Sorry zeggen lijkt klein, maar het is een van de duurste vaardigheden die je kunt missen. Wie goed sorry kan zeggen, herstelt relaties sneller, laat niks aanmodderen of festeren en houdt de weg vrij om samen verder te kunnen. Wie het niet kan, sleept conflicten mee die eigenlijk allang klaar hadden kunnen zijn. "Sorry dat jij het zo opvatte." Klinkt als een excuus, maar ondertussen schuift de schuld gewoon gezellig door naar de ander. Waarom zijn we eigenlijk zo slecht in écht sorry zeggen, en wat kost ons dat? In deze aflevering duiken Jeanne en Jan-Peter in de psychologie achter excuses. Je ontdekt waarom je brein in de verdediging schiet zodra je wordt aangesproken, waarom cognitieve dissonantie ervoor zorgt dat je je eigen gedrag liever goedpraat, en waarom dat je uiteindelijk meer kost dan het je oplevert. Én je hoort wat een goed excuus nodig heeft om vertrouwen daadwerkelijk te herstellen. Wat je krijgt binnen een kwartier Own it, Fix it, Stop it: de drie stappen van een goed excuus, en waarom de meeste sorry's halverwege blijven steken, met verhoudingsgewijs alle schade nog intact. Waarom "sorry dat jij je zo voelt" geen excuus is, maar een elegante manier om de schuld bij de ander te parkeren, terwijl de relatie ondertussen verder afkoelt. De vraag die na ieder conflict in het hoofd van de ander blijft hangen: doe je dit straks weer? En waarom je daar zelf ook antwoord op wilt hebben. Een goede sorry is dus geen pleister die je snel ergens overheen plakt. Het is hard werken: verantwoordelijkheid nemen, iets herstellen én laten zien dat het anders gaat. Maar het is ook precies dat werk dat het verschil maakt tussen een relatie die weer soepel loopt en eentje die je jarenlang met je meesleept. Lees hier het blog over deze podcast: https://www.brainbakery.com/brainsnacks/sorry-zeggen-is-hard-werken-van-een-pleister-naar-echt-herstel Wij praten veel, maar luisteren nóg liever. Heb je een vraag, opmerking of briljant idee? Klik en spreek een berichtje voor ons in via Speakpipe! Still Hungry? https://www.brainbakery.com/brainsnack/for-hungry-minds
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_01Welkom bij For Hungry Minds. Je wekelijkse brain workout vol ideeën, inzichten en mentale spierkracht. Ik vind je stoer, want je hebt ervoor gekozen om je brein te voeden met nieuwe kennis. Welkom in deze Brain Work out. Hier is Sjana.
SPEAKER_00Dag Jan-Peter, wat lekker om hier te zijn. Waar gaan we het over hebben? We gaan het hebben over. Nou, voordat ik dat zeg, wil ik toch even nog sorry zeggen voor gisteren. Wat jammer dat jij het zo verkeerd opvatte, wat ik zei. Ja, het spijt me.
SPEAKER_01Nou ja, sorry dan, dat jij mijn opmerkingen op die manier voelde.
SPEAKER_00Ja, nou ja, sorry dat jij eigenlijk altijd verkeerd interpreteert wat ik zeg. Dat spijt me heel erg dat jij dan weer verkeerde conclusies trekt.
SPEAKER_01Een beetje sorry ook gewoon dat jij bestaat.
SPEAKER_00We gaan het hebben over sorry zeggen. We gaan het hebben over een ongelofelijk belangrijke levensskill. Een vaardigheid, een peopleskill waar iedereen goed in moet zijn. Want wat is het belangrijk om in plaats van een slechte sorry, een goede sorry te kunnen zeggen. Want we weten dat we in dit leven allemaal ongelofelijke fuck-ups gaan maken, soms zelfs intentioneel, soms kon je er echt niks aan doen, maar soms doe je het ook nog gewoon expres. En dan is het ongelooflijk belangrijk dat je kunt herstellen.
SPEAKER_01Je merkt dat als je een conflict of een meningsverschil met iemand hebt gehad en er komt geen goede sorry. Blijf dat toch hangen. En niet dat je helemaal in brok, maar er blijft nog iets tussen jullie in zitten.
SPEAKER_00Ja, een echte goede excuses of sorry, is het verschil tussen we zijn weer helemaal verbonden met elkaar. En ja, nou ja, we gaan maar weer door. Of we zien elkaar ook nooit meer. Die kan ook gebeuren. Dus ik ga jullie meenemen in waarom we als mens echt heel slecht zijn in excuses maken. In sorry zeggen.
SPEAKER_01War daar zijn we dus heel slecht in.
SPEAKER_00We zijn echt heel slecht. Je gaat namelijk snappen wat er in je brein gebeurt, waardoor je eigenlijk automatisch gaat zeggen. Sorry dat jij dit zo voelt. In plaats van een goed excuus. Ik ga iedereen meenemen in de drie stappen van een excuus dat werkt, dat is gebaseerd op het werk van Francis Vrij. En waarom ze ook nog neurologisch kloppen. En we gaan zorgen dat je het vandaag nog kunt toepassen. Dus als jij het gevoel hebt. Er zit nog tussen mij en mijn collega of mijn partner, of een vriend of een broer of een zus, of iemand zit nog iets aan het eind van deze aflevering hoop ik dat je de telefoon pakt en het echt even herstelt.
SPEAKER_00Dat zou zo moeten zijn. Wereld wordt er gewoon een stuk mooier van. Zodra iemand je aanspreekt op je gedrag, iemand zegt ik vind dit vervelend, of iemand doet iets naars, waarom doe jij toch altijd zo lekker. Of je hebt zelf een fout gemaakt, dan gaat er in je brein eenzelfde activiteit plaatsvinden als dat je fysieke pijn hebt. Dus als ik denk, wat heb ik nou gezegd tegen die of die, of oh, ik heb dat mailtje naar de verkeerde gestuurd en daar staat in: je bent ontslagen.
SPEAKER_00Dan heb je dus in je brein hetzelfde effect als dat je keihard valt en een tand door je lip hebt. Dat wil zeggen dus zelfkritiek. Oh mijn god, ik heb een fout gemaakt, doet pijn. En je brein reageert dus alsof er gevaar is. Dus wat gebeurt er? Je amygdala schiet aan. Wat erg, wat erg, wat erg. Nou, je prefrontale cortex, dat stukje waar je rustig mee kunt nadenken, perspectief kunt hebben, wordt minder bereikbaar. Je cortisol stijgt. Je bent in fight, flight of freze of fall.
SPEAKER_00In die staat is het bijna niet goed mogelijk om een goed excuus te leveren. Want daar moet je eigenlijk voorbij de ander zijn. Je moet met die ander bezig zijn en niet bezig zijn met ik ga nu toegeven dat ik iets heel slecht heb gedaan en ik praat er maar overheen. Daarbovenop komt nog iets wat we kennen als cognitieve dissonantie. Cognitieve dissonantie ontdekt ooit door Vestinger, die heeft het het best benoemd. Betekent dat je een spanning ervaart tussen ik ben een goed mens en ik heb jouw pijn gedaan.
SPEAKER_00En ons brein is eigenlijk niet goed in staat om die twee gedachten tegelijkertijd waar te laten zijn. Ik ben een goed mens en ik heb jou gekwetst. Ik heb jou pijn gedaan. Wat ons brein dan wil doen automatisch, is die twee een soort verenigen en bij elkaar optellen. En dan doet je brein heel vaak deze: ik ben een goed mens. Dus eigenlijk heb ik jou geen pijn gedaan. Ja, je brein moet dat een soort oplossen.
SPEAKER_01En daar komen dus op dat soort excuses aan. Wat voor vervelend dat jij dat zo ervaart. Want dan ligt er dus niet aan dat ik niet een goed mens ben.
SPEAKER_00Precies, dus gaan we ineens een soort hele rare tekst zeggen in plaats van. Weet je wat, ik heb jou pijn gedaan. Ik vind het heel erg. Het spijt me. Dus belangrijk om te weten, we raken gestrest van excuses maken, en in stress zijn we niet zo goed in staat om goed na te denken. En we kunnen bijna niet goed onszelf kwetsen, want ons brein wil ons veilig houden. En wil in balans zijn tussen ik ben een goed mens, dus eigenlijk heb ik dit een soort niet gedaan. En ik bedoelde het ook niet helemaal zo. Maar ja, als jij het zou opvatten, wil ik best sorry zeggen hoor, even.
SPEAKER_01Ik heb er nog eentje, daarna wil ik natuurlijk naar het onderzoek, maar er zo'n vorm van excuses die echt verschrikkelijk zijn, als mensen ook zeggen. Wat jammer dat het zo gelopen is. Dan gaat het niet eens meer over of jou of mij.
SPEAKER_00Nee, echt zonder dat het zo gelopen is. Nou, toen jij heel hard tegen mij schreeuwde, liep het niet zo. Dat deed jij. In taal hoor je heel erg veel terug. Je zou zo'n politici ook, welke heel vaak hoort, is, even kijken hoor, ik had hem erbij geschreven: if anyone was offended. Als iemand zich beledigd heeft, gevoeld dat spijt me. If, did you offend someone or not? Ja, heel goed, we gaan even kijken naar hoe het dan moet.
SPEAKER_00Want je brein werkt je dus tegen, dus heb je een systeempje nodig. Francis Vrij van Harvard Business School, van wie ik ook echt les heb gehad, die werd gevraagd door Uber om bij Uber te komen werken en vertrouwen te gaan bouwen. En dat was in een periode dat er heel veel seksuele schandalen waren. Dus zonder protesterende mensen op straat, taxichauffeurs, wilden Uber drijvers in elkaar slaan. Iedereen haat elkaar, moord, doodslag, enge dingen.
SPEAKER_01Er waren vrij veel aanleidingen voor excuses.
SPEAKER_00Ja, en zij heeft het opgebouwd uit drie delen. En alle drie de delen moeten erin. Anders heb je niet goed sorry gezegd. De drie stappen zijn de volgende: de eerste is own it. Gebruik het woord ik, niet als iemand dit, er zijn fouten gemaakt, het is zo gelopen. Nee, ik heb je onderbroken in die meeting en dat was respectloos. Wat gebeurt er nu bij de ander? Die ander denkt. Oké, Amigdala wordt rustig.
SPEAKER_00En dat alleen al levert al heel veel op, maar we willen drie stappen. Want als je kijkt naar onderzoek bij conflictherstel, laat zien dat erkenning de threat response direct verlaagt. Dus erkenning, het was respectloos voor mij dat ik dit deed. Dat zorgt dat jij eigenlijk gelijk een soort stil bent en denkt praat maar verder. In plaats van dat ik nog misschien in een soort in een soort staat. Je voelt meteen van binnen, ja, inderdaad, dit moet even erkend worden. Dus je gaat het oenen door te zeggen, ik deed het en het was niet oké.
SPEAKER_00Tweede, en die is heel belangrijk en die ontbreekt heel vaak. Is fix it. En fix it betekent, jij hebt schade berokkend, die oon jij nu. Zeggen dat je hem oont, is niet genoeg. Je moet iets doen. Er is schade. Dat moet jouw tijd, moeite, ego. Kosten. Sorry, snouw, wat ik wel eens met Rolien doe. Nou, sorry. Ik heb het juiste woord gezegd, maar ik oon het aan niet, maar ik ga ook niks fixen.
SPEAKER_00Dus ik ga dit herstellen door morgen in het team te zeggen dat ik jou daar onderbroken heb en dat ik dat niet moet doen.
SPEAKER_01Hier gaan wel wat ego's in de weg zitten.
SPEAKER_00Absoluut. Want je denkt dat je heel oprecht sorry hebt gezegd. Erg hoor, dat ik dat deed. Nee, je wilt het herstellen. En dan moet je dus gaan onderzoeken waar moet ik het herstellen? Moet ik iets geven? Moet ik werk van je overnemen? Moet ik dit publiekelijk erkennen, moet ik er een mail over sturen naar anderen die erbij waren? Wat kan ik doen om te zorgen dat dit niet alleen benoemd is, maar ook gefixt. Ik moet een oplossing doen. Dit kostte geld, tijd, moeite, ego.
SPEAKER_00Iets moet jij terugdoen zodat het daarna hersteld is. Fix it.
SPEAKER_01Als er nu mensen luisteren die bijvoorbeeld in hun privéleven. Je kunt sorry zeggen voor echt concrete incidenten, er zijn soms ook van die geleidelijke processen. Bijvoorbeeld in relaties, over ik voel me de laatste tijd, het voelt niet samen, helemaal woorden aangeven. Daar kun je er ook op een goede manier sorry voor zeggen. En daarna is dus het fiction is echt going out there om de ander zich weer gezien en gespecteerd en samen te laten voelen.
SPEAKER_00Dus ik realiseer me dat ik wat minder aandacht voor je had de afgelopen tijd. Ik denk dat dat heel kut heeft gevoeld. Klopt dat? En dan bied ik me excuses voor aan. En dan moet je het fixen. Dus dan moet er dan is en dan niet afkopen met hier heb je een ring. Of hier, het meest klassieke van allemaal, hier een doos merci. Merci dat jij er bent. Dat is echt slecht. Misschien is de chocola heel lekker, maar Merci is zo'n generiek cadeau wat op iedere tankstation, iedere supermarkt ligt.
SPEAKER_01Sorry, ik weet niet of er mensen van mercie luisteren, maar dat is inderdaad een klein beetje spieken in de bek. Ja, dat gaat niet goed.
SPEAKER_00Dus stap 1, own it, zeg ik, ik heb dat gedaan en het spijt me. Twee, je gaat het fixen. Je hebt een schuld te vereffenen. En de derde is dan stop it. En dat is, dit gaat niet meer gebeuren. En hoe gaan we weten dat het niet meer gaat gebeuren? Ik heb een systeempje bedacht dat ik dit voortaan niet meer doe bij jou. Want zo en zo en zo. Dus je moet ook nog gaan vertellen. Ja, leuk dat je sorry zegt, leuk dat je het nu hersteld hebt, maar hoe weet ik, hoe weet de ander, en hoe weet jij ook zelf dat jij dit niet meer doet?
SPEAKER_00Of dat als je het de volgende keer doet, dat je het binnen seconde betrapt en gelijk omdraait. Dus het brein is een voorspelmachine. De predictiemachine noemt Carl Fristen het, predictive processing, die we constant voorspellen wat er komt. Na het conflict heeft het brein van de ander één onbeantwoorde vraag. Doe je dit straks weer. Leuk dat je nu publiekelijk sorry hebt gezegd, leuk, je hebt je schuld ook een soort afbetaald. Maar nu en dat is waar de meeste excuses helemaal al niet aan toe komen.
SPEAKER_00De meeste stoppen gewoon bij ownit. En dan nog wel slecht ook omdat je brein tegenwerkt, je moet hem fixen en daarna moet je ook nog maatregelen nemen waardoor je weet, dit doe ik niet meer. Ditzelfde gesprek hoeven we niet over een half jaar weer te hebben.
SPEAKER_01Sorry, je wordt wel hard werken zo.
SPEAKER_00Worry maakt het verschil tussen gaan we verbonden verder en productief zijn en het fijn hebben met elkaar, of gaan we ont top of allerlei shit gewoon lekker door.
SPEAKER_01Ik denk dat als elk mensen lukt jou dit altijd? Nee, zeker niet.
SPEAKER_00Zeker niet. Maar daarom vind ik het zo interessant om het in stappen in te delen. Want de meeste mensen gaan dan wel, als je al een beetje beter bent dan je brein, als je je brein hier al in beter verslaan, word je heel goed in, het spijt me echt heel erg. En dat je echt even het laat voelen aan de ander. Die lukt mij eigenlijk altijd wel. Maar dan fik het. Dan denk je, nou, omdat ik echt meewaarig jou in je ogen heb gekeken, en ernstig was. En ik heb er echt een moment aan me steeding. Zo, zand erover. De fix: oké, wat ga ik doen om dit te herstellen?
SPEAKER_00En dan stop ik het, hoe ga ik weten dat ik het niet meer doe?
SPEAKER_01Dit alles kun je nalezen op brainbaker.com bij de Brain Stacks bij voor Hungry Minds. En ja, een echte goede sorry: is dus wat meer nadenken. Het is vooral heel veel meer voelen.
SPEAKER_00Het doet drie dingen in het brein van de ander. Als eerste: de amygdala deactivatie, dus de dreigingzakt, die ander gaat ontspannen. Tweede, het herstelt de rechtvaardigheid. Dus de insula, die onrechtvaardigheid registreert, die kalmeert. Oké, je hebt het nu ook echt gefixt, hersteld. En als je de laatste doet, oké, ik kan nu weer vertrouwen op jou. Wouwt vertrouwen op: oh ja, jij gaat hier ook echt mee stoppen.
SPEAKER_01En zo bouwen we een echte echte goede sorry.
SPEAKER_00Maak van je sorry nou geen pleister die je eroverheen plakt. Maak er herstel van.
SPEAKER_01Blijf hongerig, blijf leren tot de volgende brain work.
Je zegt iets heel normaals. Een vraag over de soep, een opmerking over het rapport of gewoon: “Het is hier koud.” En toch schiet de ander ineens in de verdediging. Wat is er gebeurd? In deze aflevering van For Hungry...
Je zegt iets onschuldigs, stelt een simpele vraag of loopt gewoon een kamer binnen. En ineens ontploft de ander. Een collega, klant, patiënt of misschien wel iemand thuis. Hoe reageer je zonder dat de situatie verder...
Kun je goed rekenen en taal begrijpen? Dan ben je slim. Althans, volgens de maatstaven waarop ons onderwijs grotendeels is gebouwd. Maar wat als je juist uitblinkt in muziek, beweging, mensen lezen of patronen in de...
Je geeft een collega eerlijke, opbouwende feedback. Je bedoelt het goed, je hebt gelijk en je brengt het netjes. Toch klapt die collega dicht. Wat je misschien niet doorhebt: dit is zowat het eerste echte contact dat...
Flow: waar blijft de tijd als je helemaal opgaat in iets? Je begint aan een taak waar je een halfuur voor hebt uitgetrokken. Het volgende moment doet je collega het licht aan, omdat het buiten donker is geworden. Drie...