Het zijn misschien wel de twee meest contrasterende woorden die een filmtitel ooit heeft gekend: de Vegan Veehouder. En toch gaat-ie deze week in premiere. De film waarin Kadir van Lohuizen kippenboer Ruud Zanders volgt in zijn zoektocht naar een Vegan wereld. Zelf laat de Kipster oprichter vlees en zuivel liever staan en zelfs de eieren van zijn eigen kippen eet-ie niet. Maar hij zoekt uit: kunnen we wereldwijd zonder dieren in het voedselsysteem? _____________________________________________________ Samen maken we meer mogelijk, steun onze podcast en help ons groeien met jouw donatie: studioplantaardig.nl/donatie _____________________________________________________ Kadir van Lohuizen is fotograaf en documentairemaker. Hij won de eerste prijs bij World Press Photo en maakte onlangs voor VPRO Tegenlicht de documentaire 'De Voedsel BV' en de serie 'Food for thought', waarin hij het op zoek gaat naar de wereld achter ons voedsel. www.deveganveehouder.nl www.noorimages.com/kadir-van-lohuizen www.kipster.nl Credits: Interview en montage: Esther Molenwijk Audio mixage: Marlon van der Pas, Nothing Blank Help ons het plantaardige nieuws te verspreiden: deel deze podcast. Ga naar studioplantaardig.nl en volg ons via BlueSky, Mastodon, Instagram, Facebook, YouTube, TikTok & #StudioPlantaardig Geef onze podcast ook een rating en schrijf een mooie recensie. Alvast enorm bedankt!
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_01Verbeterde wereld met VorkMS. Mijn naam is Esther Molewijk en dit is Studio Kland Aardig. Het zijn misschien wel de twee meest contrasterende woorden die een filmtitel ooit heeft gekend: de Vegan veehouder. En toch gaat hij deze week in premiere. De film waarin Kadier van Loohuizen kippenboer Ruud Sanders volgt in zijn zoektocht naar een vierwereld. Zelf laat de kipsteroprichter vlees en zuivel lievers staan, en zelfs de eieren van zijn eigen kippen weet hij niet.
SPEAKER_01Maar hij zoekt uit kunnen we ook wereldwijd zonder dieren in het voedselsysteem. Kadier van Louhuiz is fotograaf en documentairemaker. Hij won de eerste prijs bij de World Press Photo en maakte onlangs voor VPRO tegenlich de documentaire De Voedselbv en later de serie Food for Falls, waarin hij op zoek gaat naar de wereld achter ons voedsel. En voordat we in gesprek gaan, laat ik hier gewoon even volledig transparant zijn. Deze documentaire is mede geproduceerd door de stichting The Food Revolution. Dezelfde stichting waar ook deze podcast Studio Plantaardig ondervalt.
SPEAKER_01En waar Ru Sanders in het bestuur zit. Zelf heb ik een rol gehad in de research en de redactie van de film. Dat betekent dat ik dit keer niet die neutrale, onbevooroordeelde interviewer ben. Maar toch heb ik nog wel genoeg vragen voor jullie die een stap voor beide documentaire gaan en die ik eigenlijk al heel lang op heb verheugd om die eindelijk eens aan jullie te kunnen stellen. Dus we gaan er wat moois van maken. Welkom allebei. Kabier, ik ben benieuwd of jij het je nog kan herinneren dat moment dat jij Ruud ontmoete en met hem sprak over deze documentaire, dat je dacht: over deze man wil ik een film maken.
SPEAKER_06Ik kan het moment niet helemaal herinneren, ik was natuurlijk bezig met de serie Food voor Thought, of toen eigenlijk met het tegenlicht, maar wat ook de toonstelling in het Scheepvaartmuseum werd en werd gepubliceerd in trouw. Het was heel moeilijk om binnen te komen bij al die bedrijven. Ruud en Kipster was eigenlijk wel meteen oké. Dus dat was een makkelijke binnenkomer. En ja, ik weet niet, we hebben op een of andere manier contact gehouden.
SPEAKER_01Maar waarom dacht je toen? Want dat is nogal investering die je gaat doen in je tijd.
SPEAKER_06Het was in eerste instantie niet. To zijn we tweede keer in gesprek geraakt. Toen kwam ik toch op tafel of dit niet gewoon een film waard was. En ik was natuurlijk gefascineerd door Ruutse geschiedenis, die echt wel uit het omgeving Venrij komt, waar meer productiedieren in de wereld per vierkante kilometer, zijn er volgens mij niet. En Rut die toch vertelde dat hij, ook al komt hij uit een kippeggeslacht en is die opgegroeid met legbatterijen, dat hij voor een andere weg heeft gekozen en inderdaad ook nog vegen was.
SPEAKER_06En dan vervolgens de vraag stelt of we niet van die productiedieren af kunnen. Dus het was natuurlijk een fascinerende cocktail. Voor wat wel eens een film zou kunnen worden.
SPEAKER_01Ja, want jij bent gewoonlijk toch wel meer gewend om, je hebt het verslag gedaan van afval van de diamantindustrie, het stijgende water, de klimaatramp die op ons afkomt. En opeens en dan ga je bij zijn mens volgen.
SPEAKER_06Ja, het was wel even. Het was wel enigszins omgeven door twijfel hoor. Want ik ben natuurlijk primair een fotograaf en minder een filmmaker. Het is wel steeds meer in mijn professie gekomen. En we dachten gewoon volgens mij wisten eigenlijk helemaal niet eens waar het zou stranden, we gaan het gewoon proberen. En kijken waar dit iets kan opleveren. Maar goed, het was ook voor Rud winnen, denk ik.
SPEAKER_06Maar dat moet je vooral zelf.
SPEAKER_01Vertel eens Ruud.
SPEAKER_05Dat kan je wel zeggen. Heb je ooit Cadiad drie jaar achterjaan gehad? Nee, nee, nog nooit.
SPEAKER_01Dan moet ik nog iets controversieën worden, denk ik. Vel eens hoe je zo'n Kadier drie jaar achter je aan te hebben?
SPEAKER_05Nou ja, dat was best wel spannend. Want ik had eigenlijk gewoon die zoektocht. Ik wilde kijken van zo'n vinger wereld mogelijk zijn. En dat had ik me voorgenomen om dat gewoon uit te zoeken. En toen kwam Kadier inderdaad voor zijn voedselbv is het een keer op Cipel geweest. Bij ons inderdaad, iedereen die belt van jou, kan ik een keer komen kijken. Dat is altijd meteen ja. Je kunt eigenlijk zelf zo binnenlopen. Dus je hoeft niet eens te bellen als je het zou willen.
SPEAKER_05Maar goed, Kadier wilde ook gewoon echt binnenkijken. Dus nou ja, dan moet je door de doen mag je tussen het kippen mocht ik allemaal. Maar toen was ik er wel, dus ik dacht, van nou, moet ik eerlijk zeggen, op dat moment, ik had wel ooit de naam Kadier van Loorhuizen, ergens een beetje orwaaien, maar ik zit helemaal niet in dat wereldje. Dus ik wist het niet precies, maar ik ging een keer googlen en toch wel interessant om erbij te zijn. To heb ik het hele verhaal van Cipstar en Kadier verteld. En toen heb ik ook verteld dat ik zelf aan het zoeken was, van zou het ook zonder productiedieren kunnen.
SPEAKER_05En daar is op een gegeven moment ergens ontstaan dat we op een of andere manier besloten hebben dat Kadier dat zou gaan volgen. En ik was zelf, want je vraag was: hoe is dat om kadier achter je aan te hebben. Daar gaan we naartoe. Ik had gewoon dat vraagstuk: op het moment dat het een documentaire wordt, dan gaat eigenlijk een kunstenaar, zeg maar, die gaat kijken. Ja, maar is dat ook interessant om te volgen om te kijken. Daarmee gaat het meer richting het persoonlijke.
SPEAKER_01Al jij had een zoektocht en kand hoor ik alleen maar over dat hij jou interessant vond.
SPEAKER_05En dat vond ik dus ook wel het spannende. Want we zijn er in totaal met tussenpozen, daar denk ik wel eens een beetje twee, drie jaar mee bezig geweest. Nou, dat is ook wel voor mij, dus was het ook wel een beetje het ongemakkelijke dat ik die gewoon van alles wilde weten waar ik naartoe ging en wat ik ging doen.
SPEAKER_01Wat was het meest ongemakkelijke Rut?
SPEAKER_05In die tijd hadden we ook een keer een feest dat zowel Natuurs en ik allebei 50 waren en 25 jaar getrouwd. En ik hier zei, daar wil ik bij zijn. Je mag wel bij zijn, kom lekker een peltje drinken. Maar laat die kamera thuis maken. Die heeft de kamer niet thuisgelaten. Maar uiteindelijk heeft het volgens mij, zeker heeft het ook niet gehaald. Maar dat zijn wel van die momenten die je denkt, ja, ik ben gewoon op zoek naar de zoektoak bezig en niet met ons feestje.
SPEAKER_01Dat te veel met jou ging. Sinds ik jou heb geïnterviewd, dat heb ik al eerder gedaan in 2022. Is Kipster eigenlijk alleen maar gegroeid? Even kijken, jullie hebben een extra vestiging in Nederland geopend. Jullie hebben twee jaar geleden vier stallen in de VS geopend. Een paar maanden geleden hadden jullie nog eens 3,7 miljoen euro op voor verdere groei in Nederland, Engeland, Frankrijk en de VS. In de docu zien we dat je in Azië gesprekken voert. En jullie hebben zelfs aangekondigd dat jullie een Pikster willen gaan starten, oftewel een soort varkenshouderij.
SPEAKER_01En dat klinkt voor mij toch niet echt als het bedrijf van iemand die streeft naar een plantaardige wereld.
SPEAKER_05Ja, nou ja, je haal denk ik precies het dilemma aan, wat volgens mij ook wel in de documentaire zet. Wanneer doe je nu precies goed? Kijk, als het aan mij zou liggen, dan kunnen we morgen meteen de hele wereld vieken maken. Dat stoppen gewoon allemaal met fezen, eieren en melk? Alleen ligt niet aan mij. Volgens mij zit daar een hele wereld omheen. En ik denk dat de wereld vegan gaat worden. Dat is in ieder geval de komende vijf jaar, de komende tien jaar, misschien de komende 25 jaar wel een illusie.
SPEAKER_05En misschien wat wel nooit. Dus in die tussentijd zou je toch ook moeten kijken, maar wat dan wel? Hoe kunnen we het dan zo goed mogelijk doen? En daar werken wij ook aan.
SPEAKER_01Terwijl je actief bezig bent om toch die V-industrie verder te laten groeien.
SPEAKER_05Ja, ik blijf altijd zeggen, van mij mapstel best wel groeien. Maar ik vind het mislukt als kipster heel groot zou worden en we zijn met z'n allen veel meer eieren gaan eten. Ik vind het pas gelukt als iemand zegt van ja, ik had vorig jaar 200 eieren en een beetje gemiddelde consumptie. En dit jaar eet ik dan maar 100. En die 100 die ik nog eet, die zijn of Cipster Lookalijke, zeg maar dan doen we iets. Maar als iemand zegt van ja, ik eet 200 eieren en ik eet nu nog steeds 200 eieren, maar ik eet kipste eieren of zulukst wat eieren.
SPEAKER_05Ja, dat was eigenlijk niet helemaal de bedoeling.
SPEAKER_06Redeo, luister jij hier naarderdaad wat Ru schetste. Ik was natuurlijk ook gefascineerd door de persoon Ruud. En letterlijk uit wat voor Nestie kwam. En dat was denk ik voor Ruud wel even wennen. Want die had vooral het grote verhaal en de grote vraag voor zich. Maar ja, wil je een beetje spannende film maken waar mensen zich ook mee kunnen identificeren en Rud zijn dilemma's kunnen begrijpen, zo dan moet je natuurlijk toch ook gewoon Ruud leren kennen en ook zijn familie leren kennen.
SPEAKER_06Dus dat was wel af en toe een beetje veringen. Het feest heeft het inderdaad niet gehaald. Maar heeft het niet gehaald. Zo werkt dat nou natuurlijk eenmaal. Maar ik denk vooral dat we eigenlijk in de laatste maanden dat het toen echt gebeurd is. Ja, dat was wel interessant.
SPEAKER_01Wat gebeurde er toen?
SPEAKER_06Ja, kijk, we benden natuurlijk meer aan elkaar. Ruud was natuurlijk niet een. Ruud had natuurlijk nooit echt voor eens geïnterviewd. Maar weet je, dit is toch wat anders. Dus Ruud werd gewoon wat losser en makkelijker op de camera. Dus dat voelde gewoon wat beter. En ja, we leren elkaar gewoon wat beter kennen. Dus er was ook wel vertrouwen. Dus als ik zei van Rut, ik wil dan ook even je vrouw en je dochters kijken of we die kunnen bevragen. Was dat met natuurlijk toestemming van hun, was dat uiteindelijk oké.
SPEAKER_06Ik denk dat ze dat eerste jaar was dat misschien wel was dat niet leuk.
SPEAKER_05Ik denk dat ik toen gewoon wat meer los heb gelaat, dat je toch ziet van alles is een vak. Of je nu kippenboer bent, of podcastmaker of wat, alles is een vak. En op een gegeven moment heb ik dat ook losgelaten, denk ik. Cadier zal wel weten wat hij doet, hoop ik. En die zal wel weten hoe het moet. Dus als die zegt van ja, zo wil ik het graag doen. Dus ik denk dat ik dat ik herken wel in wat Cadier zeg ik. Ik denk dat ik het meer losgelaten heb doen.
SPEAKER_01Maar wat ik al hier natuurlijk eigenlijk vroeg is: hoe luister jij naar Ru's verhaal? Aan de ene kant bouwen aan een steeds.
SPEAKER_06Daar hebben wij natuurlijk discussies over. Kijk, ik was niet in de rol om te zeggen wat Rud wel.
SPEAKER_01Dus daarom ben ik zo blij dat ik het je nu eindelijk heb. Ja, dus ik was natuurlijk wel.
SPEAKER_06Kijk, we hebben natuurlijk een aantal mensen geïnterviewd. Dus dat was wel belangrijk. In de keuze. Dus iemand die zeg maar kippen opvangt in België uit de bio-industrie, George Mombiot, wat natuurlijk gewoon een hele goede auteur en schrijver. En ook vooral activist is. Dus we hadden best wel een scala aan mensen waar we gezamenlijk bepaald hebben wie we daarvoor zouden kiezen. Wat best wel af en toe een beetje op het scherp van de snede liep.
SPEAKER_06Omdat ik wilde, Rud ook vooral wel uit zijn comfortzone halen. En ja, natuurlijk, Rud, ja, nee, het is beter om een Kipsten ei te eten dan een gewoon ei. Maar ja, we hadden natuurlijk toch wel vaak.
SPEAKER_01Wat vind jij ervan? Heb jij die? Kun je daar niet vinden?
SPEAKER_06Er zat natuurlijk gewoon een. Het sprong natuurlijk ook. Want weet je wel. Ik hoopte natuurlijk eigenlijk dat Ruan het eind van de film zou zeggen. Dit moet ik ook allemaal niet doen. En dat hij zo Ropla, de sleutel van Kipster in de sloot zou gooien. Dat deed hij dus niet. Ik zei wel eens tegen Ruud van je lijkt wel Shell. Shell roept ook altijd van. Ja, als wij die olie niet een beetje fatsoenlijk uit de grond halen, dan doet iemand anders het wel en dan is dat veel slechter.
SPEAKER_06Dus kijk, die film, het geeft natuurlijk niet het antwoord. Ik denk dat de film wel laat zien dat het mogelijk is dat we helemaal plantaardig gaan. Afhankelijk een beetje van waar je woont in de wereld. Dat is natuurlijk ook nog wel een belangrijke kanttekening die te maken is.
SPEAKER_01Maar voor jou laat de film dat toch wel zien?
SPEAKER_06Ja, ik denk het wel, omdat er gebeuren wel interessante dingen. Je moet vooral zelf kijken, maar dan zeggen natuurlijk toch wel veel mensen tegen Ruud van je bent de beste man, maar wat je doet is eigenlijk gewoon verkeerd. Eigenlijk moet je het gewoon niet doen.
SPEAKER_01Helemaal geen veeteelt meer doen. En helemaal naar vegan overstappen. Zullen zullen we even de inhoud in duiken? Want we gaan nog op dit dilemma terugkomen later, Rut. Want jij hebt dus onderzocht in hoeverre die plantaardige wereld nodig is. We gaan dat hier niet helemaal over doen, maar één argument vind ik heel interessant om naar voren te halen en dat is grondgebruik. En daarvoor ben je naar Imkeboer gegaan. Hebben we wel genoeg land om al die vegans te kunnen voeden? Want als ze geen vlees meer eten, dan gaan ze natuurlijk veel meer pulvruchten en andere dingen eten. Vertel.
SPEAKER_05Ja, het antwoord is eigenlijk heel simpel en kortbondig. Ja, we hebben genoeg grond om meteen plan dadig te doen. Wat dat betreft had Imke gewoon wel echt. Die heeft die getallen gewonnenballen, is een wetenschapper. Als ik probeer heel kort uit te leggen, wat zij zei, is we hebben 4,8 miljard hectare grond in de wereld. Daarvan gebruiken we het landbouwgrond. Daarvan gebruiken we slechts 20% ongeveer voor productie, voor plantaardig voor onszelf.
SPEAKER_05Dan hebben we nog ongeveer 13% ervan wordt gebruikt voor veevoer. En 15% daarvan is grasland, wat ook geschikt was voor achtland. Dus in principe, als je dat bij elkaar optaalt, is dat 48% van die 4,8 hectare wat geschikt is voor menselijke consumptie.
SPEAKER_01Veel meer dan wat we nu gebruiken voor menselijke consumptie.
SPEAKER_05En 48% van 4,8. Dat is ruim 2. 2,25 of zo daargens. Terwijl, Mke heeft ook gewoon het I-Lanser dieet gekeken. En daar is uitgerekend als je het helemaal plantaardig zou willen doen, hoeveel rond heb je dan nodig. En als je dan kijkt naar de huidige productiewijze plus voedselverspilling, komt dat uit op 2 miljard hectare. Dat is minder.
SPEAKER_01Als die 48% van 4, de huidige productiewijze, bedoel je als we even inefficiënt zouden produceren of even efficiënt zoals we nu doen. Dus we niet meer dezelfde verspilling.
SPEAKER_05En dat voor ruim 9 miljard mensen in 2050.
SPEAKER_01En dan is er dus meegerekend dat mensen als ze geen vlees meer eten, wel meer plantaardige producten gaan eten.
SPEAKER_05Dus ja, als je dan het hele simpele antwoord: er is 48% van 4,8 miljard, 2,25 miljard hectare beschikbaar. En we zouden 2 miljard hectare nodig hebben. Dan is het simpel antwoord. Ja, er is voldoende grond om plantaardig te kunnen eten.
SPEAKER_01Dit onderdeel van de zoektocht is eigenlijk een heel duidelijk een duidelijke conclusie.
SPEAKER_05Ja, en het is volgens mij ook echt heel duidelijk, want dat zijn de basisbeginselen van het grondgebruik, waar eigenlijk alle wetenschappers in de wereld, volgens Mke de Boeg, gebruik van maken. Ze hebben allemaal dezelfde input.
SPEAKER_01Twijfelde je hier eigenlijk aan van tevoren?
SPEAKER_05Nou, bij deze had ik toch wel het idee dat het zou moeten kunnen. Ik heb natuurlijk wel veel meer gelezen. En er zijn ook mensen in Nederland die wel eens uitgerekend hebben van kan Nederland vinden worden, kan de wereld vieken worden. Dus ik had daar wel het gevoel dat dat zou moeten kunnen. Ook omdat je, ja, ik zelf heb ik ook altijd verteld dat in principe de veehouderij natuurlijk heel inefficiënt is. Als je één kilogram graan produceert, waar je 10 mensen van kunt voeden, en vaak een kip, kun je dan nog twee of vier voeden.
SPEAKER_01Maar dan wordt natuurlijk vaak gezegd dat dieren al op allerlei gronden lopen waar we geen akkouw op kunnen plegen.
SPEAKER_05Ja, dat is ook zo, gedeelte. Maar gedeelte, dus die samen, die bijna 30% van die 4,8 miljard hectare, wordt ook gebruikt voor dieren, wat prima voor mensen consumptie gebruikt kunnen worden.
SPEAKER_01Goed, dit was denk ik het wat makkelijkere deel van de zoektocht. Want vervolgens zijn jullie je gaan verdiepen in mest. Want boeren zeggen dan graag zonder strond komt er niks uit de grond. En om erachter te komen of dat ook zonder dierlijke mest komt, zijn jullie naar Ghana gegaan? Waarom Gana?
SPEAKER_06Nou ja, omdat er in Gana bleken een project te lopen waar toch op redelijke schaal afval van de markten, organisch afval van markten wordt verzameld en gewoon menselijke uitwerpelen. En dat wordt verwerkt tot mest voor de landbouw, voor de akkouwen. En dat is best wel succesvol wat wij zo zagen. Dus ja, dat gaf in ieder geval wel te denken of dat dan inderdaad dan niet ook mogelijk zou zijn. Want we hebben natuurlijk gewoon een gigantisch mestprobleem in dit deel van de wereld.
SPEAKER_01Ja, en dan bedoel je het overschot aan mest. Het overschot aan mest.
SPEAKER_06En met alle gevolgen van dienen voor het klimaat, waar we nu in Nederland helemaal in vast zijn gelopen eigenlijk. Dus dat was voor mij was het vaak een verrassende zoektocht. Misschien dan nog voor Ruud, omdat Ru gewoon wel iets meer thuis is in de materie.
SPEAKER_05Ik vond dat wel een van de bijzonderste onderdelen, denk ik, waar wij samen geweest zijn. Omdat ja, die dieren zeggen, Ruud weet er wat meer van. Maar van mest had ik zelf ook altijd zoiets van, je kunt niet zonder. Maar het kwam eigenlijk al een stukje doordat Imke de boer zei: ja, maar dieren maken geen mest. Wat we graag in de veehouderij vertellen. Dieren verplaatsen alleen maar nutriënten. Dus alles wat er in de mest zit, aan fosfor en kalium en stikstof.
SPEAKER_05Dat hebben dieren eerst zelf gegeten om het vervolgens uit te poepen. Dus ja, waarom zou je dat doen? Dus ze verplaatsen het alleen maar. En dan in Ghana, en dat zij volgens mij ook wel ergens in de documentaire. Als wij daar met een Nederlandse blik naar kijken, dan vinden we het allemaal misschien niet efficiënt en vinden we het allemaal een beetje op een houtje touwtje manier verzameld en noem maar op. Maar het basisprincipe vond ik wel echt heel indrukwekkend. Dan denk ik, als we dat daarin Ghana kunnen, dan kan het toch niet zo zijn dat wij in de technologische, hoogontwikkelde wereld in het Westen dat wij dat niet voor elkaar zouden kunnen krijgen.
SPEAKER_01Hij dat ook verder onderzocht? Of heb jij gekeken van, nou, Ghana, dat is een casus, daar kan het. Dan kan wat mij betreft de wereld zonder duerlijke mes. Of heb je ook gekeken hoe dat in Nederland gebeurt of op andere plekken in de wereld?
SPEAKER_05Nee, dat relatief beperkt. Dus eigenlijk meer Ghana. Vandaar hebben we gezien dat het kan. En we hebben wel gekeken wat gebeurt er dan hiermee met triolslip en zo, maar kijk, hier wordt nog vaak gezegd: ja, wij gooien alles in triolen. We hebben alles op triola aangesloten. Dus we gooien er ook een hele hoop troepen en gooien ook plas en bij elkaar, zeg maar. Als je dat ze allemaal uit elkaar haalt, dan kan ik me niet voorstellen dat we dat hier niet zouden kunnen. We hebben het systeem heel anders inrecht.
SPEAKER_05Maar als we er van nu naartoe zouden gaan werken tot we het systeem gaan inrichten om het wel te kunnen gebruiken, moeten we dat toch wel in een jaar of twintig klaar kunnen hebben, zou ik denken.
SPEAKER_01Ja, oké, je zegt technisch kan het. En je hebt het niet, het hele masterplan uitgedacht. Nee, nee, nee.
SPEAKER_05Dat gaan we nog doen.
SPEAKER_01Wordt dat volgende documentaire. Ik weet ook niet hoe lang je in de mest moet blijven hangen. Je bent voor die documentaire reeks Food for Fold, de hele wereld over geweest om de voedselproductie te filmen. En daar heb je ook allerlei grootschalige veehouderijen van dichtbij, zeg ik, van binnen gezien. En ik ben ook wel benieuwd, hoe persoonlijk is dit project voor jou? Was jij worstelde jij zelf ook met je vlees en zuivelconsumptie?
SPEAKER_06Nou, kijk, voor mij was het. Kijk, ik dacht dat ik er wel een beetje overcht. Maar op het moment dat je echt dat ik er indook zoals ik erin dook, en dat was echt ontstond uit nieuwsgierigheid, omdat ik maar gewoon besefte dat we eigenlijk gewoon niet meer weten wat er nou precies op ons bord ligt en waar dat vandaan komt en hoe het geproduceerd is. Dat is toch wel echt anders dan toen ik klein was. En ik richtte me ook heel erg op de grootschaligheid in de industrialisatie.
SPEAKER_06Dat was een bewuste keus. Dus het was wel ja, ik werd de hele tijd heen en weer geslingen tussen bewondering en verwijstering. Voor een deel is het natuurlijk bewonderenswaardig hoe zo'n klein land als Nederland zo'n grote producent en exporteur kan zijn. En hoe goed de kwaliteit van de tomaat is geworden in Nederland. Tegelijkertijd stelde het natuurlijk heel veel vraag: in hoever is dit nog houdbaar?
SPEAKER_01Ja, en als we dan even terug gaan naar de dierlijke consumptie, dus de slachterijen, die je van binnen heb gezien. Je hebt geloof maar, je bent in de VS bij een rundveehouderij geweest, die volgens mij 250.000 runden aantallen die wij niet kunnen bevatten.
SPEAKER_06Dat was natuurlijk gewoon in Nederlandse grote schaal, inderdaad. Maar als je op het moment dat je daar natuurlijk in Amerika bent, maar ook in bijvoorbeeld Saudi-Arabië, hoeveel kippen daar gehouden worden door bij één pluimveehouder, of hoeveel koeien inderdaad op zo'n ranch in Amerika, dan is dat wel even van een hele andere schaal. En dan geeft dat het geeft natuurlijk vooral te denken over dierenwelzijn ook natuurlijk.
SPEAKER_01Ja, en wat dacht jij daar vervolgens over over dierenwel?
SPEAKER_06Nou ja, kijk, ten eerste zijn we natuurlijk helemaal. We hebben ons helemaal losgemaakt. Dus als je hier over het algemeen naar de supermarkt gaat en je koopt vlees, dan is dat op een enkele manier te herleiden dat dat een levend wezen is geweest. Dus dat is niet meer zoals vroeger. Het kan nog wel hoor. Maar dat is best wel zeldzaam dat je naar de slager gaat en dat er een stuk een herkenbare koe uit de koeling komt. En dat is ongetwijfeld iets bewust ook natuurlijk, vanuit de industrie.
SPEAKER_06Om te zorgen dat die disconnector is. Maar als je het ziet. En je ziet hoe die levende varkens of kalver of kippen naar binnen gekomen en hoe het eruit komt en wat dat proces is, dan vergaat je wel enigszins de lust tot vlees.
SPEAKER_01Ja, daar ben ik dus benieuwd naar. Ben jij er minder vlees om gaan eten?
SPEAKER_06Ik ben zeker minder vlees gaan eten. Vaak wel met mijn gereis, in sommige landen is het natuurlijk steeds makkelijker geworden om ieder valetarisch. Veganistisch is natuurlijk wel nog een stap verder. In sommige landen is het gewoon echt wel problematisch.
SPEAKER_01En deze documentaire, heeft hij jou daar meer inzicht in gegeven of op een andere manier naar je bord gaan.
SPEAKER_06Het heeft inzicht gegeven dat dat kan. Dus dat we inderdaad wel gewoon voor een groot deel van die productiedieren af kunnen.
SPEAKER_01Want ik weet bijvoorbeeld, je bent ook met zoiets meegeweest naar de slachterijen. Het moment dat zijn hennen uitgelegd zijn, zal ik dan maar even zeggen. Dus dan zijn ze zo anderhalf jaar en dan leggen ze net wat minder eieren. En dan zijn ze ook voor Kipster niet meer rendabel genoeg. Jullie hebben dat samen mee mogen maken. Ik ben benieuwd. Heeft dat iets gedaan met jouw ei-consumptie daarna?
SPEAKER_06Misschien dat niet één, kijk, wat interessant was dat ik wel. Ik keek naar Ruud. En ik zag toch wel dat die? Er gebeurde wel iets met je. Je vond het in ieder geval niet leuk om daar te zijn. Nou is dat niet zo moeilijk te begrijpen dat het niet leuk is in de slachterij. Maar het is natuurlijk ook gewoon. Ru weet wel wanneer ze de nieuwe kippen komen en wanneer ze weggaan, maar Ru komt niet zo vaak in de slachtoj? Nee, lang niet.
SPEAKER_01Vertel eens, Rut, wat gebeurde met jou toen jij daar inderdaad stond en de kippen daadwerkelijk de dood in zag gaan?
SPEAKER_05Ja, dat is trouwens niet zo dat ik dat voor de eerste keer zag, maar ik ben er inderdaad lang niet altijd bij. Dat is gewoon een heel vervelend onderdeel van als je iets met dieren doet. Ik denk dat dat trouwens ook een van de redenen is. Normaal eigenlijk als boer. Of je nu vaakboer bent, of kippenboer of koeienboer, je bent en voelt je verantwoordelijk voor de dieren totdat ze op de vrachtwagen zitten en dan zijn ze weg en dan krijg je er eigenlijk niemand om. Maar als je echt mee gaat kijken van maar hoe zit het dan?
SPEAKER_05Wat gebeurt er nu vervolgens mee? En dan is het toch zo massaal dat je eigenlijk denk, ja, die dieren gaan nu dood. Omdat ik vind dat ze dood moeten. Of zo'n kip dat zelf nu ook had gevonden dat hij dood moet.
SPEAKER_01Ja, voel je dan verantwoordelijk of schuldig op zo'n moment dat je daar staat te kijken?
SPEAKER_05Ja, het moeilijke eraan vind ik dat gaat in zo'n massaliteit. En dan was het misschien trouwens relatief een kleine slachtoj, met wat je op andere plekken misschien wel eens gezien hebt. Want deze kan dan, ik weet niet precies 20.000, 25.000 per dag slachten. Maar dat we dat al klein noemen, dat is eigenlijk een tekening. Het gaat in zo'n hoeveelheden dat op een of andere manier. En ik weet wel dat we daar in de veehouderij altijd een beetje een hekel in hebben om dat te zeggen, maar in principe zie je eigenlijk dan geen dieren meer, maar zie je productiemachientje, of net hoe dat je noemen wilt.
SPEAKER_05Dus het beeld verandert op een of andere manier. Of je schakelt je gevoel uit of je emotje. Ik weet niet precies wat het is.
SPEAKER_01En kan diers zijn. Er gebeurde wel wat met Ruud.
SPEAKER_05Ja, als je staat te kijken, dan. Je ziet dan toch, je weet dat het levende wezens zijn. En je ziet daar zo'n massaliteit in verdoven, nek doorsnijden. En in één keer zie je dat is binnen een paar minuten gebeurd. En dan zie je van, hier leven ze nog op de vrachtwagen. En daar zijn ze in één keer soepki. Dat mogen we eigenlijk niet normaal vinden.
SPEAKER_06Nee, het was natuurlijk gewoon. Ik had daar ook niet zo over nagedacht. Zoals je net zei, een kip is dan uitgelegd op een gegeven moment. Maar een kip is uitgelegd, omdat wij bepalen dat hij uitgelegd is. En de kip kan natuurlijk veel ouder worden. Maar die gaat dan dood. De Rudse kippen worden tenminste nog ruikballetjes, toch?
SPEAKER_05Ja, precies. Dat proberen we zo goed mogelijk te doen. Dat is ook allemaal keurig filmd. Dat we ze recht opvangen en noem maar op. Maar tegelijkertijd zijn dat ook natuurlijk maar hele kleine stapjes in het totale systeem. Het totale systeem. Als je je er echt boven gaat hangen. Ja kun je daar best wel vraagtekens bij stellen. Los ervan of je er nou inzet of niet, als je er gewoon eens boven gaat hangen, gewoon bij het hele systeem kun je echt wel vraagtekens stellen. Wat hebben we nu met z'n allen opgetuigen.
SPEAKER_01Jij vindt het makkelijker om je vraagtekens te stellen bij het systeem dan bij de kip. Als je naar één keer staat te kijken. Ik wil je wat laten horen uit de documentaire. Je bent namelijk op bezoek geweest bij de bekende schrijver en activist George Momio. Ik heb hem al eerder in de podcast gehad. En die zegt ontzettend veel interessante dingen. Waaronder het volgende.
SPEAKER_00There's a danger of what I call guillotine syndrome. So, guillotine syndrome is where you say, look, we've found a much better way of doing it. It's more efficient, it's smoother, it's faster, it's less painful. En je zegt, yeah, that's great. But you're still cutting off people's heads. And yours is definitely a better way, but it's still not nearly as good as not farming animals.
SPEAKER_01Dat is nogal wat? Wat ik tegen je zegt.
SPEAKER_04Wat wij doen is duidelijk beter.
SPEAKER_06En daar hadden we nog goede discussies nog over achteraf. Ik hoorde inderdaad wat anders dan Ruud te horen. Ruud had zoiets van hij zegt toch dat het beter is, in ieder geval wat wij doen, dat dat beter is. Dus ja, dat is oké. Ik zei nee, jij zegt van ja, je doet het wat beter, maar het is nog uiteindelijk hak je natuurlijk de kopper af. En hij noemt dat het guillotines-syndroom.
SPEAKER_04Hij zei ook net, is we niet famous like you, en dat zit al niet in.
SPEAKER_01Dat heeft de documentaire nog niet gehaald. Dat is maar weer goed, laten we dan hierbij dan even zeggen dat Kadier volledige reactionele onafhankelijkheid heeft gehad. Want dat is er inderdaad niet ingekomen. Waarom eigenlijk niet?
SPEAKER_06Dat weet ik niet meer.
SPEAKER_01Jij vond het Guillotinesyndroom interessanter.
SPEAKER_06Nou ja, dat was natuurlijk wel. Ik denk dat het heel gebalanceerd is allemaal hoor. Maar met wat iedereen zegt en hoe Ruud erin staat, want Ruud staat, laten we wel weten, hij stelt zich wel kwetsbaar op. Dus dat was ook een voortschrijdend inzicht. Misschien wel, dat je dat natuurlijk gewoon. Ja, ik denk wel dat we er allemaal wat van geleerd hebben.
SPEAKER_01En wat was het voortschrijdende inzicht? Boo je?
SPEAKER_06In principe dat we plantaardig zouden kunnen gaan als het gaat over grondgebruik en de beschikbaarheid van grond. Maar dat er natuurlijk ook gewoon echt wel wat te zeggen was, ook over de kipste manier, of dat nou gewoon niet in België. Nee, dat is de Engelse arts die zegt, het was de Belgische, die zei van Melanie Jaak. Die zei van je very nice man, but what you do is totally wrong.
SPEAKER_06En dan hoor ik dat ik gewoon naar ben, ik heb hier ook tot het fout is wat ik doe.
SPEAKER_05Een heerlijke mentaliteit om het leven mee door te gaan, maar toch even Jos Mombi, die heeft terug een punt. Dat snap ik ook wel heel goed. Dat is ook een van mijn grootste zorgen: dat wat we met kipsen doen, dat gebruikt gaat worden als greenwashing. Dat wil ik zelf niet. En dat hoop ik ook dat anderen dat zo niet gaan doen. Daarom zeg ik ook, voor mij is Cipstel mislukt als we straks veel clipsers in de wereld zouden hebben staan, maar we eten nog veel meer dierlijke product als nu.
SPEAKER_05Er zal altijd de boodschap aanhangen dat we wel naar veel minder dierlijke producten moeten. En daar is kipsel, kan daar een voorbeeld van zijn hoe het dan nog zou kunnen.
SPEAKER_01Ja, maar denk je fundamenteel dat je met een betere kippenhouderij een einde aan de kippenhouderij kan maken?
SPEAKER_05Ja, dat weet ik niet. Dat is gewoon ook een van de dilemma's. Ik heb vaak zelf de indruk, en misschien zit ik dat helemaal mis. En misschien ben ik aan het goed praten, dat weet ik niet. Maar ik heb zelf vaak de indruk dat als ik het zelf vanuit de boerenkant vertel. Dat we het echt op een veel andere en veel betere en misschien wat nuttige manier moeten doen. Met veel meer aandacht voor het dier zelf. Tot dat zeker zo goed werkt als een paar mensen vanuit de krachtig houden gaan staan te roepen.
SPEAKER_01Dus jij zegt eigenlijk, jullie hebben mij nodig als kippenboer.
SPEAKER_05Ja, misschien wel.
SPEAKER_06We hadden wel discussie natuurlijk, zoals je ook schetste in je introductie: is heel succesvol. Er zijn twee kipsters in Nederland. De Lidl verkoopt kipstreieren, die wil veel meer kipsteren, dus er worden traditionele pluimveehouderijen nu omgetund tot de Kipsterformule. Dus wij kregen natuurlijk een discussie van ja, ik bedoel, je kan het ook gewoon als twee voorbeelden laten zien in Nederland en de rest van de wereld.
SPEAKER_06Zonder dat je nou weer een lintje moet gaan knippen in de Verenigde Staten of in Saudi-Arabië of in de Emiraten of in China of in Thailand. Is dat dan wel nodig? Wat uiteindelijk dan. Kijk, ik moet Ru nageven. Hij is de enige kippenboer die ik ken, die zegt dat we minder eieren moeten eten.
SPEAKER_01Dat is een goede vraag, Ruud. Waarom zeg je niet van nou, we laten met kips zien dat het kan. We geven een soort open source op dit is het model, gaat het vooral allemaal doen in de wereld.
SPEAKER_05Omdat ik denk dat dan niemand het doet. En daar hebben we ook best wel over nagedacht. En moeten we dat nu willen in Amerika of in andere landen of misschien zelfs in Azië. Van de ene kant zou je kunnen denken misschien niet. Maar van de andere kant denk ik, dan moet je daar voor de aardigheid eens gaan kijken. Dan denk ik, dan hebben we nog gewoon heel veel te doen.
SPEAKER_01Want wat zie je dan als je daar komt?
SPEAKER_05Als ik in Amerika kom, dan zie ik gewoon nog de legbatterijen die we in de jaren 80 op het bedrijf van mijn ouders hadden staan, nog precies diezelfde legbatterijen zie ik dan nog staan. Waar wij toen vroeger vijf kippen in een hokje mochten duwen, en dat ging later na vier. Nou, het is nog steeds veel, maar zit er in Amerika gewoon zes in. Op de plek waar wij in Amerika die kipsers hebben staan, daar hadden ze ook 500.000 cage of cage free kunnen bouwen. Kipen. 500.000 kippen.
SPEAKER_01En wat is cage free? Want dat klinkt wel heel goed natuurlijk.
SPEAKER_05Gewoon scharr allemaal binnen en dan kunnen ze wel vrij rondlopen binnen.
SPEAKER_01En het verschil met kipster is?
SPEAKER_05Ja, daglicht, ook naar buiten kunnen veel lagere bezetting. Ja, toch echt een stuk diervriendelijker, drie sterren, beter leefkeurwerk, noem maar op. Er staan nu 72.000 dieren. Dan hadden ook 500.000 ketcher kunnen staan. Nou, ik denk dan, dat is een bedrijf, een heel groot bedrijf, je heb 15 miljoen kippen. Nou, ik heb toch die boeren weten te bewegen om zoiets te doen. Nou ja, doe je het dan goed?
SPEAKER_06Ja, met nog wel wat kanttekeningen natuurlijk. Want het is natuurlijk, kijk, de kipsterformule is natuurlijk niet alleen maar dat er minder kippen in die stal zitten en dat ze meer beweringsvrijheid hebben. Maar het is natuurlijk ook dat die kippen reststromen krijgen. Dus dat je niet gewoon voor menselijke consumptie geschikt granen hoeft te voeren, dat de kippen langer mogen leggen. En dat ze vervolgens nog verwerkt worden tot iets in ieder geval.
SPEAKER_01In plaats van dat ze onder de grond als afval verdwijnen.
SPEAKER_06Door de shredder gaan.
SPEAKER_01En wat zijn dan die kanttekeningen?
SPEAKER_06Nou ja, dat je dat volgens mij niet altijd overal voor elkaar krijgt. Want je hebt natuurlijk met lokale wetgeving ook te maken. Dus ja, om in Amerika die kippenstroopwafels te geven, bij wijze van spreken, is ingewikkelder, toch?
SPEAKER_05Dat is zeker ingewikkelder, nou is reststromen die zijn wel overal in de wereld beschikbaar. Alleen moet je eerst opnieuw uitzoeken wat zijn dan die reststromen en hoe maak er een goed kipevoer van. Dus daar heb ik net zoiets van. Dat kan wel, wat mij bijvoorbeeld in Amerika daar wel in tegenval, is dat dan bijvoorbeeld nog niet lukt, om die uitgelijke kippen, om die ook voor humane consumptie beschikbaar te krijgen. Dus de hele infrastructuur is er nog niet in zo. Ik ga het dan toch maar aan proberen te werken. Wat voor het dierenwelzijn niet zoveel betekenen, maar wel voor de milieu-impact van voor de kip maakt het en niet uit of je onder de grond geduwd wordt of in een gakballetje, denk ik.
SPEAKER_01Weet je Rut, het interessante, ik kan jouw beredening goed volgen. Die is grofweg, laten we in ieder geval zien dat het beter kan. Want mensen willen nou eenmaal op dit moment nog graag eieren eten. Ik snap waarom je het doet. En tegelijkertijd ben jij dus elke dag bezig met iets waar je eigenlijk niet achter staat. Hoe begin je aan de dag? Hoe voel je je jezelf daarover?
SPEAKER_05Ja, ook dat doe je misschien wel een beetje weg. Ik ben vooral bezig met kijken hoe krijgen we dit verhaal groter. En hoe krijg je caps erubreid en laten zien dat het echt op een andere manier kan. Dus ik sta ook helemaal niet iedere dag. In de kipstal, ik sta helemaal niet iedere dag tussen de kippen. Misschien als dat wel stond, dat ik dan zo da.
SPEAKER_01Ik weet niet dat je dat niet meer kan.
SPEAKER_05Ja, dat weet ik niet.
SPEAKER_01En je zegt, je doet dat dan een beetje weg.
SPEAKER_05Ja, misschien wel.
SPEAKER_01En hoe doe je dat?
SPEAKER_05Ja, gewoon naar iedere dag, maar gewoon aan het werk te gaan. En toch te blijven denken van nou, volgens mij verleggen we wel een paar centjes. Dat is misschien maar iedere keer een millimeterje. En misschien moeten we nog 300 kilometer gaan en doen we iedere dag een millimeter. Maar ja, het is toch iedere dag een millimeter.
SPEAKER_01Ja, en dan zie je toch weer met ontzettend veel enthousiasme en bevlogenheid vaak op presentaties staan. Je wordt veel gevraagd om te spreken over kipsen, waar je in feite toch een beetje promot wat jullie doen. Want je kan dan wel zeggen van het moet geen greenwashing van de venusries zijn. Maar je staat toch een vrolijk beeld te geven van iets dierlijks te eten. Terwijl je als ik dat echt zochal zie in de docu, eigenlijk gewoon je er niet goed over voelt. Hoe bedoel je dit als mensen?
SPEAKER_05Toch weet ik niet of dat zo is, dat ik daar zo heel vrolijk die presentatie staat die heeft. Ja, ik vind dat best leuk om het verhaal te vertellen. Maar ik vertel daar juist. Voor mijn gevoel heb ik juist daar echt de mogelijkheid om te zeggen hoe het voedselysteem in elkaar zit. Dat we naar veel minder dierlijke producten moeten, heb ik ook de mogelijkheid om te zeggen hoe intelligent een kip eigenlijk is, dat ze ook een mooi zin gevoelslevens heeft. Daar heb ik de mogelijkheid om wat van te vertellen. En ik blijf maar denken, en corrigeer me als het helemaal verkeerd denk, maar ik blijf maar denken dat dat veel meer impact heeft als ik dat vertel.
SPEAKER_05Ik hoor het echt vanuit mijn boerenachtergrond. Als dat iemand vanuit de randstad die opkomt voor de diertjes, als ik dat zo mag zeggen, dat hij dat laten vertellen.
SPEAKER_01Ik snap je bederening en respect daarvoor. Maar ik vraag me vooral heel erg af, hoe hou je het vol?
SPEAKER_05Ja, dat is af en toe best wel lastig. Maar toch, ik blijf er gewoon een goed gevoel bij houden. Dat ik denk van volgens mij zijn we echt zijn echt steentje aan het verleggen. Dus ik heb toch iets goeds doen.
SPEAKER_06Ja, het is natuurlijk ook. De Cipster is natuurlijk gewoon een lekker bedrijfship. De Kipsterkantoor, daar ben ik een paar keer geweest, dat is niet in de kippenstal. Dat is gewoon ergens mooi terrein. Dus je kan, weet je wat je, ik snap dat je. Ruud komt niet elke dag in dissociatie. En komt zeker niet elke dag in de slachterij. Dus je kan daar natuurlijk een soort van afstand. En ik moest wel denken aan, wat ik dacht toen ik voor het eerst, ik was vroeger wel eens in de slachterij geweest, maar ik mocht toen voor de serie mocht ik, of voor de tegenlicht mocht ik naar Vion, die twee na grootste varkenslachterij ter wereld.
SPEAKER_06Dat ik dacht van hoe kan je nou in de slachterij werken? En toen weet je wat, je loopt dan de verkeerd om door de slachterij, vanwege de hygiëne maatregelen. Dus je komt binnen op de verpakkingsafdeling en je eindigt waar de varkens naar binnen worden geleid. Da werken 4000 mensen of zo. 24-7. Dat gaat gewoon door in shifts. Dat ik dacht, hoe kan dat nou? En toen besefte ik me dat ik een van de weinigen was die dat hele parcours loopt. Dus als je daar werkt, dan werk je op de uitbeenafdeling.
SPEAKER_01Heb je dat leven naar vaker?
SPEAKER_06Nee, dat is dus allemaal totaal al disconnected. Dat is gewoon iets. Ja, bij wijze van spreken, of je een auto onderdeel aan elkaar zit iets aan elkaar zitten sleutelen. Dus toen dacht ik van, zo werkt dat dus. En dat is wel, dat was toen met die kippen. Daarom was denk ik toch wel impactvol dat we naar die kipslachterij gingen waar jouw kippen werden geslacht. Omdat je wel, we reden, we hadden de avond daarvoor die kippen gevangen. En die gingen op de vrachtwagen. Die gingen naar Friesland.
SPEAKER_06En wij gingen daar achteraan. En die kippen komen naar binnen. En die zitten dan nog vrolijk in die kratjes geluid te maken. En dan worden ze verdoofd. En dan is het voorbij. Wat ik eigenlijk, dat zit ook in de film. Dan halen ze nog, terwijl die kip geslacht is, halen ze nog die eieren uit de kip. Want er zitten nog eieren.
SPEAKER_01Die eieren halen ze uit de geslachtenkip.
SPEAKER_06Ja, dat is natuurlijk zo. Ja, er zitten natuurlijk nog eieren in. Er zit een criër in.
SPEAKER_05Je wilde hun ej nog leggen.
SPEAKER_01Dan ben ik toch even benieuwd. Wat gebeurt er eigenlijk mee? Industrie. Dat meen je niet.
SPEAKER_05Ik denk in jouw shampoo, als jij de shampoo hebt of zo.
SPEAKER_01Ik ga straks meteen naar mijn verpakking kijken.
SPEAKER_05Maar ik hoop heel nak aan toevoegen, want die slachterij, maar ik vond dat ook bij Melanie dat heel interessant.
SPEAKER_01En Melanie, moet je even toelichten. Melanie Jaak in België was dat. Dus de dame die een kippen opvang heeft.
SPEAKER_05Die heeft kippenopvang. En waar zij heel goed is, zij ziet echt die kip als individu. En ik besefte me daar eigenlijk. Ik ben, wij zijn daar een kippenboeren. Maar wij zien die kippen niet zo als individu. Zij kon echt zeggen, ja, maar die heeft dat karakter. En die is altijd nieuwsgierig. En die is vriendin met die. Nou ja, mag je bij ons, maar niet mag ook best een keer in kipste rondlopen. Mag zij mij zeggen wie nou vriendinnen van elkaar zijn en welke karakters hebt, kennen wij met 24.000 kippen en dan zijn we nog relatief klein.
SPEAKER_05Op een of andere manier zie je die kippen dan niet meer als in de van.
SPEAKER_06Nou, ja, dat is interessant. Dat je natuurlijk toch vergeet of daar niet over nadenkt. Dat die kippen natuurlijk ook een gevoel hebben. En dat weet je wel, een kip. Nou ja, zo eindigt de film, daar komen we misschien op. De kip komt natuurlijk niet. Een kip komt oorspronkelijk niet uit een stal en zit daar op de grond.
SPEAKER_01Met 100.000.
SPEAKER_06Nee, dus dat was wel grappig. Want een kip leeft normaal in de boom. Daar slaapt hij. Toch? Melanie vertelde dat. Die kippen die komen dus. Ze krijgt dus kippen uit de bio-industrie, die dus hevig verwaarloosd zijn of zeg maar ongeveer dood. Die lapt ze weer op. En zij vertelden dus dat binnen de kortste keren die kippen in een boom zitten, dat is dus gewoon hun. Dat doen ze dus. Dat zit dus in hun intuïtief vliegen ze gewoon de boom in.
SPEAKER_06Dus ja, dat was wel. Nou ja, we hadden het over bloze in de kippen en weet je veel wat allemaal wat er met die kippen gebeurt. En ze gaf die kippen inderdaad een naam en die luisterde ook nog daarna. Zo kijken we dan niet naar, maar ik vond het best wel heel indrukwekkend. Ja, nou ja, dan heb je een hoop bloze en de kippen ook bij kipste.
SPEAKER_01Want jij hebt al van kleins af aan, jouw opa had al kippen, jouw vader had een groot kippenbedrijf. Heb jij ooit met een kip in je leven een band gehad of een naam gegeven of gekend? Nee één.
SPEAKER_05Geen één. Wij brachten vooral kippen groot die dan vervolgens naar Legpluinweg in je ouders gingen. Je bracht die 17 weken groot en dan je ze vangen, gingen ze in een kratje of in container en dan op de vrachtwagen en dan naar de boer.
SPEAKER_01En dat is ook als jongetje nooit in jou opgekomen om er eens eentje bij je huis te houden. Of dat je één lievelingskip had in dat geheel of nee.
SPEAKER_05Je moest een kip toen zes schulden, moest je verkopen.
SPEAKER_01Het was zakgeld. Bijvoorbeeld. En ook al doden waarschijnlijk als je toen je klein was. Kippen moeten elke ochtend opgeraapt worden toch?
SPEAKER_05In zo'n opvakstal, zoals je dat noemt, van 0 tot 17 weken. Na 17 weken is het toch 2 tot 5% of zo is uitgevallen als ze noemen, dus eigenlijk dood. Dus ja, die moet je uit stal halen.
SPEAKER_01En was dat als voor jou als kleine jongen een dagelijkse taak?
SPEAKER_05Nou, nee, niet dagelijks, maar gewoon in de vakanties, in de weekenden.
SPEAKER_01Dus datgene waarvan je nu zegt, dat duw ik een beetje weg en daar heb ik gelukkig niet meer te veel meer mee te maken, dat heb jij wel degelijk jaren ook gedaan. Ja, zeker.
SPEAKER_05Ik kan duizelijk de projever vangen.
SPEAKER_01En kun je dat ooit je verhart dus in zekere zin, naar die dieren, kan dat ook weer kan dat weer omdraaien, kan het weer omkeren?
SPEAKER_05Ja, ik denk dat dat wel al een beetje gebeurd is, maar dan is het nog steeds. Mijn zoektocht komt ook echt vanuit het dier zelf. Als ik gewoon naar efficiënt grondgebruik kijk, naar klimaat of zo, dan is kipsel best wel te rechtvaardig, op de manier zoals we dieren houden. Als je van restroom een eitje maakt, zeg maar, dan heb je minder grondgebruik nodig, kun je wij gebruiken voor de natuur, wordt volgens mij nog wel ergens in het doken gezegd door een keer boer. Dan is dat een rechtvaardigen.
SPEAKER_05Maar als je puur naar het dier kijkt, dan is het eigenlijk niet te rechtvaardig wat we als mensheid met andere levende wezens doen.
SPEAKER_01Ik kon het niet mooier zeggen als plantaardige podcastmaker.
SPEAKER_03Ik zal je een beetje aan.
SPEAKER_01Dankjewel, Ruud. Andere boeren ben ik eigenlijk nog wel benieuwd naar. Ik zie heel weinig andere boeren in de film. En dan weet ik dat jullie best wel je best hebben gedaan om die erin te krijgen. Maar waarom is het voor boeren zo moeilijk om mee te werken aan.
SPEAKER_06Nee, kijk, we hebben ons inderdaad wel echt ons best gedaan. En ook gewoon om een gebalanceerd tegengeluid ook te horen. En niet alleen maar de lobby van dat dat wel kan, plantaardig. Maar ook gewoon iemand die kan vertellen waarom in zijn of haar optiek het wel gewoon nog noodzakelijk is om dat vlees te produceren of die eieren. Ja, het grappige is dat mensen toch, misschien zijn ze toch wel bang voor je ofzo. Weet je, hij is toch. Rutjes natuurlijk, je hebt natuurlijk vele vrienden, maar je hebt ook echt wel vijanden, denk ik.
SPEAKER_06En je woont natuurlijk gewoon in een gebied waar je natuurlijk toch een soort van beetje Astrid in Oberkidsdorpje dat tipster.
SPEAKER_01En bij bedoel ik dan.
SPEAKER_06Nee, nee, de kipster, natuurlijk in dat gebied, inderdaad. Wat we terugkregen als reactie was dat ze allemaal bang waren, eigenlijk dat ze gefraimd zouden worden en in een hoek gedrukt zouden worden. Was echt niet onze intentie.
SPEAKER_01Ik ben benieuwd, jij zegt vijanden. Heb je vijanden onder boeren uit?
SPEAKER_05Ik vertaal hem altijd zo dat ik, denk ik, niet de meest populaire boer ben onder de kippenboeren. Maar echt vijanden. Ja, er zijn, denk ik wel boeren die me voorbij lopen of niks zeggen. Dat is meer een hun. Maar ik kan ook genoeg boeren waar je prima gewoon een kop koffie mee kunt drinken, ook al ben je niet met elkaar eens.
SPEAKER_01En wat maakt jou dan de niet de meest populaire boer? Ze kunnen toch ook zien van nou, we zien iemand die de industrie aan het vernieuwen is, die een antwoord heeft op.
SPEAKER_06Een ander belang, toch?
SPEAKER_05Ja, ik denk vooral dat ik er ook altijd heel erg bij roep dat ik vind veel minder dierlijke producten moeten zijn. Ja, daarmee zeg je eigenlijk, we moeten veel minder kippen gaan houden met elkaar. Nou ja, dat kun je ook als aanval zien van ouders moet ermee stoppen. Ja, dat kan. Maar tegelijkertijd. Het is niet omdat ik dat wil, het is gewoon omdat het wetenschappelijk aangetoond is dat wel een beetje een volhoudbaar voedsel systeem bouwen.
SPEAKER_01Ja, vind je al die andere boeren te moeilijk om naar dat wetenschappelijke bewijs te luisteren?
SPEAKER_05Dat denk ik. Ik ben twee weken geleden ben ik bij de musical geweest, Het Geluk van Limburg. En dat ging over het sluiten van de mijnen. Dat is een musical die gaat van 1900 tot 1980. En in 1965 zijn de mijnen in Zuid-Limburg gesloten. Als je het niet over de mijnen zou hebben, maar je zou het hebben over de V-teelt. Het is misschien wel één op één.
SPEAKER_01Oh ja, en wat is dan één op één? Vertel eens, wat zag je daar wat je denkt dat nu speelt in de V-teelt?
SPEAKER_05Tot daar ook eigenlijk anderen kwamen zeggen, zeg maar, ja, maar die mijnen moeten dicht. Dan moeten die steenkolen niet meer allemaal naar boven halen. Terwijl een heel gebied afhankelijk was financieel. Van die steenkolenmijnen. Mensen werkten daar, gezinnen werkten, families werkten daar. Die hadden er heel veel moeite mee. En ik snap dat eigenlijk wel. En misschien is dat in de veehouderij ook wel. En Zuid-Limbag heeft er heel lang last van gehad. En misschien nog wel dat die mijnen toen gesloten zijn.
SPEAKER_05Op zich vind ik het niet erg. En ik denk dat een heel goed idee is dat we naar veel minder dieren gaan, misschien wel zonder dieras kan. Alleen, we moeten wel zorgen dat we daar niemand buiten de boot laten vallen. Dus het gesprek vind ik eigenlijk altijd één op één. En dat meen ik serieus, als ik het over kips heb en ik zit gewoon één op één te praten met mensen. Afgeef een presentatie, heb ik het nooit gehad tot mensen tegen mij zeggen: wat sta jij in onzin te vertellen? Dat heb je het gewoon nog nooit gehad. Dat is wat anders. Als je op social media gaat kijken, of je gaat op een website kijken, of weet ik wat er allemaal geschreven wordt.
SPEAKER_05Van de andere kant is dat in de vegenwereld net zo goed. Dan doe je je best om het een beetje te verbeteren, en dan eet je zelf planardig en dan de echte die-hard vegen, zeg je, dat kan niet.
SPEAKER_01Je zegt eigenlijk van die kant krijg ik het ook om mijn oren.
SPEAKER_06Ja, soms wel. Het is niet zo raar. Het is moeilijk om het goed te doen.
SPEAKER_01Daarmee heb je dus eigenlijk manoevreer je jezelf eigenlijk in een positie waarin je het bijna nooit goed kan doen.
SPEAKER_05Dat weet ik niet. Als ik het heel simpel vertaal, dan zeg ik, we hebben 15.000 boeren in Nederland. We hebben 15.000 veganisten, laten 100.000 zijn, alles bij keer opgetald. En dat is 250.000. Als die andere 16.750.000 wel tevreden zijn, doe je niet zo slecht.
SPEAKER_01Ja, dat klinkt goed natuurlijk. Maar die hebben er waarschijnlijk helemaal geen mening over. Maar 50.000 van beide kanten is toch best wat. Dus toch nogmaals, je hebt jezelf best in een positie gemadoveerd waar je heel veel kritiek krijgt. Wat is daarvoor nodig? Om kritiek te krijgen. Om zo te leven om daarmee om te gaan.
SPEAKER_05Ja, volgens mij is het ook een beetje wennen. Toen in het begin, toen met Caps begon, toen had ik wel af en toe iets wat over komt me nu. Wat zijn ze daar nu allemaal over mij? Nu lees ik het eigenlijk sporadisch. Meesten lees ik niet eens. Soms krijg ik wat doorgestuurd van anderen en dan denk ik, laat maar. Ik heb er geloof in wat ik doe. Ik denk dat het bijdraagt aan het verbeteren van de wereld. En ik voel me er goed bij. Ik vind het eigenlijk veel leuker dan wat ik vroeger deed.
SPEAKER_06En het heeft een leuke film opgeleverd.
SPEAKER_01En het heeft een leuke film opgeleverd. Ik wil je als laatste vragen: is er alweer een nieuw thema waar jij in vast aan het bijten bent?
SPEAKER_06Ja, ik ben wel even uitgegeten hoor, dat gaat niet over voedsel dit keer. Nee, dat gaat over de energietransitie.
SPEAKER_01Kun je er al meer over vertellen?
SPEAKER_06Ja, het staat nog een beetje in de kinderschoenen, maar ik concentreer me op het Noordzee-gebied, dus wat ons afspeelt op de Noordzee en aan de Noordzee. Dus dat gaat niet alleen over Nederland, maar ook over Denemarken, Noorwegen, Engeland en Duitsland. En er zitten wel wat parallellen. We vinden van alles en we vinden wel dat dat anders moet. En dat we dat inderdaad af moeten misschien van dat fossiel. Maar hoe dat nou precies in zijn werk gaat, en je komt niet met mijn achtertuin aan.
SPEAKER_06Not in my background. Nou ja, kijk maar in Amsterdam. Hier in Amsterdam proberen we al proberen we windmolens te plaatsen. Dat lukt gewoon niet. Dus er zitten wel wat. We weten wel, maar we handelen niet. Ook daar werkt de overheid niet bepaald mee. Om het juiste te doen.
SPEAKER_01Goed, dan wil ik jullie allebei heel hartelijk danken. Ik ben benieuwd hoe jij er over vijf of tien jaar bij zit. En al dan niet met kipster of met een vegan eierfabriek.
SPEAKER_05Als je dan nog een podcast hebt, kom ik wel terug.
SPEAKER_01Heel goed, dank jullie wel. Natuurlijk zijn we nog lang niet aan alles toegekomen dat Ru heeft onderzocht in de documentaire. Dus voor als je benieuwd bent geworden, de film zal de komende maanden vertoond worden op een aantal plekken door het land. Bijvoorbeeld op 12 oktober in Den Bosch, op 4 november in Arnhem en op 1 december in Amsterdam. En de hele lijst vind je op Thevekonveehouder.nl. Ik bedankt Marle van der Pasweer voor de audiomissage en alle donateurs die de podcast mogelijk maken.
SPEAKER_01Ik heb nog een paar razend interessante onderwerpen staan voor de komende maanden, maar daar is tijd en geld voor nodig. Dus steun de podcast via studioplantaardig.nl. Dankje en tot de volgende.
In 2022 startte het ROC van Amsterdam de opleiding tot Plant Based Chef, de eerste plantaardige koksopleiding van Nederland. De eerste klas zat al snel vol. Maar dit schooljaar is er geen nieuwe klas. Er waren te weinig...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Ongehoord komt met stuitende beelden van bekroonde boeren...
Onlangs werd bekend dat kweekzalmen tegenwoordig kippenresten gevoerd krijgen. Het veroorzaakte veel ophef, maar eigenlijk is het slechts een voetnoot in een dossier dat vaak onzichtbaar blijft: De aquacultuur. Hoe ziet...
Hoe vordert de plantaardige revolutie? In het Studio Plantaardig Journaal neemt Esther Molenwijk met Pablo Moleman het laatste nieuws door. In deze aflevering: Nieuwe organisatie zet zich in om “secundair” dierenleed in...
Veel vegans inspireren iemand in hun omgeving om ook vegan te worden. En als elke vegan één ander vegan maakt, eet heel Nederland binnen zeven jaar geen vlees, vis, zuivel en eieren meer. Maar waarom gebeurt dat niet?...