Skip to content
PodSubs
ShowsPeopleGuestsJobsNewsEvents
More
BlogPodCred
Menu
ShowsPeopleGuestsJobsNewsEventsBlogPodCredNetworksSign in
Join nowSign in
  • Shows
  • People
  • Jobs
  • News
  • More
    • Guests
    • Events
    • Blog
    • PodCred
    • Networks
    Join nowSign in

Beter | BNR

Beter | BNR artwork

LUMC opent speciale afdeling voor 'revolutionaire' kankertherapie CAR-T

Sep 28, 202630 minAudio
ShareXLinkedInFacebookWhatsAppEmail

Ongeveer de helft van de uitbehandelde patiënten met agressieve lymfeklierkanker geneest na CAR-T-celtherapie. Een commerciële behandeling kost al snel meer dan 300.000 euro. Het LUMC opende op 24 september een eigen CAR-T-afdeling, met behandeling, onderzoek en een eigen productielab op korte afstand van elkaar. Toch blijft de standaardbehandeling voorlopig bij de farmaceut: het Leidse lab maakt vooral cellen voor nieuwe toepassingen die nog in onderzoek zijn. In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Nina van den Dungen of academische productie CAR-T-celtherapie betaalbaarder en breder toepasbaar kan maken. Te gast zijn Joost Vermaat, internist-hematoloog in het LUMC, en Rosa de Groot, onderzoeker en hoofd van het celproductielab van de afdeling Hematologie van het LUMC. Vermaat legt uit hoe de behandeling werkt: afweercellen van de patiënt krijgen in het lab een nieuwe antenne waarmee ze kankercellen herkennen. CAR-T kwam tot nu toe pas aan het einde van het ziektetraject, maar schuift op naar de tweede lijn. Hij is open over de keerzijde: een storm van eiwitten met hoge koorts, neurologische bijwerkingen en soms een opname op de intensive care. Vorig jaar behandelde het LUMC 38 patiënten. De Groot beschrijft het productieproces in de cleanroom, een verdieping onder de afdeling, waar de cellen binnen een week klaar kunnen zijn. Waarom de therapie bij de een aanslaat en bij de ander niet, weet ook zij niet precies; patiënten bij wie het niet werkt lijken een uitgeput immuunsysteem te hebben. Ze werkt aan uitbreiding naar auto-immuunziekten, waarvoor het LUMC samen met Amsterdam UMC een klinische studie uitvoert, en naar kankersoorten met een andere oorsprong, zoals acute leukemie, longkanker en eierstokkanker. Verder gaat het over de afweging om patiënten met een kleine kans op genezing de behandeling niet te geven, over het overleg met het Zorginstituut over zinnige zorg en acceptabele vergoeding, en over de samenwerking tussen de Nederlandse academische centra. Over deze podcast BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed. Over de makers Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma's in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector. Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.

Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.

Transcript

From the show. Tap a time to play from there.

Speaker 1Het is een van de grootste doorbraken in de behandeling van kanker... van de afgelopen jaren, de zogeheten CAR-T-celtherapie. Daarbij worden lichaamseigen cellen van patiënten zo gemanipuleerd... dat ze kankercellen actief opzoeken en dan ook meteen aanvallen... Afgelopen week opende het LUMC in Leiden een eigen CAR-T-afdeling. En dat is uniek, want normaal gesproken wordt de productie van de cellen... uitgevoerd door grote farmaceutische bedrijven... die daar ook heel veel geld voor vragen. Maar nu doet het LUMC de productie, de

Speaker 1behandeling en het onderzoek dus helemaal zelf. Wat gaat dat betekenen voor patiënten en ook voor de ontwikkeling van CAR-T? Dat ga ik vragen aan Joost Vermaat. Hij is internist hematoloog in het LUMC... en verantwoordelijk voor de CAR-T-behandeling in Leiden. Welkom, Joost.

Speaker 2Dank je

Speaker 1wel. En naast jou zit Rosa de Groot, onderzoeker in het RUMC. En zij leidt het lab waar de CAR-T-cellen worden ontwikkeld. Rosa, fijn dat je er bent. Joost, dan begin ik even met jou. Afgelopen donderdag dus de nieuwe CAR-T-afdeling. Echt helemaal dus productie van de cellen in eigen huis, behandeling in eigen huis, onderzoek. Even voor de mensen die dat niet weten, wat is CAR-T precies?

Speaker 2CAR-T is een nieuwe manier van behandeling waarin je patiënten... afweerscellen van de patiënten oogst naar een laboratorium stuurt... en dat ze daar een nieuwe antenne krijgen. En met die antenne kunnen de zieke cellen weer opgespoord worden in het lichaam. Dus je produceert ze in een laboratorium... en je geeft ze weer terug aan de patiënt zelf En de cellen weten hun weg naar de zieke cel om

Speaker 1iets

Speaker 2te verniedigen.

Speaker 1En jij zegt ook de oogst van de cellen. Oftewel, stel ik ben de patiënt met kanker... een vorm van kanker waarbij het CAR-T van toepassing is... dan haal je uit mijn lichaam cellen. En daar haal je dan specifiek de T-cel uit, hè? Ja. Want de cellen, de T-cell is eigenlijk een soort wit bloedlichaampje... die zorgt dat je afweer goed functioneert. En die geef je eigenlijk een soort extra boost in het lab... zodat ze actief kankercellen gaan opsporen. Zeg ik dat zo goed

Speaker 2Ja, en eigenlijk is kanker een gemene ziekte... want die ontsnappen aan het afweersysteem. Normaal gesproken wordt kankercellen opgeruimd door afweercellen. En in dit geval ontsnappen ze. Dus je moet ze weer een nieuw herkenningsmechanisme geven. En dat is die antenne. die in het laboratorium geproduceerd wordt.

Speaker 1Ja, en dan geef je via een bloedtransfusie eigenlijk weer gewoon je cellen terug dus. Dat is heel belangrijk. Die komen dan weer in mijn lichaam terecht. Welke patiënten komen in aanmerking voor zo'n CAR-T-behandeling?

Speaker 2Op dit moment in Nederland vooral patiënten met een vorm van limfriekanker. Agressieve vorm van limfriekanker.

Speaker 1Ja, en waarom alleen die goed?

Speaker 2Omdat daar de antenne heel goed op gericht is. En daar werkt het heel erg goed. En dat is nieuw. Wij doen het nu een paar jaar in Nederland. Maar het zal ongetwijfeld zich uitbreiden naar andere ziektebeelden ook.

Speaker 1Oké, dat is hoopvol. Komen we straks op. Rosa, jij werkt dus in dat lab om die cellen eigenlijk te bewerken, te manipuleren. Wat is zo'n antenne? Wat doet die antenne die je erop zet

Speaker 3Die antenne is heel specifiek gericht tegen in dit geval bij de CAR-T-cellen B-cellen. Dus die kan daar heel goed aan haken. Tegelijkertijd zit daar een extra gereedschapsmechanisme binnenin. Zodat die cellen extra actief worden Waarmee ze dus en die B-cellen aan kunnen vallen. En dat extra actief doen

Speaker 1Dus

Speaker 3eigenlijk stimuleer je dat immuunsysteem enorm. Om gericht te zijn tegen B-cellen. En in het geval van lymphoom is dat vaak de B-cel. En daarom sluit deze therapie dus ook goed aan bij de acute cellen. Lymphoom, agressieve lymphoom

Speaker 1Dus je bewerkt die cellen zo dat ze die antenne krijgen. De CAR. Het was een T-cel. En dan is het een CAR-T-cel. Daarom heet het CAR-T-therapie. Wat gebeurt er in dat lab? Stel, jij krijgt een buisje bloed van mij. Wat doe jij er dan mee? Ik krijg een zak bloed. We hebben

Speaker 3wel

Speaker 1een

Speaker 3beetje meer cellen nodig dan een buisje. Daaruit isoleren we die T-cellen. Hoe doe je dat? Met een magneetje. We hangen er een magnetisch bolletje aan. En daarmee... Ja,

Speaker 1plakken al die T-cellen eraan. Ja, plakken al die T-cellen aan een

Speaker 3magneet.

Speaker 1Ja, en dan... Spoelen we er

Speaker 3dan weer af. Vervolgens knutselen we de antenne erin... door die cellen te activeren en een virus toe te voegen... waar dat genetische pakketje van die antenne... en eigenlijk de gereedschapsbox samen zit. Dat wordt geïntegreerd in het genoom van die cel. En doordat het in het genoom zit... wordt die antenne ook tot expressie gebracht. Vervolgens... Expanderen we die cellen, vermenigvuldigen we die cellen... tot een hoeveelheid die echt een

Speaker 3medisch nut heeft

Speaker 1Je kan er dus meerdere van maken?

Speaker 3Je kan er meerdere maken voor dezelfde patiënt. Als je nog steeds met de patiëntcellen werkt.

Speaker 1Dus je kan ze vermenigvuldigen... zodat ik een grotere hoeveelheid van die CAR-T-cellen teruggeef?

Speaker 3Een werkzame dosis

Speaker 1Hoe lang duurt dat, dit afnemen van die zak bloed... tot en met het teruggeven aan mij? Dat kan binnen een week. Oké, en daarmee ben je een stuk sneller dan de farmaceutische industrie, toch

Speaker 3Ja, sommige. Er zijn nu ook industrieën die werken aan hele korte programma's. Maar de gemiddelde ligt tussen een week en twee weken

Speaker 1in. Ja, oké. Dus daarmee is er al een tijdswinst geboekt. Joost, jij zit niet in het lab. Jij zit op de afdeling, de CAR-T-afdeling dan, in het LUMC. De patiënt, hoe gaat zo'n traject? Dan ga je bloed afgeven en dan

Speaker 2Dan is het een onzeker traject of het allemaal lukt. Dus patiënten willen natuurlijk heel graag zo snel mogelijk het geneesmiddel, het medicijn krijgen. Maar dat duurt soms weken En in die weken moet je de ziekte rustig houden, onder controle houden. En dat is vaak een onzeker traject. En daar hebben we allerlei middelen voor. Chemotherapie, immuuntherapie of radiotherapie, bestraling. En daarmee kunnen we vaak de ziekte wel rustig houden. Maar dat blijft tot de cellen erin zitten een spannende periode voor die patiënten.

Speaker 1Ja, oké, want CAR-T, op welk moment in een ziekte komt dat? Komt dat echt als je uitbehandeld bent? Komt dat al van tevoren?

Speaker 2Nee, normaal gesproken helemaal eigenlijk aan het einde. En we zien nu een shift naar wat de tweede lijn heet. Dus als je door de eerste lijn van de behandeling doorheen breekt... dat je dan in de tweede lijn deze CAR-T-celtherapie zou kunnen krijgen. Maar initieel was het helemaal aan het einde.

Speaker 1Ja, en dan is het dus een race tegen de klok. Want je bent al uitbehandeld, je gaat snel achteruit. En dan, oh ja, je mag nog die carte. Ik kan me voorstellen dat heel veel mensen denken... waarom pas aan het einde? Want het is een hele succesvolle behandeling, toch?

Speaker 2Ja, dat is omdat de onderzoeken eerst helemaal gedaan zijn... bij patiënten die helemaal uitbehandeld waren. En daar is het effect aangetoond. En nu zie je dat dat eerder wordt getest... en dan moet dat zich nog uitwijzen of het echt ook even effectief is. Je moet ook niet vergeten dat een deel van de patiënten met lymfliekanker geneest met de klassieke chemotherapie of de immunotherapie. Dus een deel van de patiënten heeft het sowieso niet nodig.

Speaker 1Ja, dus die genezen al in het eerste traject. En dit is dan eigenlijk optie 2 die je dan hebt. Hele dure optie. We komen straks wel op die prijs. Bij hoeveel mensen is dit succesvol

Speaker 2Ongeveer de helft van wat je geeft

Speaker 1Dus 1 op 2? Ja.

Speaker 2Ja, dus het kwartje kan de goede kant op vallen of niet

Speaker 1Ja, dat lijkt me ook eng als patiënt. Ik bedoel, je bent al uitbehandeld, dus ik snap... dit is alsnog een nieuwe kans, dus ik zou hem ook aangrijpen. Maar het is ook een heel intensief traject.

Speaker 2Ja, je ziet elkaar veel en het is dus een onzeker traject. En het blijft voor een dokter een groot voorrecht... om in dat onzekere traject met een patiënt mee te lopen

Speaker 1Ja?

Speaker 2Ja, vind ik wel

Speaker 1Ja, waarom?

Speaker 2Nou, je mag een klein beetje een licht zijn in een donkere tijd voor hen. En ze zoeken zekerheid.

Speaker 1Jij bent de laatste kans.

Speaker 2Ja, en dat maakt dus het contact wat je hebt met zo'n patiënt heel bijzonder. Ze geven zich bloot. Ze zijn heel kwetsbaar op dat moment. En daar moet je denk ik zorgvuldig mee omgaan. Maar het is ook heel bijzonder om dat samen op te lopen. Jij ziet ook hun onzekerheden. En je begrijpt dat ook. Want je weet ook de keerzijde van de behandeling. Je kunt met lege handen komen te staan.

Speaker 1Ja.

Speaker 2Natuurlijk ook aan de levende lijven met patiënten maak je dat mee.

Speaker 1Ja, want als hij werkt, de CAR-T-therapie, dan ben je genezen, toch? Het is niet van, oh, we hebben tijd gekocht, je kan nog vijf jaar leven. Je bent genezen dan.

Speaker 2Ja, en dat weet je pas na een paar jaar eigenlijk. Want als de ziekte terugkomt, eerst wil je zien dat de ziekte weg is. En dan heb je altijd nog een kans dat het daarna nog terugkomt. Maar als na twee jaar de ziekte echt weg is gebleven, de kans dat het dan nog terugkomt, is ontzettend klein.

Speaker 1Ja, dus dit is een, wat ik al zei aan het begin... dit is een van de belangrijkste doorbraken in kankerbehandelingen... van de afgelopen jaren, die CAR-T-celtherapie. Jij zegt nu vooral bij lymfeklierkanker wordt veel ingezet... maar jullie kijken ook verder natuurlijk.

Speaker 2Ja, dus andere vormen van kanker... zeker in het vakgebied van hematologie waar ik dan werkzaam ben... de ziekte van Kala, multibomialoom... zijn ook zeker vooruitgeboekt. Andere vormen van lymfeklierkanker... want lymfeklierkanker zijn heel veel verschillende vormen van... En natuurlijk wordt er gekeken naar andere kankersoorten. Ook daar lopen onderzoeken naar. En wat nu ook het idee is bij auto-immuunziekten. Dat je de zieke afweercellen die zorgen voor die afweerreactie... die continu aanstaat, dat je dat probeert weg te halen met cortisoterapie. Ook

Speaker 2een eenmalig infuusdus voor die patiënten... waar ze normaal gesproken chronisch allemaal afweeronderdrukkende medicijnen voor gebruiken... is natuurlijk ook echt een unieke... mogelijkheid om dat uit te proberen.

Speaker 1Rosa, jullie kunnen ook echt volgen wat er in het bloed gebeurt. Dus zodra ik dan, ik betrek er maar even op mezelf... ik zou die cellen, die CAR-T-cellen terugkrijgen. Kan je die CAR-T-cellen volgen?

Speaker 3Ja, dat kunnen we. We kunnen inderdaad zien dat die in het lichaam terechtkomen. Als we dan een klein bloedsampletje nemen, dan kunnen we ze terugvinden. En kunnen we volgen of ze goed expanderen... of ze inderdaad de tumor kunnen vinden.

Speaker 1En wat leer je daarvan? Wat maak je daaruit op?

Speaker 3Daarvan leer je wanneer zo'n therapie echt effect heeft. Je kan zien of in bepaalde populaties zo'n therapie... inderdaad effectiever is dan in andere populaties. Je kan van alles leren eigenlijk... over het type cel en wat je er eventueel aan kan verbeteren. Wat je kan doen om bijwerkingen wellicht minder te maken of de werking nog beter dan die nu is. Want zoals al gezegd 50% dat is natuurlijk op dit moment heel erg mooi. Maar niet het einddoel. Het einddoel

Speaker 3is natuurlijk dat je... 100% gaat bereiken

Speaker 1Je moet wel dit soort doelen stellen natuurlijk. Want dan ga je daarvoor. Jullie hebben nu een eigen CAR-T afdeling. Wat maakt dat zaken anders dan een jaar geleden, Joost

Speaker 2Makkelijker plannen. En logistiek dus enorme vooruitgaan. Dus de capaciteituitbreiding. Dat we ook echt ruimte gelijk hebben voor die patiënten. Dat ze ook weten dat ze op een afdeling komen. Wat daarvoor geoormerkt is. En dat zorgt ook voor bijdrage. Protocolen makkelijker te implementeren. De verpleegkundigen, iedereen weet exact wat ze daar moeten doen. Omdat ze dat continu hetzelfde doen. Maar

Speaker 1was dat niet al zo? Als je op de IC komt, dan hoop ik ook dat ze wel precies weten wat ze moeten doen

Speaker 2Ja, alleen de ontwikkeling gaat wel heel snel. Dat betekent dat we de helft van de patiënten behandelen in studieverband. Dat betekent dat er ook heel veel verschillende protocolen zijn. En die moet je dus heel goed elke keer updaten.

Speaker 1Niet alleen bij

Speaker 2de artsen, maar ook bij de verpleegkundigen en het andere personeel.

Speaker 1Dus

Speaker 2ik denk dat het juist goed is als de lijnen kort zijn, waardoor je de logistiek, maar ook de protocol en kwaliteit hoog kunt houden.

Speaker 1Ja, en Rosa, is dat inderdaad ook wat jij dan bemerkt? Jij zit in het lab. Heb jij er echt iets aan het feit dat er nu één kwartee afdeling is in het LUMC?

Speaker 3Jazeker, dat is echt heel erg essentieel voor ons. Je moet het zo zien dat die medische behandeling, die loopt eigenlijk voor een heel groot gedeelte gelijk op met het maken van die cellen. Maar het is heel erg essentieel dat het goed afgestemd is... en dat de cellen klaar zijn op het moment dat de patiënt er ook precies klaar voor is... om

Speaker 4die

Speaker 3medicatie te krijgen. Dat is een logistieke, nou ja, eigenlijk wel een beetje nachtmerrie normaal. Maar nu dat de lijntjes heel kort zijn... is dat veel makkelijker met elkaar te bespreken van... oké, deze patiënt kan hier wel of niet tussendoor Dit moet nog hier gebeuren, nou dan wachten we nog even met die. Wat

Speaker 1zit jouw lab ook echt op die

Speaker 3afdeling? Nee, mijn lab is echt een heel speciaal... Specific Lab, dat is een cleanroom... waar absoluut hermetisch afgesloten productieproces Geen stofje, geen bacteriën. Dan

Speaker 1moet je in die witte beschermde pakken naar binnen.

Speaker 3Juist, naughty suits. Naughty suits. Dus dat zit niet bij de patiënten... Maar wel een verdieping lager in dit geval.

Speaker 1Dus je zit heel dichtbij. Wat is er dan bij jou het belangrijkste doel om het nog verder te verbeteren? Want je zit heel dichtbij, er is meer kennis op die afdeling. Hoe kun jij daar echt van profiteren

Speaker 3Wat voor ons belangrijk is, is dat we meer verschillende patiëntengroepen gaan behandelen. waarbij die antenne beter afgestemd is op verschillende type ziektebeelden. Nu hebben we het vooral over B-cel gemedieerde ziektes, omdat die antenne die we nu toepassen vooral gericht is op B-cellen, wat ik al eerder noemde. Maar dat is natuurlijk maar een heel kleine hoeveelheid van alle kankersoorten en ziektes die er zijn. Dus daar zijn we heel druk mee bezig om dat uit te breiden. En die patiënten worden zowel op de poli als ook op

Speaker 3de CAR-T-cel unit geïnteresseerd. Dus ook weer die interactie is daar heel erg dicht

Speaker 1bij elkaar. En waardevol dus voor jou ook. En Joost, we hadden het al over dat het een zware behandeling is. Kan je er ook echt nare bijwerkingen van krijgen? Want je had het over chemotherapie. Want je moet het proberen nog de patiënt in leven te houden. Terwijl de cellen in het lab liggen. Het is een hele intensieve traject. Maar kan je er ook echt aan overlijden tussentijds aan wat er gebeurt in je lichaam?

Speaker 2Ja, dat kan helaas wel. Dat willen we natuurlijk niet. Dat door het ingrijpen van wat wij doen dat patiënten komen te overlijden. Maar de realiteit is dat dat kan. Wat we dan vooral zien is bijvoorbeeld infecties. Dus je moet heel goed protocollen hebben om dat te bestrijden of te voorkomen. Er zijn twee grote bijwerkingen. Dat is een cytokine release syndroom. Dat is eigenlijk een soort storm van eiwitten die loskomt omdat die cellen geactiveerd raken. En dan krijgen patiënten hoge koortsoort. Dat wil je eigenlijk ook

Speaker 1Want

Speaker 2dan zie je dat die cellen ook echt geactiveerd worden.

Speaker 1Dus dat is

Speaker 2een beetje eng eigenlijk voor patiënten. Maar dat is juist om te zien ook. dat de cellen geactiveerd worden. En dat ze ergens dus op afgaan, dat is eigenlijk wat je wil.

Speaker 1En dan liggen ze bij jou op de afdeling. Dat hebben ze niet thuis, neem ik aan.

Speaker 2Nee, daarom liggen ze in het begin van twee weken op de afdeling opgenomen. Daarom is zo'n cartel unit ook weer heel erg waardevol... dat je dat goed kan monitoren.

Speaker 1Ja, dan zit je er bovenop en dan kan je zien wat er gebeurt. En je kan ook een patiënt hopelijk geruststellen. Dit hoort erbij, dit is normaal. Hier moeten we nu even zorgen over maken. Dus hier moeten we iets extra's doen.

Speaker 2Ja, je gaat zorgen dat het weer geremd wordt. Zo'n sneeuwstorm aan eiwitten. Tegelijkertijd kun je ook neurologische afwijkingen krijgen. En die kunnen ook heel ernstig verlopen. En dat zorgt er ook wel eens voor dat patiënten tijdelijk op de intensive care belanden. Dus al met al een intensieve behandeling... wat ook ernstige bijwerkingen kan treffen.

Speaker 1We hadden het al over dat het nu ongeveer 50% kans is. Iets minder dat het bij jou werkt. Weet we al, dan kijk ik jullie allebei maar even aan... waarom het bij de een werkt en bij de ander niet... Trap maar af, Rosa.

Speaker 3Nou, nee. Heel eerlijk gezegd, we weten niet precies... waarom het bij de een wel werkt en bij de ander niet. Maar we kijken wel heel erg intensief nu naar de samenstelling... van ook de andere cellen van het immuunsysteem van zo'n patiënt. Want we hebben wel het vermoeden dat het daar... erg mee te maken zou kunnen hebben. En we zien bijvoorbeeld dat bij mensen bij wie het niet werkt... dat die een heel erg vermoeid immuunsysteem hebben. Terwijl bij

Speaker 4mensen bij wie

Speaker 3het wel werkt er nog veel meer activatie... kan plaatsvinden van zo'n immuunsysteem. En dat soort kennis gaat ons weer handvaten geven... om die therapie te verbeteren. Om die T-cel een betere gereedschapskist mee te geven... om die ziekte ook echt aan te pakken.

Speaker 1Ja

Speaker 2werkt het? Werkt het bij mij? Dat is eigenlijk de meest gestelde vraag in de spreekkamer... door de patiënten aan ons. En we weten dat niet goed. En dat betekent dat we heel hard moeten gaan zoeken. De T-cel, de afweerscel, daar zijn karakteristieken in te bedenken... waarom het wel niet werkt. En natuurlijk aan de ziekte zelf, tumorkarakteristieken. En ook... Patiënten met bepaalde ziekten die erbij komen of niet. Dus ja, ik denk dat wij zelf ook moeten gaan zoeken... hoe we het beste patiënten kunnen selecteren... waar op voorhand een hogere kans is om te genezen.

Speaker 1De

Speaker 2patiënten die op voorhand een hele kleine kans hebben... moeten we heel goed over nadenken. Moeten we die wel zo'n behandeling geven?

Speaker 1Peperdurebehandeling.

Speaker 2Ja, en ook heel veel bijwerking en allemaal risico's.

Speaker 1Ja, maar als het je laatste stroomhalm is, dan zeg ik... je kan mij niet schelen, ik grijp alles aan. Want anders ben ik uitbehandeld en ga ik sowieso dood.

Speaker 2Ja, dat is deels waar. Tegelijkertijd zijn er natuurlijk ook patiënten die dat dan niet meer zien zitten. Omdat ze zo ziek zijn en al zoveel hebben meegemaakt.

Speaker 1Die zijn gewoon klaar. Die zeggen, laat maar

Speaker 2Ja, en dat kan ik ook goed voorstellen. Dat op een gegeven moment dat ze zeggen, ik heb mijn leven geleefd en het is goed zo.

Speaker 1Straks gaan we het hebben over de prijs. Want een commerciële kartheebehandeling kost al gauw zo'n 330.000 euro. Een ziekenhuis kan de cellen voor veel minder geld dus zelf bewerken. Hoe dan? En waarom gebeurt dat dan nog niet overal? Dat hoor je zo meteen. Nina van den Dunge. We hebben het in deze aflevering van BNR Beter over CAR-T-celtherapie. Een behandeling waarbij lichaamseigen cellen... van bijvoorbeeld een kankerpatiënt in een lab worden gemanipuleerd... tot een soort kankerbestrijders. En die

Speaker 1worden daarna weer teruggepompt in het lichaam van die patiënt... en doen daar hopelijk hun werk. Het LUMC opende afgelopen week een speciale afdeling voor, de CAR-T-afdeling. En daarover praat ik met internist-hematoloog Joost Vermaat... en onderzoeker Rosa de Groot, allebei verbonden aan het LUMC. De prijs, Joost, ik noemde hem net, 330.000 euro... om die cellen dus bij een groot farmaceutisch bedrijf te laten bewerken. Want dat was eigenlijk de gang van zaken. Jullie nemen het bloed af, uiteindelijk gaat die zak bloed dan naar een farmaceut. Die bewerkt het zo dat het een CAR-T-cel wordt, dan krijg je

Speaker 1die zak terug. En dan is het even afrekenen, toch?

Speaker 2Dat is zeker juist. Nu ben ik natuurlijk dokter en niet financieel onderlegd.

Speaker 1Nee, maar goed, jij weet het wel.

Speaker 2Ja, ik weet het wel. En ik weet ook wel dat de kosten nog verder oplopen natuurlijk... met de ziekenhuiskosten, eventueel de opname op de intensive care. Dus dan loopt het al gauw naar een half miljoen.

Speaker 1Ja,

Speaker 2precies. Het is juist dat het een hele dure behandeling is

Speaker 1Ja, het klinkt inderdaad echt afschuwelijk duur, kunnen we gewoon zeggen. Is de prijs uit te leggen in jouw ogen... dat een farmaceut 330.000 euro vraagt hiervoor?

Speaker 2Nou, dat vind ik lastig in die zin dat... de industrie heeft natuurlijk wel een enorm ontwikkelpotentiaal... en neemt allerlei risico's. Dus dat is iets waar ik natuurlijk ook niet heel goed inzicht op heb. Het voelt wel heel erg duur, zou ik maar zeggen. Tegelijkertijd hebben ze wel een heel groot systeem in de lucht te houden... met veiligheid en productie van dat soort cellen. Het versturen en alle audits die ze kunnen krijgen van allerlei inspecties. En natuurlijk ook eventueel rechtszaken die ze tegen hen krijgen. Dus daar heb ik niet zo heel goed inzicht in. Alleen, het is niet... om dit zo door

Speaker 1te laten gaan

Speaker 2Dus dat is ook de maatschappij... en dat is de werkelijkheid waar we ook mee hebben

Speaker 1te

Speaker 2maken.

Speaker 1Ja, Rosa, ik zag jou knikken toen Joost zei... ja, ze hebben wel een hele hoop kosten die ze moeten maken. Vind jij het uit te leggen, de prijs

Speaker 3Ik vind de prijs die er nu gevraagd wordt... vind ik zeker uit te leggen als je kijkt... naar hoe het product er op dit moment uitziet. En ik vind het... Het hele circus dat er inderdaad moet worden opgetuigd... om het sowieso te onderzoeken. Alle klinische onderzoeken die er gedaan moeten worden. De regelgeving die er is voor de kwaliteitsbewaking. Het zorgen dat zo'n heel specifiek product van een patiënt... ook weer terugkomt bij die patiënt. Met de kwaliteit die het per patiënt moet hebben. Dat is een heel logistiek proces.

Speaker 1Maar jij kan het voor 90.000 euro.

Speaker 3Ja,

Speaker 1leg dat maar eens uit

Speaker 3Hoe dan? Nou, dat weten we allemaal. Wij zijn wel gesubsidieerd door de regering

Speaker 1Jullie hoeven geen winst te maken.

Speaker 3Wij hoeven geen winst

Speaker 1te maken. Je hebt geen aandeelhouders die om uitleg vragen

Speaker 3Dat is ook de realiteit.

Speaker 1De keiharde commerciële realiteit.

Speaker 3Ik zou er eigenlijk naartoe willen dat het product dus niet... Wat we nu aan het doen zijn is een product maken... wat een klein beetje een prototype is... Het is nog niet, je kan het vergelijken met de eerste penicillin die er geproduceerd werd in de wereld. Dat werd gemaakt in hele kleine vaatjes. En voor één patiënt moesten we duizend liter kweeksub hebben om één

Speaker 1injectie penicillin

Speaker 3te maken. Dat is natuurlijk nooit wat je uiteindelijk wil hebben. Wat je wil hebben is gewoon een fabriek die in grote vaten penicillin produceert. Daar zou je met een karté-therapie uiteindelijk ook naartoe willen. En daar zou veel meer geïnvesteerd moeten worden. Juist in die ontwikkeling, de innovatie waar je dat mee zou kunnen bereiken. Zodat je kartécellen zou kunnen maken off the shelf

Speaker 1Maar is dat ook de reden dat jullie het als LUMC zelf zijn gaan doen? Wij kunnen zo'n kartéfabriek worden? Nee, we willen nooit

Speaker 3een kartécellenfabriek worden. Ik denk juist dat wij op het innovatieflak zitten van wat kunnen wij nou doen... om de technologie te verbeteren, om het beschikbaarder te maken... voor heel veel verschillende ziektebeelden. Want nu is het dus alleen maar een heel klein groepje mensen... die er echt

Speaker 1badelijk van hebben

Speaker 3Dat we het gereedschapstoel uitbreiden van die T-cellen... zodat het effectiever wordt, dat we technologieën ontwikkelen... waarmee je wel een fabriek zou kunnen opzetten. Wij willen die fabriek niet zijn, wij willen alleen de ontwikkeling doen. En de farmacie moet uiteindelijk dat overnemen... die massaproductie op gaan pakken. Daar

Speaker 1zijn wij

Speaker 3natuurlijk absoluut

Speaker 1niet zo voor. Maar in het LUMC, jullie maken het nu wel degelijk... ook gewoon echte CAR-T-cellen voor die patiëntengroep... die eigenlijk normaal door de farmaceut worden gedaan, toch?

Speaker 3Dat is

Speaker 1niet helemaal correct.

Speaker 3Dat is niet helemaal correct, nee. De standaard CAR-T-celtherapie... gaat gewoon nog steeds naar de farmaceuten. En wij doen in het LUMC innovatieve

Speaker 1producten.

Speaker 3Producten waarvoor nog niet bewezen is dat ze werkzaam zijn. Zoals voor auto-immuunziektes. Dus waar er echt nog onderzoek gedaan wordt aan het product... of aan het toepassingsgebied

Speaker 1Ja, oké. En dat is ook zoals het gaat blijven. Dus Joost, in die zin gaan we de prijs voorlopig niet omlaag krijgen... van de CAR-T-celtherapie.

Speaker 2Nou, dat is een hele goede vraag. Ik denk dat het goed is om wel ook hier te noemen... dat we niet de enige zijn met dit soort initiatieven. In Groningen loopt er ook een heel mooie studie, UMC Groningen... waarin al meer dan 170 producten zijn gemaakt. Wat echt een competitieve wereldwijde studie is... waarin het product van Groningen wordt vergeleken met industrieën. Dus dat is echt wel heel uniek.

Speaker 4Dus

Speaker 2ik denk dat er meerdere initiatieven zijn in Nederland... om te kijken of het goedkoper kan. Tegelijkertijd leven we in een heel groot spanningsveld... namelijk dat wij in Nederland wel een beetje achterlopen... wat betreft de vergoede kwarteebehandelingen in Europa Wij bungelen wel onderaan. Terwijl de omliggende landen meer indicaties hebben... waar kwartee vergoed wordt. Dus we zitten ook met complexe vergoedingssystemen in Nederland... overleg met het Zorginstituut Nederland... die ook hun regels hebben waar aanvandaan moet worden. We hebben ook aan die kant werk te doen om te kijken... hoe

Speaker 2we samen met de farmaceutische industrie... maar ook met de overheid kijken wat zinnige zorg is...

Speaker 1en

Speaker 2wat dan acceptabel is aan vergoedingskosten

Speaker 1Ja, want jij zei al, bij één op de twee werkt het niet. En ja, ik kan me ook voorstellen... we weten allemaal dat er is door de Nederlandse Zorgautoriteit... gewoon een soort bedrag geplakt op wat een mensenleven waard is. Dus wat het mag kosten om iemand te proberen... op te lappen. En als er 50% het niet haalt... maar ze kosten wel een half miljoen euro... dan is dat weggegooid zorggeld. Om het even heel cru en heel plat te zeggen.

Speaker 2Ja, en dan zie je dat belangen ook een beetje conflicteren. En dan is het ook goed dat er ook gezondheidseconomen... naar kunnen kijken die wat meer op afstand staan. het goede doen voor een patiënt. Dus

Speaker 1als wij kansen

Speaker 2zien, dan willen wij het wel geven. En wij voelen af en toe dat we ons er wel door geremd... omdat er in de omliggende landen in Europa... daar veel meer coulance is. En dat vinden wij wel heel lastig. We zien effectiviteit, maar we kunnen het niet geven. Nou, dat is... Een spanningsveld kan ik je vertellen

Speaker 1Ja, dat snap ik. Het wordt dus grotendeels niet vergoed, vooral voor nieuwe patiënten. Want lymfklier wordt dan wel vergoed, daar de CAR-T-behandeling voor

Speaker 2Eigenlijk maar één vorm van lymfklierkanker. Terwijl er al meerdere vormen van lymfklierkanker heel goed daarmee te behandelen zijn. Alleen dat wordt dan niet zo gezien op zorgkosten bijvoorbeeld.

Speaker 1Maar dat kan nog komen, want er zijn natuurlijk allerlei studies bezig... over het laten bewijzen eigenlijk dat het werkt. Op het moment dat dat bewezen is, en dat is al dichtbij toch...

Speaker 2Dat is ook exact de reden waarom we ook heel graag blijven samenwerken... met de farmaceutische industrie, om dat soort studies mee te doen... om daarin ervaring te krijgen, maar ook te zorgen dat... als het inderdaad effectief is, snel naar de markt te kunnen krijgen in Nederland... en dat we dan klaarstaan. Exact die

Speaker 1reden. En Rosa, wat Joost zegt, Nederland is echt heel erg terughoudend hierin. Zie jij dat ook? Zeker, ja. En wat kun je eraan doen? Je kan alleen maar op de deur blijven hoffen. Dus inzet en innovatie

Speaker 3denk ik, toch om die therapie... goedkoper, het productieproces soepeler te maken... om ervoor te zorgen dat we met z'n allen die kosten naar beneden gaan brengen. Juiste patiënten, betere effectiviteit en een beter productieproces.

Speaker 1Ja, ja. Wat kan er nog beter aan het product, Rosa? Daar hou jij je natuurlijk mee bezig. Het product, de cel. Daar ben je elke dag naar aan het kijken. Hoe kan ik dat manipuleren? Hoe kan dat beter? Waar zit nu de grootste bottleneck in dit hele proces? Poeh.

Speaker 3Er zijn zoveel bottlenecks. Je

Speaker 1mag er ook een

Speaker 3paar noemen. Het hele belangrijke is natuurlijk dat de T-cellen in het lichaam van de patiënt... als ze één keer met die tumor aan de slag gaan... dat ze niet uitgerust genoeg zijn.

Speaker 4Ze

Speaker 3zijn niet sterk genoeg om die hele sterke kankercel te overwinnen. En die kankercel heeft allerlei manieren om... die T-cellen ook weer te onderdrukken. Om daar overheen te komen, om dat proces te overkomen... zijn we allerlei verschillende gereedschapskisten van die T-cellen... aan het uitbreiden om te kijken hoe we ervoor kunnen zorgen... dat die activiteit van die T-cellen blijft... en ook echt tot de laatste tumorcel doorgaat. En niet ergens bij nog tien stopt, want dan komt die terug.

Speaker 1Nee, precies. En waar denk jij nu als eerste dat we hebben? We hebben nu de bepaalde soort kanker die je echt goed met CAR-T kan behandelen. Wat wordt de volgende stap? Waar kunnen we dit nog meer gaan inzetten? Auto-immuunziekte?

Speaker 3Nou, omdat dit een B-cel gerichte CAR-T-cel is eigenlijk tot nu toe voornamelijk B-cel gericht. En dan is inderdaad een hele logische stap auto-immuunziekte. Omdat daar de B-cel ook een belangrijke rol speelt. Is niet een maligniteit, is niet een kanker. Maar het is wel de B-cel die de kwaaddoener is in die ziekte Maar het mooie juist van het zoeken naar andere antennes... is dat we ook nu kankersoorten aan kunnen vallen... die een andere oorsprong hebben. Zoals T-ALL of AML. Acute

Speaker 1leukemieën Het zijn leukemieën allemaal

Speaker 3Maar ook bijvoorbeeld longkanker of ovariumkanker. Of zo kankersoorten die uit een ander type cel...

Speaker 1ontstaan. Dat heeft allemaal te

Speaker 3maken met de specificiteit... van die antenne. Want die is dan gericht tegen een heel specifiek... Markertje op een ovarium

Speaker 1Het klinkt wel heel hoopvol. Het klinkt alsof je uiteindelijk echt naar heel veel soorten dit zou kunnen uitbreiden. En laten we zeggen, als je te horen krijgt Joost, dat je uitbehandeld bent. En daarna dat je toch in aanwerking komt voor CAR-T. Waarmee je misschien wel een kans op genezing van 50% hebt. Dat is onbetaalbaar.

Speaker 2Revolutionair. En heel dankbaar dat ik dit mee mag maken. Zeker voor patiënten. En we staan echt aan het begin. Er gaat nog veel meer komen die in dezelfde lijn... dit soort behandelingen gaat ontwikkelen... en andere ziektebeelden kunnen gaan bestrijden. Dus ja, dit is prachtig om mee te maken

Speaker 1Waar hoop jij dat jullie over vijf jaar staan bij het LUMC... met de CAR-T-afdeling?

Speaker 2Ik hoop dat we in ieder geval 50 patiënten per jaar zouden kunnen behandelen. Hoeveel? Vijftig.

Speaker 1Oké, want nu zijn dat er?

Speaker 2Ja, we groeien daar naartoe langzamerhand. Dus afgelopen jaar was het 38, nu zitten we richting de 40. Dus laten we langzaam doorgroeien. En dat we ook vooral het veilig blijven doen. Dus niet te veel bijwerken. En natuurlijk met nog hogere effectiviteit. Dat zijn echt doelen, concrete doelen.

Speaker 1Ja. Rosa, waar hoop jij dat jullie over vijf jaar staan met het lab?

Speaker 3Ja, ik hoop dat we over vijf jaar... Vijf jaar is in de ontwikkeling een relatief korte tijdsperiode. Ja,

Speaker 1echt enorm kort in de zorgwereld in Nederland.

Speaker 3Precies, ja. En waar ik hoop dat ik dan sta... is dat ik een hele specifieke antenne die wij hebben gevonden tegen de preem... dat we die hebben geïmplementeerd ook voor kankersoorten... die preem tot expressie brengen. En vooral ook omdat dat veel voorkomt bij kinderen... En in kankersoorten waarbij dat eigenlijk niet voorkomt. Waar je met de kar niks aan hebt. daarnaast natuurlijk gewoon de ontwikkeling van het hele proces.

Speaker 3Maar dat zou geweldig

Speaker 2zijn. Ik denk dat we ook in Nederland best een beetje trots mogen zijn... op de samenwerking die er zijn tussen alle academische centra. Met Groningen, Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, Maastricht, Nijmegen. En daarin zie je dat je elkaar zo opzoekt... om echt dit soort dingen verder te brengen, te ontwikkelen. En dat is uniek. Zeker als je naar andere landen kijkt, dan zijn hier de lijntjes kort. En dat is echt wel mooi om mee te maken en daar een steentje bij te dragen.

Speaker 1Ja, dat is mooi. Veel succes daarmee. We blijven jullie volgen natuurlijk de komende tijd. Veel dank dat jullie hier waren. Joost Vermaat, internist hematoloog in het LUMC. En Rosa de Groot, onderzoeker in het LUMC. Dit was BNR Beter voor deze week. Veel dank aan jou voor het luisteren. Ik ben Nina van den Dunge en heel graag tot volgende week

Speaker 4BNR Beter wordt mede mogelijk gemaakt door Philips. Betere zorg voor meer mensen.

Open the transcript file

Hosts and Guests

Nobody is credited on this episode yet.

Credit the people on this episode

Be the first to rate this episode

More episodes

All episodes
  1. Patiënt bereidt zich slecht voor op operatie: 'je lijf gaat in oorlogsstand'

    Nov 16, 202636 minAudio

    Patiënten met darmkanker die in de weken voor hun operatie werken aan hun conditie, voeding en mentale weerbaarheid, krijgen minder vaak complicaties en liggen korter in het ziekenhuis. Dat bleek dit voorjaar uit een...

    Credit the people on this episode

  2. In het ziekenhuis van de toekomst moet tien keer productiever gewerkt worden

    Nov 9, 202640 minAudio

    Over tien jaar komt de Nederlandse zorg naar verwachting zo’n 300.000 mensen tekort. In Twente is daarom de ambitie gesteld om de productiviteit in de zorg richting 2050 met een factor tien te verhogen, met medische...

    Credit the people on this episode

  3. Psychiater vraagt stemmenhoorders ChatGPT-geschiedenis te doneren: 'voel me verantwoordelijk'

    Nov 2, 202635 minAudio

    Steeds meer mensen met psychische klachten praten met een AI-chatbot zoals ChatGPT over wat ze doormaken. Tegelijk wordt onderzocht of een app aan iemands spraak kan horen dat een psychose terugkomt. Wat betekent AI...

    Credit the people on this episode

  4. Kan het hart straks zichzelf resetten met een lichtflits? ‘Vorm van nieuwe biologie’

    Oct 26, 202634 minAudio

    Meer dan 300.000 Nederlanders hebben boezemfibrilleren, de meest voorkomende hartritmestoornis, en dat aantal groeit met de vergrijzing. Lukt het niet om het ritme met medicijnen te herstellen, dan volgt in het...

    Credit the people on this episode

  5. Hoe designers het zorgproces verbeteren: 'minder stickers op apparaten'

    Oct 19, 202635 minAudio

    'Zorg is nooit ontworpen, zorg is ontstaan.' Met die stelling legt Eva Deckers uit waarom het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven naast artsen en verpleegkundigen ook ontwerpers in dienst heeft. Patiënten gaan van poli...

    Credit the people on this episode