53. Het relatievoorstel - het antwoord op de meeste misverstanden
12 minAudio
Je zegt iets heel normaals. Een vraag over de soep, een opmerking over het rapport of gewoon: “Het is hier koud.” En toch schiet de ander ineens in de verdediging. Wat is er gebeurd? In deze aflevering van For Hungry Minds duiken Jeanne en Jan-Peter in de verschillende lagen van communicatie. Want een zin bevat vaak meer dan alleen de woorden die je uitspreekt. Er zit ook een boodschap in over de relatie: hoe kijk je naar de ander, en wat zeg je daarmee eigenlijk tussen de regels door? Ze bespreken het werk van Paul Watzlawick en het vierkant van Friedemann Schulz von Thun. Ook komt een opvallend onderzoek van psycholoog Nalini Ambady voorbij, waarin mensen aan slechts tien seconden onverstaanbaar stemgeluid iets konden aflezen over chirurgen. Waarom horen we soms iets heel anders dan wat iemand bedoelt? En wat gebeurt er als jouw boodschap op een heel ander ‘oor’ binnenkomt dan waarop je hem hebt verstuurd? Een aflevering over alles wat je zegt, zonder dat je het letterlijk zegt. Wij praten veel, maar luisteren nóg liever. Heb je een vraag, opmerking of briljant idee? Klik en spreek een berichtje voor ons in via Speakpipe! Still Hungry? https://www.brainbakery.com/brainsnack/for-hungry-minds
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_00JP, zou jij de zin, wat zitten er voor groene stukjes in de soep? Eens willen uitspreken, alsof jouw geliefde deze soep voor jou heeft bereid. En jij haar vermoed dat zij dit erin heeft gestopt, omdat ze ontzettend veel van je houdt.
SPEAKER_02Wat zitten er voor groene stukjes in de soep?
SPEAKER_00Lekker heel goed. En wil je nu dezelfde zin eens uitspreken alsof jouw geliefde al tijden heel slecht kookt. Jij echt recht hebt op een lekkere soep nu. En dat er nu weer groene stukjes in zitten.
SPEAKER_02Wat zitten er voor groene stukjes in de soep?
SPEAKER_01Welkom bij For Hungry Minds, je bekelijkse brain workout. Vol ideeën, inzichten en mentale spierkracht.
SPEAKER_02Volgens mij ga ik je ons eerst nog even voorstellen. Want we zijn al begonnen. Wat fijn dat je luistert. We gaan het over groene stukjes in de soep hebben. Nee, dat natuurlijk niet. Maar hier komt wat interessants voor je. Ik ben hier samen met Tiane Bakker. Wat fijn dat je luistert. Welkom.
SPEAKER_00Dankjewel, Jan-Peter Hoogstraten. Ik wil het hebben over de verschillende boodschappen die er in één zin kunnen zitten. Die heel vaak zorgen dat we elkaar niet begrijpen. Als een gesprek ontspoort omdat je iets heel neutraals bent, denk je al snel, nou, die andere is overgevoelig. Of misschien ben je een beetje schuldbewust en denk je, ik heb me verkeerd uitgedrukt. Maar meestal is er iets anders aan de hand. Want in elke zin die je zegt, stuur je, en daar wil ik als eerste even op focussen. In ieder geval twee boodschappen tegelijk.
SPEAKER_00Ik ga dat straks nog uitbreiden met nog twee. Maar in ieder geval twee. De eerste is de inhoud, de feiten, de vraag, de informatie. Dus dat is de groene stukjes in die soep, wat doen die daar? En de tweede is je relatievoorstel. En wat ik daarmee bedoel, is dat je een boodschap afgeeft over hoe jij je tot die ander verhoudt. In de eerste liet ik jou je geliefde laten vertellen. Ik vind jou zo lief. Wat heb jij lekker voor mij gekookt? Dat was het relatievoorstel wat onder de zin zat. En in de tweede liet ik jou vertellen.
SPEAKER_00Jij stomwijf, wat heb je nou weer gemaakt? Dus daar is het relatievoorstel, zullen we ruzie maken? Want ik vind jou niet leuk. En op die tweede boodschap, die onderliggende boodschap, reageren mensen vaak het sterkst. Zonder dat die dus ooit hardop benoemd wordt. Want als jij zegt, wat zitten er voor lekkere stukjes in de soep? Is de kans groot dat ik zeg. Ja, liever. Ik hou ook van jou. Dat ik bijna niet eens op de stukjes in ga. Nee. Of dat ik zeg, oh, dat zijn je lievelingsje kappert. Of zoiets.
SPEAKER_00Terwijl als jij zegt, wat zit er nou weer in die zin voor groene stukjes in de soep, is de kans dat ik heel groot dat ik zeg. Het is ook nou iets goed. Dus ik ga niet op de informatie over de groene stukjes in, maar ik ga in op dat relatievoorstel. Dit is onderzocht en bedacht door Paul Watslavik. Hij vatte het in een beroemd principe. Elke boodschap heeft een inhoudsaspect en een betrekkings- of relatieaspect. En de betrekking of het relatieaspect bepaalt hoe de inhoud wordt gehoord. Er staat eigenlijk het tweede laagje, maar die geeft de toon aan de inhoud die je geeft.
SPEAKER_00Hij vertelde er een verhaal bij, wat je echt nooit meer vergeet. Ik vond het echt. Hij kan dat echt ontzettend gaaf vertellen en opschrijven. Een man wil een schilderij ophangen, maar hij heeft geen hamer. De buurman heeft wel een hamer. Maar terwijl de man naar de buurman loopt, begint hij te denken, zouden die de hamer wel aan mij willen lenen? Gisteren groete hij me ook al kortaf. Misschien had hij haast, maar misschien heeft hij wel iets tegen me. Oh, en nu heb ik een keer hulp nodig. Nu gaat hij vast moeilijk doen. Ja, zo iemand is het eigenlijk. Dus tegen de tijd dat die man aanbelt bij de buurman en die buurman doet open, is hij zo opgefokt dat hij roept, hou je hamer maar hufter.
SPEAKER_00En die buur snapt er niks van. Er is geen woord gewisseld en toch is de relatie geknakt. Puur op het relatievoorstel dat die man verzon over in zijn eigen hoofd over de buurman. Nou kun je misschien denken: mooi verhaal, is het ook onderzocht? Ja. En op een manier die je niet ziet aankomen, is wel leuk. Psycholoog Nalini Ambadi van Harvard had opnames van chirurgen in hun spreekkamer. Gewoone consulten, gewone gesprekken. Van die chirurg was de ene helft nog nooit aangeklaagd voor een medische fout.
SPEAKER_00En de andere helft was ooit aangeklaagd voor een medische fout. En zij deed iets slims. Zij klipte flintertjes van 10 seconden uit die consulten. En daar haalden ze vervolgens de woorden uit. En ze vervormde het geluid zo dat je niet meer kon verstaan wat er gezegd werd. Alleen de klank, het ritme, het hoogte, de toon. Dus de inhoud was niet meer hoorbaar, maar je hoorde nog steeds het. Hoe klinkt het? Een beetje bij jou. Dat klinkt anders. Die vlintertjes liet ze horen en beoordelen door mensen die helemaal niets van de chirurgen wisten: geen naam, geen dossier, geen idee waar het over ging.
SPEAKER_00Eén vraag maar, hoe klinkt deze stem? Warm, bezorgd, dominant. Toen kwam de clow. Aan tien seconden onvoorstaanbaar gebrabbel, konden ze eruit halen wie er was aangeklaagd. De chirurgen die dominant klonken, hadden vaker een claim aan hun broek. Wie warmte en bezorgdheid in zijn stem had of haar stem had, hoorde dat juist minder. Dus bedenk even wat hier gebeurt. Dus het ging niet over hoe goed je opereert. Het ging niet over wat je letterlijk zei, maar het ging over de toon.
SPEAKER_00Oftewel dat relatievoorstel.
SPEAKER_02Ja, en dat is dus als je ooit één keer iets hebt meegemaakt in leven, zo'n chirurg die aangeklaagd is, dat is een ingrijpiet, heeft het dus ook nog eens een heel lang effect.
SPEAKER_00Ja, absoluut. Dus het kan inderdaad ongelooflijk misgaan. Je kunt nu teruggaan in je leven en kijken naar die ene goede vriend die je nooit meer ziet. En je zou kunnen zeggen wat zat er in wiens relatievoorstel waardoor we uit elkaar zijn gegaan. Laten we nog wat dimensies erbij pakken. Deze eerste twee zijn goed onderzocht, maar er zijn er meer. Want je verstaat elkaar best vaak verkeerd. Friedeman Schultes van Tuun heeft daar een mooi model voor gemaakt. Hij zegt iedere boodschap heeft niet twee, maar eigenlijk vier kanten. Dus hij houdt aan die zakelijke kant, waar het feitelijk over gaat.
SPEAKER_00Hij voeg daaraan toe de zelfonthulling. Wat laat jij over jezelf zien hiermee? De betrekking wat je van de ander vindt, dus dat relatiestuk. En het appel, wat wil je nou van die ander gedaan krijgen? Dus vier dingen. Ik laat iets zien over mezelf. Dus bij de eerste variant van de lekkere stukjes in de zoep, zeg jij, ik ben toch zo verliefd op je. Dus je laat een soort liefde zien, dat maakt je een beetje kwetsbaar. De betrekking, wat je van die ander vindt. Het appel, ik wil informatie over deze.
SPEAKER_00Zou je mij dat willen vertellen? Het appel. En de inhoud van wat je letterlijk zegt. En het probleem is, je zendt eigenlijk op alle vier tegelijk. En daar gaat het natuurlijk mis. Communicatie, toch hard werken. De and luistert met vier oren. Maar die oren staan waarschijnlijk niet even hard aangezet. Dus de een hoort vooral met het betrekkingsoor. En de ander hoort vooral, wat vind jij van mij? Ik heb het wel eens in een traine trainer gehad dat ik iets heel gaaf zei, vond ik. En dat die ander dacht: Ja, maar je houdt niet van mij. Dus bedoel je er nu iets heel iets anders mee?
SPEAKER_00En dat ik dacht. Dus als iemand denkt, als iemand vooral zit in vind je me eigenlijk wel oké? dan hoort hij heel erg hard met het betrekkingsoor. En als je dan bijvoorbeeld zegt, het is wel koud hier. Dan zou die kunnen denken niet wil jij dat ik het raam dicht doe. Maar jij verwijt mij dat ik dit raam heb opengezet. Terwijl jij echt een observatie doet volledig onschuldig over het is weer koud. Vinden eigenlijk anderen dat ook. Misschien bedoel je dat er zelfs wel mee. Maar die andving het op betrekking.
SPEAKER_00En daar heb je dus een ruzie te pakken die nergens over ging.
SPEAKER_02Dit gebeurt echt heel vaak. Want vooral als je natuurlijk in je romantische relatie of zo, waar je veel verleden met elkaar hebt opgebouwd, dan vraag je iets echt met de beste bedoeling. En de ander hoort het echt anders omdat je een jaar geleden of zo ooit.
SPEAKER_00Ja, maar ook op kantoor. Een leidinggevende zegt gewoon zakelijk: ja, dit rapport moet anders. En de medewerker die luistert met het betrekkingsoor, jij vindt mij niet goed genoeg. Ik wist het wel. Zelfde zin die uitgesproken wordt in twee wereld. Niet omdat er iemand gek is, maar omdat de een zond op inhoudt en de ander ontving op betrekking. Wat kun je hier nou mee? Nou, je kunt je vijf dingen ga ik je vertellen, besef dat je altijd een relatievoorstel mee stuurt. Je kunt niet communiceren.
SPEAKER_00Je stuurt het altijd mee. Zwijgen, een korte toon, een blik. Het is allemaal een voorstel. Dus zorg dat je dat bewust stuurt. In plaats van het per ongeluk te laten ontsnappen.
SPEAKER_02En het allemaal te laten gebeuren.
SPEAKER_00En dan de ander te verwijten. Nee, ik ga jou even gaslighten. Het komt door jou. Scheid de inhoud van de betrekking. Dus reageert iemand gekwetst op iets zakelijks. Ga dan niet harder op die inhoud duwen. Maar ga eerder zeggen van wacht even, ik bedoel dit niet als kritiek op jou. Dus ga eerst even zorgen voor dat betrekkingsoor, dat gevoelige oor dat denkt oude, dit doet mij pijn. Derde advies: meta communiceer. Dus praat ook over hoe jullie praten. Dus één zin, zoals ik dit vraag uit nieuwsgierigheid en niet als verwijt.
SPEAKER_00Ik probeer nieuwsgierig te zijn. Ik wil het graag begrijpen. Ik ben niets aan het verwijten. Dat haalt de angel er meteen uit. Dus benoem de laag onder de woorden: liefst ook vooraf. Vierde. Ja, manage your face. Resting bitch face heeft nog nooit iemand geholpen. Laat je toon en je gezicht kloppen met de bedoeling. De betrekking reist vooral mee op de toon, op het tempo, op je gezicht. Bedoel je het warm? Zorg dan ook even dat je. Inform your face.
SPEAKER_00Dus laat het warm klinken. Anders wint het nonverbale vaak van je woorden. Zeker als iemand een beetje gevoelig is en je werkt al langer met elkaar samen. En natuurlijk ben jij ook zelf vaak de ontvanger. Dus vijfde advies. Check ook op welk oor je aan het luisteren bent. Hoor je in een neutrale opmerking een aanval, vraag je dan af: wou die me nou aanvallen? Of was hij misschien gewoon een inhoudelijk stukje tegen mij aan het vertellen? Binnen Brain Bakery hebben wij hier een afspraak over gemaakt. En die afspraak is 1% haat, 99% liefde.
SPEAKER_00Zodat als we ooit aan elkaar twijfelen en denken, zit jij mij nou hier iets manipuleren? Dat we kiezen gewoon actief voor. Nou, nee, wacht even. Alles gebeurt hier in liefde. En ook dat we permis hebben om te zeggen. Nu ga ik even uit mijn slof. Ik doe even de 1% haat, maar dat je ook hoort, dit is maar 1%. Er is 99% liefde. Ja, komt weer liefde. En de liefde overwint altijd.
SPEAKER_02Kortom, alle communicatie heeft meerdere lagen. Je kunt het niet meezenden. Je kunt het ook niet horen. Dat gebeurt altijd. Er is ook heel veel communicatie in het leven die we natuurlijk heel onbewust doen. Je bent gewoon lekker aan het kletsen. Als je nou wat belangrijkere gesprekken hebt, je wilt echt even iets uitvragen bij iemand. Je wilt een fijne avond met je partner thuis. Zorg ervoor dat je probeert zo bewust mogelijk alle vierde lagen lekker congruent met elkaar mee te zenden.
SPEAKER_02En als je de ontvanger bent en je denkt. wat is hier aan de hand? Je kunt alles nalezen op brainbaker.com bij voor Hungry Minds. Bedankt voor het luisteren. Succes met je communicatie. Tot de volgende.
SPEAKER_01Blijf hongerig, blijf leren tot de volgende brain workout.
Je zegt iets onschuldigs, stelt een simpele vraag of loopt gewoon een kamer binnen. En ineens ontploft de ander. Een collega, klant, patiënt of misschien wel iemand thuis. Hoe reageer je zonder dat de situatie verder...
Kun je goed rekenen en taal begrijpen? Dan ben je slim. Althans, volgens de maatstaven waarop ons onderwijs grotendeels is gebouwd. Maar wat als je juist uitblinkt in muziek, beweging, mensen lezen of patronen in de...
Je geeft een collega eerlijke, opbouwende feedback. Je bedoelt het goed, je hebt gelijk en je brengt het netjes. Toch klapt die collega dicht. Wat je misschien niet doorhebt: dit is zowat het eerste echte contact dat...
Flow: waar blijft de tijd als je helemaal opgaat in iets? Je begint aan een taak waar je een halfuur voor hebt uitgetrokken. Het volgende moment doet je collega het licht aan, omdat het buiten donker is geworden. Drie...
Stel je voor: je zit vast en hoopt op vervroegde vrijlating. Of je die krijgt, blijkt mede af te hangen van iets heel onbenulligs: of de rechter net pauze heeft gehad. Onderzoekers zagen een opvallend patroon: vlak na...