Առաջին աշխարհամարտից ավելի քան մեկ դար է անց Բեռլին-Բաղդադ երկաթուղու պատմությունը շարունակում է հետաքրքրել պատմաբաններին, դիվանագետներին և աշխարհաքաղաքական վերլուծաբաններին։ Պատճառը միայն այս մեգանախագծի պատմական նշանակությունը չէ։ Բաղդադյան երկաթուղու պատմությունը մեզ շարունակում է հիշեցնել, որ հաճախ աշխարհի ճակատագիրը որոշվում է ոչ միայն պատերազմական թատերաբեմերում, այլև տնտեսական նախագծերում, ենթակառուցվածքներում և հաղորդակցման ուղիներում։ Ըստ գերմանացի հայտնի պատմաբան և լրագրող Վոլֆգանգ Գուստի` «Գերմանիայի արտասահմանյան ամենամեծ ներդրումը Բաղդադի երկաթուղին էր, որը խոստանում էր դառնալ Եվրոպան Պարսից ծոցի հետ կապող և դրանով իսկ դեպի բրիտանական հզոր կայսրության մարգարիտը՝ Հնդկաստան տանող ամենաարագ ուղին։ Իսկ հայերի համար, հատկապես նրանց, որոնք ապրում էին Օսմանյան կայսրության արևմտյան տարածքներում, Բաղդադի երկաթուղին դարձավ դեպի մահ տանող ամենաարագ ուղին»: «Մանդելայի էֆեկտի» այս թողարկումը փորձում է պարզաբանել, թե ինչպես և ինչու առաջացավ Բեռլին-Բաղդադ երկաթգծի նախագիծը, ովքեր էին դրանում շահագրգռված, ովքեր էին փորձում կասեցնել նախագիծը, ինչ ճակատագիր ունեցավ երկաթգծի կառուցումը և ի վերջո` ինչ կապ ունեին հայերն այս մեգանախագծի հետ: ------------- More than a century after the First World War, the history of the Berlin-Baghdad Railway continues to attract the attention of historians, diplomats, and geopolitical analysts. Its significance goes far beyond the scale of the project itself. The story of the Baghdad Railway is a powerful reminder that the course of history is shaped not only on battlefields, but also through economic interests, strategic infrastructure, and control over vital lines of communication. According to renowned German historian and journalist Wolfgang Gust, the Baghdad Railway was Germany’s largest overseas investment. It was envisioned as the fastest land route linking Europe to the Persian Gulf and, ultimately, to India - the “jewel” of the British Empire. For Armenians, however - particularly those living in the western regions of the Ottoman Empire - the railway would acquire a far darker meaning. As Gust has written, it became “the fastest route to death.” This episode of “The Mandela Effect” examines how and why the Berlin-Baghdad Railway project was conceived, which powers stood to benefit from it, who sought to obstruct it, and what ultimately became of its construction. Most importantly, it explores the railway’s connection to the fate of the Armenians and the role this ambitious geopolitical project came to play during one of the darkest chapters of Armenian history.
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_02Badawin Darsa Amen Araqin. I store the Hirinak Germany, Wolfgang Gustn. Berlin Baghdad, the Hazarin Tasting Twakan in Osman Kaiser, Berlin, Baghdad, and the first time.
SPEAKER_02Arachi Hammer, Gumar Vastakelu, Shina, Mekan, Harakitzranki, Anka Pampat, Hana Volutuner. Yerhammer, Yerk Neri, Ashala Kawakan, Dirkel Namra Pandelum. I PC Nach and Baghdad, Napata, Capel, Osmanka, Talas, Kostan, Polsis, Hana Volutalo, Germany, Nera Husis, Baltian Navajis, Talan's, Sherjanov, Angla, Suez and Jansky.
SPEAKER_02Germany Pasha Huskain, Hamar Saran Hammer, Ashari Lava Gwyneritz. Germanican Gorzan Artadrum, Meccan and Electrotechnica, Kimia can artarank, Hajj, Britannican, Francia can uprank.
SPEAKER_02I left Gaut Nerov, Vrazmatzova in Navatormov, you have Hamashara in Areftra in the Katmant Vedasko. Francia Numer Haskautis, Africa, in Pesnaev Harafar Velanasian, Russastan Sharunakumer and Tharzakwel, Depikovkas, Central Nakanasia, Hera Varavak.
SPEAKER_02Kerman Hamashara, Khakanutan, which Heitaver, Hamematabar, Zumer Volar Bajan Vatashav, as Dujan Nastichanabar Dartsov, Kermanakan, Kaisutzan, Arta King Khakanutan, Hibna Charge Mekka. Yet Bismarck in Berlin, the Portsumer, Panel, Every Havasarak, Hussape Lina Mashtabhaka Martuz, Tavakan, Ga Barzatsat Kaiser Wilhelm Yelcler, Bolorovin, Party, Germania, and the United States.
SPEAKER_02I spawned Germanicuncleus, active Gorzu, Turkan. Hazaru Thao Twakan in the Deutsche Bank, Germanican Tantasakan expansion, Gelhavur Charles Mekka, Him and Anatoliakan Yelkaturu, and the Bible.
SPEAKER_02Aid Pahin Nachagitz Pochet Banuita, I Nylev Sparzapes Osman Nerkin Yenthagarus Vatskyr, I Karo Darnal, Martzamakan Janapar, for a Yevropanka Baghdadi, Yevetay Nunis Parsist Zoziet, Athana Grum Turkpatmaban, Murat or Zuxel.
SPEAKER_01Berlin Baghdad Yerkatourin Darzav Mia Jamanak Evakan Verilki, Yev Osmanian Kaisan and Horitanisha.
SPEAKER_02Hazarutin Yerku Twakani, Anatoliakan Karuzum, Stambu Yerkaturin, where the Deutsche Bank is Dita Baghdad Tano Yerk, Hanar Hatwatz. Deutsche Bank recovery Georg von Siemens of Hara Electrotechnic.
SPEAKER_02I think parsing Nava Hangouts. And Twilight Capel, Arava Zarga, and Sherjaner, Herav Harafield, Zorkari Araqi Pohaderman, Hana Ravaru, and Saman.
SPEAKER_02In the ski burets with Divana Gitakan Hari, Razmakan, Karakakan, Yefan Tesakan Shahid.
SPEAKER_02Love Zargatsch. Berlin Baghdad, Germania, Jamanakum Zorker Anatolia, Syria, and Britannia, for the Suez Giransky, Egypt and Kastan. London has been a very important thing.
SPEAKER_02Georg Von Simon Sultani Arachar Hymna Tarak and the United States is a very important thing to win.
SPEAKER_02Sultani Yev Germanatinarin Urishvochis Chemanum, Kanhetka to Vershnaketi Harsin Lutzum, Yev Dran Vela Darnal Nachakatzirakana Smith Meknarkitz Heto. Simens Yara Charkat Yerclor Tarbera Husisign Yertuwinder, I Nachate Sumer Shinara Rutun Marmara Yev Michelakansov, Taratov, Sheljadar Depi Arevil Tigris, Draver, and Dumer Germanakanku.
SPEAKER_02Ice Finance and Ice Cochwatra Yelashiknere. I think we can have a very important thing.
SPEAKER_02Surveyer Pashtunak and Patervakov Hazaru Taurin Sunut Tvakani Ashna and Kazma Kerpum Kaiser Wilhelm Osman Kaisum. Sultanin Yatzelovir Pro Musulmanakanov, Kaiser Wilhelm Showenaev, Baghdad, Taragat Barcel Dran had Banak Suner, Varong Varum Siemens Noberstein, of Hazaru Taurina Suninatvakan in November, Strawagov, Nachnak and Concession, Telap Neri Hamadzai, Anatoliakanke, Parta Varvuel, Ut Tarvantskum Karuzel, Hazar Vetzalometri, Karuchat, Baghdad Basla.
SPEAKER_02Siemens finance, Germany Divan Gitzun, and the Artakinha can be a very popular, capital, and the people who are in the world.
SPEAKER_02Anatoly can be a very good thing.
SPEAKER_02Tasting Hazar Hingar Frank Hammer, which is a Karavaru, Madrid, Yurakhan, Hatva, Shinaru, Voroshman and Tuman, and the other thing.
SPEAKER_02Britanakan Hortala and Voroshitz Harajarvel Nachagatzi Ajaxumitz. Pazia Anglia, Francia and Arten Hakta in Africa, and Bel Talazin, is Turkey, Gautatsman, Nurvat, Germany, and Ganalovujatun, the Gustavusune, in the Rusastani.
SPEAKER_02Eduard Yotelor Takavuri Paris Gelmanakan Dashin, Antanti Stechum. Hazali Deck Temperin, Anglia, and Rusastani, Nerkin, Germanacan, Lobby, Cheshman, Francia, Mercedes, Masnak, Bajan Tom, and Gnanish and Paris Borsay. Berlin Baghdad, November, Makel Pakas Jamanaku, Chana Pari, Yeromet, Khan Burgur.
SPEAKER_02I had some of the Baghdad Make million francs.
SPEAKER_02Ainu Amena Vantanti Yelkerneri of Germany, Michel Hara Beritsuner Servum. Met Terutzuner, Noveli, Aveli, Akenhiton Patras from Patterazi, Tahas Canalov, Germanat, Yelkatu Hatvat, Nanskat, Sovapit, Arnavaz and Tastnik, Heravor, Forpisi Anglica, Francia, Navator Meri Haranoteri Hammer, Yerkat San Lidars.
SPEAKER_02London Vedas, Hamashara in R3, Himnaka Nur, Karoveri Razmatov, Navator, Michotzov, Chanchum Gorzadre, Great Hank. Germany the Shotlav Haskan, Hence Pacharov, Vilhelm, Razmatov, Navatomi, Aragon Lai Numa, I've Marsama Island Rankini Volunuma.
SPEAKER_02Pastati Bhadk, Hammer, Parsons, Tostan Pala Pakwitz. If you have to get the Zerker Belum Arachnah, Trazma Varakan Nashanakuton, Aveli Kosmum, Commerce, Zernar Kutzan, Hatkanishneda, and Hazalin Tasnachani Amran, Shukai Hammer, Osmanian Pochadak and Towarkman, Voj Gravish Linupacharov Nachyfinan Savurman had Kapatz Khan Arachatz.
SPEAKER_02Tasazazar Franki Shema inchin's, for him, the Ganumer Ganzaran, is Gilash Kikner of Hassanelik Frank, Shagurtman Zachamar, Akenhit Cherbachanasum. Avalin, Patelaz Mek, Turkey Kara Valutzun, Jamana Kavapes, Banka in Vacharum Nele, Baghdad Bachfat, Ashkatawar Statsa China Huzumerin, Sain Depum, Shadow Ban Zorak, Ashka Tank Finance Scheman Getnel Napata, Baghdadist, Banak Suners in German Kara Varuitan, Artakin Gorzina Kharutan, yes Gelhavor Shtabihad.
SPEAKER_02Ice Paiman German Kankara Varuan Hamadzain Pochat Sfas Mi Paimanov, Wor Anhapah Karul Svitavro siya manosi Lern Shahtanerovansnowurin, Jamanakavor Schemaev, Isen Nehelkatug, Yef Tetevat Kamujov, Pachar Niner Vaterazme Pahanjumer Zorkeli Stop Pochadrum Dep Egyptos Yev Palestin. Learner Bari Bunimasto Vorovets in Shinarak and Technicaev, Germany Jamanetin, Zimvorakan, Nijevner, Yelkatura, I mean Mana Zarz, Berlin, Pahanjum, Turkey, Finance, and Sparta Volutum, is Turka Kankara Varutum, Haman of Artakar Khanga Manctorin, Bartel, Germany, and the United States.
Հայկական միջավայրում պանթուրքիզմի մասին խոսում են, երբ քննարկվում են Օսմանյան կայսրությունը, Հայոց ցեղասպանությունը, Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունները կամ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը։ Այս հասկացությամբ...
Շատերին թվում է, թե Արտաշեսը Առաջինը Հայոց պատմութայն շարքային հաջողակ արքաներից է, ով վերականգնել է Մեծ Հայաստանը, հիմնադրել է Արտաշատ մայրաքաղաքը և հողային ռեֆորմներ է իրականացրել: Բայց արդյո՞ք այսքանը բավարար է...
աղաքակիրթ աշխարհը հիշում է գերմանացի բանաստեղծ Հայնրիխ Հայնեի խոսքերը. «Այնտեղ, որտեղ այրում են գրքեր, ի վերջո սկսում են այրել մարդկանց», բայց ողբերգությունն այն է, որ Ադրբեջանում դեռ վերջերս այրում էին մարդկանց, իսկ...
«Մալվինները Արգենտինայինն են» արտահայտության հետևում կանգնած է գրեթե երկու հարյուր տարվա տարածքային վեճի պատմություն և 74-օրյա պատերազմ: Խնդրի էությունը հասկանալու համար նախ և առաջ անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ու՞մ էին...
Երբ խոսվում է Ադրբեջանի հետ խաղաղությունից և ընդհանրապես Ադրբեջանի հետ հարաբերություններից, պետք է կրկին վերհիշել հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների պատմության քիչ հայտնի, կարելի է ասել նույնիսկ մոռացված էջեր, որոնք...