoe ervaart u de verbeterde lift kwaliteit? Helder, wat betekent dit nieuwe hondenlog voor u?
SPEAKER_00Vertel iets altijd. Even misschien goed onderbijt te zeggen voor de luisteraar wat hij dus doet, is hij houdt steeds een microfoon voor de snuit van een bepaald dier om op zo'n vraag antwoord te geven.
SPEAKER_01Ja, en dan worden ze ondertiteld en ze zijn allemaal buitengewoon lovend over het beleid van de Partij voor de Dieren.
SPEAKER_00Oké, maar dan nu die conclusie waar ik dan heel benieuwd naar ben. Hoe is het gegaan met die eiwethouders in deze gemeenteraadsverkiezingen?
SPEAKER_01Nou, van de vijftien eiwithouders zijn er zeven niet opnieuw verkozen. Maar dat is in alle gevallen omdat ze gestopt zijn en dus niet herverkiesbaar waren. Of alleen als lijstduur. Nou, dat is dus sowieso jammer, want dit zijn wel de mensen van wie we het moeten hebben natuurlijk. Maar dan is het vooral hopen dat hun partij iemand anders naar voren heeft geschoven die dan net zo pro-iwitransitie is als zij. Acht gingen er wel door voor verkiezingen. En die zijn ook allemaal weer teruggekeerd in de raad van hun stad. En de volgende vraag is dan natuurlijk of zij of hun partij ook opnieuw in de coalitie zullen komen.
SPEAKER_01En dat is natuurlijk een beetje natte vingerwerk, maar ik heb daar toch geprobeerd een eigen inschatting van te maken op basis van het aantal zetels en de coalitiemogelijkheden. En bij tien van de vijftien lijkt dat waarschijnlijk. Bij drie is het goed mogelijk. En bij twee lijkt het helaas onwaarschijnlijk dat ze opnieuw wethouder zullen worden, beide van de Partij voor de Dieren. En ja, alles bij elkaar genomen. Als je deze even samenvoegt tot het denkbeeldige partij lokaal eiwitbelang, zijn ze wel zeven zetels verloren.
SPEAKER_01Dat heeft denk ik niet per se te maken met hun eiwitbeleid, want ik denk niet dat veel kiezers daarvan op de hoogte waren. Maar ja, dat betekent dat is wel spijtig. We zien dus vooral ook dat in de steden waar de Partij voor de Dieren al vertegenwoordigd was, dat ze daar een aantal zetels zijn verloren.
SPEAKER_00Jeetje. Nou ja, het zou natuurlijk ook kunnen wat je zegt, er zijn er zeven opgestapt, ze zijn er zeven gestopt. Misschien dat er wel weer van de nieuwe raadsleden die in de gemeente komen, zich opeens een aantal ontpoppen tot eiwethouder in de komende jaren.
SPEAKER_01Ja, dat zou natuurlijk zomaar kunnen. En wat dat betreft is het goed om te zien dat die eiwithouders ook uit zulke diverse partijen komen. van GroenLinks tot het CDA tot aan de localo's.
SPEAKER_00Dan ga ik het over een bizar artikel hebben, dat ik in de volkskrant las. Ik weet dat jij het ook hebt gelezen, Pablo. Het gaat over de sloten van Nederland. Volkskrant kwam met een artikel getiteld Hoe de sloten in Nederland verdwijnen. En dan vraag je je misschien af: wat heeft dit dan met de veeteel te maken? Maar bear with me. Het zit namelijk zo: boeren die zijn verplicht om de waterkwaliteit van de soten op hun terrein te verbeteren. En sinds 2023 mogen ze daarom op een bufferstrook, een bepaalde zone van een paar meter rondom een sloot geen mest meer uitrijden of pesticiden gebruiken.
SPEAKER_00En dat was een wet vanuit de EU om de best wel een hele belabberde kwaliteit van de Nederlandse wateren te verbeteren. Die kwaliteit was natuurlijk vooral aangetast door de uitspoeling van mest in het water. Maar met deze maatregel hebben ze, dat is heel bizar, de melkveehouders, die dus met een overschot aan mest zitten, een hele perverse prikkel gegeven om de sloten dan maar gelijk helemaal dicht te gooien. Ik vind dit onvoelbaar.
SPEAKER_01Het is een beetje alsof ze zeggen, je moet je stoepje een beetje schoon houden. En dat je zegt, nou dan haal ik gewoon mijn stoepje weg.
SPEAKER_00Nou, precies dat. Het is heel interessant. Dit was ook niet eens heel erg verhuld. Want kort na de bekenmaking van deze nieuwe regel, werd op de website melkvee.nl een stelling geplaatst om zoveel mogelijk mestplaatsingsruimte te houden, ga ik sloten dempen waar het mag en kan. En ruim 2000 respondenten lieten daarop een mening achter. En ruime meerderheid, 63%, gaf aan dat inderdaad te willen gaan doen. En het is eigenlijk ook best wel heel logisch dat ze doen.
SPEAKER_00Want het is wel zo heel makkelijk om die sloten dicht te gooien. Want ja, minder sloten, dat betekent gewoon dat je meer mist uit kan rijden. En ja, dat gaat dan best wel om geld. Want overtollige mest afvoeren, dat kost een gemiddeld melkveebedrijf ongeveer 50.000 euro per jaar vanaf dit jaar, want het is steeds duurder geworden. Dus elke meter waar ze mist op kunnen uitrijden, dat scheelt. En bovendien is het zonder sloten natuurlijk gewoon veel makkelijker om het land te bewerken met die steeds groter wordende trekkers. En ze kunnen ook nog eens meer bestrijdingsmiddelen spuiten als die sloten er niet zijn.
SPEAKER_00Kortom, het is gewoon veel gemakkelijker.
SPEAKER_01Win-win-win.
SPEAKER_00Ja, voor de melkveenhouders dan. En het heeft dus enorme gevolgen gehad voor het Nederlandse landschap. Die onderzoekers van Volkskrant hebben duizenden luchtfoto's bestudeerd en honderden bestemmingsplannen doorgespit. En het blijkt dat er nu een paar jaar sinds die nieuwe wet tienduizenden sloten zijn verdwenen. En ja, dan nog even die stelling die zei van waar het mag en kan. Nou ja, daar is het niet zo heel nauw meegenomen. Want voor een deel waren die sloten dus gewoon illegaal dichtgegooid.
SPEAKER_00Dus deels met de vergunning en ongeveer een derde van die 10.000 sloten werd illegaal gedemd. De volkskrant presenteerde dan ook een kaartje met allerlei rode stippen, waar die sloten zijn verdwenen. En als je dat bekijkt, is dat dus een kaartje vol met rode stippen. En dit gebeurt dus eigenlijk overal in Nederland. En het eeuwen oude Nederlandse landschap is erdoor dus echt aan het veranderen. En er wordt dan ook wel gesproken over grasvat. Wat ik wel een illustratieve titel vond. Het is een glad getrokken land, waar eigenlijk alle variatie aan plantensoorten is verdwenen.
SPEAKER_01Denkend aan Holland zie ik bruine rivieren traag door oneindig grasvat gaan.
SPEAKER_00Wie was dit? Nietje?
SPEAKER_01Brede Rou geloof ik, die moet ik opzoeken. Dat is een van de bekendste Nederlandse gedichten, Esther, van Hendrik Marschmand. Die moest ik even googlen. Ken je die niet? Denk het aan Holland, zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan.
SPEAKER_00Hier liep mijn algemene kennis me dan weer in de steek. En toch even, er zit vast ook wel iemand die luisteren die denkt: Jezus, Esther, wat zie jij een beetje nostalgisch te doen over die sloten. Is dit nou echt een probleem? Maar ze zijn er niet voor niets. Want in natte tijden zorgen ze voor de afvoer van overtollig water, en in droge tijden voor de toelevering van water. En daarnaast zijn er ook veel planten- en diersoorten die alleen maar voorkomen rondom die sloten aan het verdwijnen, waaronder ook de beschermde dier- en plantensoorten. En die komen dus ook niet meer terug als je die sloten ooit weer opengraaft.
SPEAKER_00En het is ook wel echt een dierenwelzijnscatastrofe als je erover nadenkt. Want bij het dempen van die sloten worden dus allerlei dieren gewoon levend begraven, zoals vissen en kikkers. Ja, dat is het. Zoals gezegd, je moet ze vergunning aanvragen voor het dichtgooien van die sloten. Maar ook als die niet vergeven wordt, of als je hem überhaupt nooit hebt aangevraagd, dan handhaven de gemeente eigenlijk maar zelden. En als ze dat al doen, dan hebben ze volgens de volkskrant best wel kans op intimidatie en bedreigingen.
SPEAKER_00Maar wat er daarnaast gebeurt is dat de gemeenten eigenlijk gewoon verwijzen naar het waterschapsbeheer. Maar die sloten zijn eigenlijk te klein om onder waterschap te vallen. En zo dreigt het probleem dus tussen wal en schip te belanden. En kunnen boeren dus vrij straffeloos hun gang gaan. Ook op landelijk niveau worstelt de politiek met dit probleem. Jeer te groot, toen van D66 stelde begin 2023 al Kamervragen over het tempo van sloten. Na aanleid van die enquête die ik net citeerde. Maar ja, dat mocht blijkbaar niet zo heel erg baten.
SPEAKER_00En afgelopen december stelde minister Vemke Wiers maar in met een vereenvoudiging van de regels, wat volgens de oppositie eigenlijk vooral een versoepeling was. En het lijkt er dus op dat zowel de gemeente als de overheden gewoon niet ontzettend veel geven om onze sloten. Dus ja, lang verhaal kort: zo zorg dus de enorme melkveestapel met die duizenden tonnen aan mest. Ervoordat boeren hun sloten dichtgooien, dieren levend begraven en het Nederlandse landschap verarmen.
SPEAKER_01Wat een mysterie. En ik ben bang dat we nog even op deze toon door moeten gaan. Want ik heb ook nieuws over de supermarkten waar je haren van overeind gaan staan, ben ik bang. De eiwitcijfers over 2025 die zijn gepubliceerd door ProVeg en de Green Protein Alliance. Het wordt een beetje verwarmd, want we hebben dus een eiwitmonitor en een eiwitmonitor. En dan hebben we ook nog eiwethouders. Maar dit is dus die monitor waarin de verhouding tussen dierlijk en plantaardige eiwitten in de verkoop van de supermarkten wordt bijgehouden.
SPEAKER_01En 2025 is dan ook best wel een belangrijk jaar. Want die supermarkten, veel supermarkten hebben plechtig beloofd om in 2030 op 60% plantaardig uit te komen. Mat als tussendel 50% plantaardig in 2025. En dat is dus niet gelukt. Sterker nog, de voorzichtige vooruitgang die we vorig jaar zagen, we zeiden toen het gaat de goede kant op, maar het moet een stuk sneller. Die lijkt nu tot stilstand gekomen. Het landelijk gemiddelde ging vorig jaar met een slakkengangetje van 41% plantaardig naar 43%.
SPEAKER_01En daar is het dit jaar blijven steken, het is zelfs een procentpuntje gezakt. Het lichtpuntje zijn de Eclaza en de Odin, de biologische supers. Die hebben het 60% doel wel al gehaald. Maar dat wisten we al, want dat hadden ze vorig jaar ook al. En laten we eerlijk zijn, dat is met hun clandicie ook wel een stukje eenvoudiger te behalen. Maar ja, dus het overgrote deel van de Nederlandse supermarkten staat stil als het om de eiwitransitie gaat. De supermarkten zelf, die geven de schuld aan de eiwithy.
SPEAKER_01Die zeggen, ja, mensen willen nu allemaal meer eiwitten eten en dat is voor het grootste deel dierlijke eiwitten. Nou ja, dat kwam ze gelijk te staan op een reprimande van wakkerdier. Want daar dragen de supermarkten zelf natuurlijk ook aan bij met al hun eiwitverrijkte shakes en repen tot eiwitbier aan toe. Die ze in hun assortiment hebben gestopt om een graantje mee te pikken van deze hype.
SPEAKER_00Maar ze hebben toch ook wel wat dingen geprobeerd, die supermarkten.
SPEAKER_01Ja, zeker, maar bij lange na niet genoeg dus. En ook is het wel wat minder geworden. Want in 2024 zag je bijvoorbeeld nog een aantal supermarkten die hun huismerkprijzen van plantaardige producten gelijk hadden getrokken met de dierlijke. De Jumbo en de Lidl deden dat. En tot op zekere hoogte ook de Albert Heijn. Dat was best wel een best wel een mooie stap. Maar er zijn geen supermarkten meer bijgekomen die hetzelfde hebben gedaan. En wat je wel zag afgelopen jaar is dat er flink werd ingezet op hybride. Dat is een beetje de nieuwe heilige graal aan het worden om die doelen te halen. En het moet gezegd dat dat boven verwachting goed loopt.
SPEAKER_01Die producten verkopen goed en het leidt echt tot flinke reducties in de vleesconsumptie. Als je het bekijkt in hoeveel tonnen kilo's dat gaat. Maar er wordt nog steeds zoveel vlees gegeten, en vooral ook heel veel zuivel, dat je het effect van die hybride producten nauwelijks terugziet in de totale eiwitverhouding. En ondertussen gaan de meeste supermarkten ook nog vrolijk door met het stunten met vlees.
SPEAKER_00Ja, maar daar was jumbo mee gestopt, toch? Heeft dat nou een navolging gevonden?
SPEAKER_01Nou ja, dat brengt me dus bij het meest deprimerende nieuws van allemaal. De Jumbo heeft gisteren aangekondigd dat ze weer gaan beginnen met het stunten met vlees. En ze waren natuurlijk de eerste supermarkt in Nederland of de eerste in de wereld twee jaar geleden om daarmee te stoppen. Heel veel lof gehad natuurlijk van iedereen ook, want dat was echt wel dapper. Maar het heeft ze dus ook een lieve duid gekost. Omdat andere supermarkten ze hadden gehoopt dat die zouden volgen, die deden dat niet.
SPEAKER_01En die zijn er met hun marktaandeel van doorgegaan. En dat heeft de Jumbo miljoenen gekost.
SPEAKER_00Ja, wat ik weet dat het toen al was het 16 miljoen in het eerste kwartaal heeft ze dat gekost. Dus dat gaat dan om iets van 60 miljoen per jaar dat ze dit kost.
SPEAKER_01Ja, dat hebben ze niet meer rechtgetrokken. En ja, nu zeggen ze dus: we zijn gekke henkie niet, wij gaan ook weer vlees in de reclame doen, net als iedereen. En ja, ik denk dat je terecht boos kan zijn op Jumbo, maar vooral ook op al die andere supermarkten die de uitgestoken hand niet hebben aangenomen. Dat is heel treurig. En de oplossing is zo simpel. En dat is samenwerken. Gewoon met de supermarkten samen om tafel bindende afspraak maken.
SPEAKER_01Want dan heb je een gelijk speelveld. En als er niemand meer met vlees stunt, dan heeft daar ook niemand last van. Dan ga je die rare concurrentiestrijd uit de weg. En misschien ga je dan met elkaar concurreren op de prijzen van de uien en de aardappelen of de vleesvervangers. Dat vind ik wel helemaal nog prima. Maar niet dat vlees nog verder opstubben, waarvan je hebt gezegd dat je er minder van wilt verkopen.
SPEAKER_00Maar dat is dus helaas niet gebeurd.
SPEAKER_01Dat is niet gebeurd, nee.
SPEAKER_00Dan we blijven even in de supermarkt. Want we gaan het over de Nutri-score hebben. Die is vernieuw. En ja nog even een korte uitleg van wat dat ook weer is. Die wordt dus getoond op die verpakkingen van voedingsmiddelen. En die laten dan zien of een product een betere keuze is, vergeleken met eenzelfde soort product.
SPEAKER_01Dat is dat stoplichtje dat je overal ziet. Staan toch?
SPEAKER_00Precies dat. Ja A tot en met E. En er was echt veel kritiek op die Nutri-score, omdat ongezondere producten soms ook A-scores kregen. Bijvoorbeeld als ze dan een relatief laag vet en suikergehalte hadden, wit brood bijvoorbeeld, terwijl volkoren brood dan veel gezonder is. En ook bij suikerrijke producten en rood vlees waren dus best wel A-scores te vinden. De Europese Commissie van Onafhankelijke wetenschappers heeft daarom die hele berekeningsmethode aangepast, zodat die scores beter aansluiten bij de actuele voedingsrichtlijnen.
SPEAKER_00Proten krijgen nu positieve punten voor eiwitten, vezels en voor de aanwezigheid van groente, fruit en pulvruchten. En negatieve punten voor de aanwezigheid van calorieën, suikers en verzadigd vet en zout. Het resultaat is nu te zien in de winkels. En waar liggen de grote verandering, is de vraag. Om te beginnen: suikerrijke producten, dus ook honing bijvoorbeeld, maar ook vruchten, yoghurt en snoep, die krijgen dus negatieve punten. En waar ze dus eerder soms nog een A of B kregen als score, is dat nu vaker een C of lager. Witbrood valt ook terug naar B of C, doordat vezels nu een heel belangrijk criterium is geworden.
SPEAKER_00En ook zouten producten die scoren nu veel slechter, zoals bijvoorbeeld sommige kazen en bewerkt vlees. En als we dan naar het vlees zelf kijken, dan zien we ook een aantal veranderingen. Dus runt varken en lamsvlees kregen voorheen hoge scores, omdat ze dan veel eiwit hadden. Maar die positieve punten daarvan, die zijn nu flink verminderd. Alhoewel ik erbij moet zeggen dat hetfstuk gewoon nog wel nog steeds een A-score krijgt. En het is me niet helemaal duidelijk hoe dat dan kan.
SPEAKER_01Nee, want al dat bewijst dat we daar minder van moeten gaan eten omdat het kanker kan geven, daar zijn dan nog geen minpunten voor toegekend.
SPEAKER_00Nee, dat is dus blijkbaar nog niet doorvertaald in het biefstuk. Het is wel zo dat plantaardige vleesvervangers nu in vergelijkingen betere scoren krijgen. Dus vooral vanwege die vezels en eiwitgehalte. Dus regelmatig hebben die ook een A-score. En Kip heeft dan helaas ook weer een A-score. En dan wat betreft vis, de vette vissoorten, zoals salm, makreel en Haring, die krijgen nu een hogere score vanwege hun gezonde vetten. Dus ja, slecht nieuws voor de vissen wat dat betreft.
SPEAKER_00En tot slot de categorie olie en boter in het nieuwe rekenmodel hebben plantaardige olie, zoals olijfolie en walnooten een betere score dan roomboter.
SPEAKER_01En volstrekt logisch lijkt me.
SPEAKER_00Lichte verschuivingen de goede kant op.
SPEAKER_01Dan maken we even een uitstapje naar het buitenland. Niet zo'n leuk uitstapje, namelijk de oorlog in Iran. En je zou dan misschien denken: wat heeft dat nou weer met plantaardig eten te maken?
SPEAKER_00Ja, ik begin inmiddels wel te denken dat bijna alles met plantaardig eten te maken.
SPEAKER_01Ja, dat is volgens mij de eerste wet van Moleman en Molenwijk. Alles heeft altijd met plantaardig eten te maken.
SPEAKER_00En zo niet dan vinden wij die engel wel.
SPEAKER_01Nee, zo niet dan heeft het met de visserij te maken. Maar ik denk dat de meeste luisteraars deze wel al kunnen invullen hoor. Want we weten dat de oorlog grote gevolgen heeft voor de gas en benzineprijzen. En dat beïnvloedt ook de wereldwijde productie van kunstmest en daarmee dus de voedselproductie. Want om kunstmest te maken, heb je aardgas nodig. Dat was voor mij ook wel even een eye-opener toen ik dat voor het eerst leerde, dat je het niet alleen nodig hebt om energie te leveren, maar aardgas is dus ook echt een grondstof, niet alleen een energiebron.
SPEAKER_01Een grondstof om kunstmest te maken. En dat aardgas kan nu dus niet naar de kunstmestfabrieken getransporteerd worden omdat de straat van Hormoes geblokkeerd is. En ook nog eens relatief veel kunstmestfabrieken die bevinden zich in Qatar, Iran, Bahrein en andere landen in die regio. Daar wordt vooral veel ureën geproduceerd en dat wordt bijvoorbeeld gebruikt voor de tilt van tarwe, rijst en maïs, maar ook voor aardappelen, groenten en voor grasland. En de kunstmest uit het Midden-Oosten wordt voornamelijk geëxporteerd naar landen als India, Brazilië, de Verenigde Staten, Turkije en Zuidoost-Azië.
SPEAKER_01Maar dat het nou niet naar ons getransporteerd wordt, dat wil natuurlijk niet zeggen dat het niet van wereldwijde invloed is. Er zijn nu veel kunstmestfabrieken in het Midden-Oosten die zijn door de oorlog geheel gestopt met de productie. En ook een aantal landen zoals India en Bangladesh die produceren niet meer, omdat er geen gas meer kan worden geleverd. En de wereldvoedselorganisatie waarschuwt nu voor grote gevolgen voor de wereldwijde voedselproductie.
SPEAKER_00Want kunstmest is natuurlijk echt van enorm belang.
SPEAKER_01Ja, absoluut. Ongeveer de helft van ons eten wordt verbouwd met behulp van kunstmest. Dus we kunnen daar niet opeens mee op houden. En als er een langere tijd geen kunstmest meer geleverd kan worden, zeker nu aan het begin van het groeizizoen op het noordelijk half rond, heeft dat enorme gevolgen voor de oogsten en voor de prijzen van voedsel. Dus minder voedsel beschikbaar, hogere voedselprijzen. En dan weet je het al dat vooral de armere landen en hun inwoners daar het hardst door getroffen zullen worden. Dit gaat echt de honger in de wereld aanjagen.
SPEAKER_01In de VS is nu al ongeveer een kwart minder kunstmest beschikbaar dan waar ze behoefte aan hebben rond deze tijd van het jaar. In Europa hebben we een gelukje. In trouw lezen we dat we hier nog een voorraadje kunstmest hebben liggen, omdat we eind vorig jaar al meer hadden ingekocht om een nieuwe EU-heffing voor te zijn. Dus hier nog geen tekorten. Maar alsnog, de wereldprijzen gaan veranderen en dat gaan we hier ook merken. Maar hoe dan ook?
SPEAKER_01We komen dus wereldwijd in de knel met de productie van gewassen, door deze nieuwe oorlog. En ja, dat zou dus ook tegelijk wel weer positief uit kunnen pakken voor de eiwitransitie. Want zoals we ook al bij de oorlog in de Oekraïne zagen, worden dierlijke producten veel harder geraakt in prijs door dit soort tekorten dan plantaardige producten.
SPEAKER_00Ja, en dat komt natuurlijk omdat als je schaarste hebt, is het nog onzinniger om goed eten aan je dieren te voeren.
SPEAKER_01Precies, ja, die verkwisting van grondstoffen wordt een stuk duurder op het moment dat die grondstoffen duurder worden. En ja, zo is de verwachting dus een hogere prijs voor vlees. En dat werkt waarschijnlijk ook weer door in een lagere vleesconsumptie. Plus natuurlijk dat minder vlees eten in tijden van voedselschaarste natuurlijk ook het sociale is om te doen. Maar of dat doorgaat dringen tot de rijke landen, dat is zeer de vraag.
SPEAKER_00We zeggen nog wel eens van ja, misschien gaat de wal wel het schip keren. Dit zou dus zo'n wal kunnen zijn die het schip gaat keren.
SPEAKER_01De straat van Hormoes gaat het schip keren. Dat is nu aan de gang, maar dan zijn het bommen die het schip keren. Ik zou graag zien dat het op een andere manier kan.
SPEAKER_00Ja, absoluut. Dan ga ik door naar New York, de city of Dreams, die ziet weer een droom uitkomen. De weg is vrijgemaakt voor een verbod op foag in de stad en dat komt door een recente uitspraak van een gerechtshof in de staat New York. De gemeenteraad in New York probeerde een verbod al eerder te regelen. In 2019 nam de stad een wet aan om de verkoop van foag te stoppen, maar daar kwam eigenlijk toen weer meteen verzet tegen. Want de producenten van foag en ook de staat New York waren het er niet mee eens.
SPEAKER_00Het Staatsdepartement van landbouw en Markte mengde zich in een discussie en die stelde dat het stadverbod in strijd was met de staatsregels en de belangen van boeren buiten de stad. Maar, en dit is dus wel bijzonder, nu zegt dus een hogere rechtbank iets anders. Want volgens de rechters mag New York City wel degelijk zo'n lokaal verkoopverbod invoeren. En ja dat zo'n beslissing economische gevolgen heeft voor bedrijven elders in de staat, dat is volgens hen helemaal niet ongebruikelijk. In principe betekent dit nu dus dat de restaurants in New York straks geen vakram meer mogen verkopen.
SPEAKER_00En het kan wel even duren voordat het echt zo ver is, want er zijn nog juridische vervolgstappen mogelijk. Maar het lijkt de goede kant op te gaan. En ja, voorstanders van een verboding spreken natuurlijk van een enorme overwinning voor dierenwelzijn. En die hopen dat New York ook andere steden gaat inspireren. En ik heb nog gekeken, wat is nou bestand van zaken in ons land? En in Nederland is de productie van vakra wel verboden. Maar je mag het wel verkopen als je het importeert uit het buitenland. Dus ja, zitten we echt met een dubbele moraal. En de vraag is: zou de Nederlandse gemeente ook zo'n plaatselijk verbod in kunnen stellen?
SPEAKER_00Nou, ik moet zeggen, ik vind dat best moeilijk te beoordelen. Ik heb daar naar gekeken. Gemeenten in Nederland kunnen wel in zo'n algemene plaatselijke verordening allerlei lokale regels vaststellen. Maar dat lijkt dan vooral te gaan om lokale orde en veiligheid. Maar aan de andere kant, daaronder was het ook mogelijk om een reclameverbod op vlees in te stellen, zoals Amsterdam onlangs heeft gedaan. Dus ik denk dat het hier de zet is aan slimme juristen om te kijken of er in Nederland ook een mogelijkheid zou kunnen zijn om dit voorbeeld van New York te volgen.
SPEAKER_01Dan heb ik nog schokkend nieuws, letterlijk: want het gaat over de elektrische verdoving bij het doden van vissen. In dit geval hebben we het dan over drie soorten: de zeebaars, de brazem en de regenboogforel in de kweekvisindustrie. Nu worden deze vissen over het algemeen zonder verdoving gedood, meestal met de ijswatermethode. Ze worden dan in tanks met een mengsel van water en verbrijzeld ijs gegooid, waar ze onderkoeld raken en verstikken. En het kan dan wel 5 tot 10 minuten duren voordat de vissen hersendood zijn.
SPEAKER_01En tot die tijd ervaren ze extreme stress en pijn door de kou en door het gebrek aan zuurstof. Echt afgrijzelijk. En een andere dodingsmethode dat is het verbloeden. Dan worden de kubogen doorgesneden of de slagader wordt ingesneden, waarna de vis leeg bloed. Je snapt nu wel misschien waarom vis door sommige het meest dierenonvriendelijke vlees wordt genoemd. Maar een nieuwe methode is in opkomst. En dat is om vooraf de vissen eerst elektrisch te verdoven. Net zoals dat we landdieren ook doorgaans verdoven voordat we ze slachten.
SPEAKER_01En bij Zalm is het al standaard om een elektrische verdoving toe te passen voordat ze gedood worden. Maar voor veel andere vissen nog niet, maar wordt dat wel steeds meer de norm. Zo werkt de Europese Commissie aan de herziening van de welzijnswetgeving. En er wordt ook gekeken naar de optie om elektrische verdoving verplicht te stellen. En ook veel supermarktketens en producenten die willen hier de standaardmethode van gaan maken in 2027-2028. En ook veel keurmerken zijn zich al daarop aan het voorbereiden. En ervoor zorgen dat die verdoving verplicht wordt rond die tijd.
SPEAKER_00Dat klinkt als goed nieuws.
SPEAKER_01Dat klinkt heel erg goed. Maar nu komt het dus. Uit onderzoek is gebleken dat het helemaal niet zo zeker is dat die elektrische verdoving lang genoeg werkt, dus totdat de vissen daadwerkelijk dood zijn. En dat zou dus kunnen betekenen dat je ze eerst een pijnlijke stroomschok geeft, en ze daarna bij bewustzijn en onverdoofd, nog eens pijnlijk doodmaakt door middel van ijswater of dat leegbloeden. En daar moet je toch niet aan denken.
SPEAKER_01Dit zijn conclusies getrokken door Rethink Priorities, want die hebben de wetenschappelijke literatuur nog eens goed onderzocht. Want daaruit blijkt dat die effectiviteit sterk varieert per vissoort, en dat de bewijslast bij een aantal vissoorten heel mager is. En dat is dan met name zo bij de zeebaars en de zeebrazem. In sommige experimenten vertoonden die vissen binnen 30 seconden na de schok alweer tekenen van herstel. Terwijl het dodingsproces op dat moment nog volop bezig was.
SPEAKER_01En het leek dan op het eerste gezicht wel alsof ze verdoofd waren, maar in de werkelijkheid waren ze alleen maar verlamd. En er voeren ze dus wel ondertussen pijn. Dus een beetje alsof je op operatietafel ligt en niks kan zeggen, niet kan bewegen, maar ondertussen gewoon alles meekrijgt. Dat is een van mijn ergste nachtmeries.
SPEAKER_00Paul, wat geruwd dit?
SPEAKER_01Ja, het wordt nog iets erger trouwens. Want het lijkt dus ook dat de afstellingen heel belangrijk zijn bij dat elektrisch verdoven. Dus bijvoorbeeld het zoutgehalte en de watercondities en de hoogte van de stroom, die zijn heel bepalend bij of die elektrische verstoving nou wel of niet goed werkt. Dat moet allemaal precies kloppen. In een laboratoriumzetting klopt dat ook allemaal. Maar in de praktijk klopt het vaak niet. Want dan wordt bijvoorbeeld de frequentie van de stroom ietsje aangepast om karkasschade te voorkomen.
SPEAKER_01Er komt bijvoorbeeld een bloedvlekje of zo. En dan wordt het vlees minder goed of de vis minder goed verkoopbaar. En ja dan wordt daar dus een beetje mee gesjoemeld. En dan werkt dus in de praktijk die verdoving ook niet meer zo goed. Dus rethink priorities die benadrukt dus dat er voor een aantal soorten, zoals die zeebaars, nog niet voldoende vertrouwd kan worden op deze dodingsmethode. Er is meer onderzoek nodig. En ook meer controle dat iedereen zich daar netjes aan houdt. Voor andere soorten, zoals de regenboog voorel, zag het gelukkig een stuk beter uit.
SPEAKER_01Maar het is dus zaak dat er echt enorm goed gekeken wordt naar de visoort en naar de omstandigheden. Want anders dan wordt het zoals in het Engels zeggen adding insult to injury. En daar schiet geen vis wat meer op.
SPEAKER_00Nou, dan ga ik afsluiten met een best wel grappig nieuws. Wakker Dier heeft een app geïntroduceerd waarmee de consument in de winkel kan checken of zuivel van zogenaamde sloopmelk komt. En daar hoort best een indringend spotje bij. Ik laat het even horen.
SPEAKER_02Veel mensen vragen zich af in welke zuivel sloopmelk zit. Sloopmel. Want zie je er maar eens aan af. Ik wijs de boos doen graag voor je aan. Welke kaas, sloopmelk. Welke doetjes, sloopmelk. Welke yoghurt? Sloopmel. Hoe ontsnap je eraan?
SPEAKER_00Ja, en toch even samenvatten. Wat is nou ook weer sloopmelk? Volgens zwakkerdier. Het gaat dan om melk zonder een volgens zwakkerdier goed dierenwelzijnskeurmerk. En de enige die zij goed vinden, zijn het beter leven keurmerk. Biologisch, eco of biologisch dynamisch. En wat is er volgens hun mis met de andere melk? Waarom noemen ze het nou sloopmelk? Aan de ene kant, omdat de dieren natuurlijk enorm veel moeten produceren. Tegenwoordig 9000 liter ten opzichte van 4000 in 1950. Ze krijgen veel last van allerlei ziektes en aandoeningen, zoals kreupelheid en uieraandoeningen.
SPEAKER_00Ze hebben hittest in de zomer. De melkkoeien brengen gemiddeld 89% van hun leven op stal door en een kwart daarvan komt überhaupt nooit buiten. Dan hebben ze het over een hele harde ondergrond van de stallen, terwijl die dieren juist voor hun gezondheid ook veel moeten liggen. En ja, tot slot natuurlijk het feit dat de dieren naar de slag moeten als ze zes jaar oud zijn, terwijl ze in theorie wel 20 jaar oud zouden kunnen worden. Nou, dit zijn dus alle redenen waarom Wakkerdier het over sloopmelk heeft. En alleen die keurmerken die ik net noemde, die zouden daar echt hele significant betere normen voor hebben.
SPEAKER_00En Wakkerdier zegt de supermarkten zijn nu aan zet. Want zij moeten de boeren meer gaan betalen voor zuivel, zodat ze aan die keurmerken kunnen gaan voldoen. En om de supermarkten aan te sporen, hebben ze nu een app ontwikkeld. En daarmee kunnen consumenten dus producten in de supermarkt scannen, van melk tot kaas, om erachter te komen of daar sloopmelk in zit. En ja, ik vond het wel interessant van ja, hoeveel procent is dan sloopmelk? En dat is eigenlijk heel veel. Eigenlijk maar 10% van alle zuivel is dus geen sloopmelk. Voldoet aan die keurmerken die Wakkerdier noemt.
SPEAKER_00Dus kortom, als mensen die app echt gaan gebruiken en als gevolg daarvan geen sloopmelk meer kopen, dan komt 90% van zuivel op dit moment dus niet meer van het schap af. En ik denk dat Wakkerdier een beetje diezelfde strategie aan wil houden als toen met de plofkip, waar ze echt veel succes mee hebben gehad. Ze hebben zoveel campagne gevoerd met die term Plofkip. En die was zo beeldend dat mensen dat niet meer wilden gaan kopen. En vervolgens hebben ze de supermarkten aangespoord om gewoon een ondergrens in te stellen. En dat is eigenlijk wat ze nu ook vragen. Zet die keurmerken als ondergrens.
SPEAKER_00Bij die plofkip kun je zeggen, die is nu gewoon echt weg uit het supermarktschap. Alhoewel trouwens, de kip die je nu koopt, vaak ook nog wel door zijn pootjes is gezakt. Want we blijven toch nog relatief snel groeiende rassen. Maar goed, er is iets verbeterd. En de vraag is, gaat deze campagne ook zo'n succes worden? Ik heb afgelopen woensdag even contact gehad met Anne Hilhorst van Wakker Dier. En ik begrijp dat de app inmiddels zo'n 5000 keer gedownload is. Dus dat is op zich in korte tijd best snel gegaan. Maar er is natuurlijk nog wel wat meer voor nodig om die supermarkten echt onder druk te zetten om geen sloopmelk meer te kopen.
SPEAKER_01Ik ben dan wel benieuwd of ik een error krijg of een beloning wanneer ik mijn sojamelk met die app scan.
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...