Opowiadam o filmie "Służący" (1963) Josepha Loseya, który 13 listopada 2026 wraca do polskich kin w wersji 4K dzięki firmie dystrybucyjnej Reset. W drugiej części odcinka rozmawiam o scenarzyście filmu, Haroldzie Pinterze, z teatrologiem, dr Michałem Mizerą z Wydziału "Artes Liberales" Uniwersytetu Warszawskiego.
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
Speaker 0: Witajcie z tej strony Michał Leszczyk, Spoiler Master podcast do słuchania po seansie. Speaker 0: Witam Was w kolejnym odcinku podcastu, w którym opowiadam okinię bez strachu przed spoilerami. Speaker 0: Zapraszam do posłuchania odcinka. Speaker 0: jeżeli widzieliście już film o którym mówię ewentualnie jeśli nie boicie się spojlerów. Speaker 0: Ja jestem wykładowcą Wydziału Artez Liberales Uniwersytetu Warszawskiego, a misją tego podcastu jest popularyzacja wysokojakościowej wiedzy o kinie.
Speaker 0: Wypowiedziałem tę powitalną formułę z pamięci dokładnie tak jak... Robiłem to setki razy podczas aktywnego działania tego podcastu. Speaker 0: Jestem z siebie dumny, dzisiaj odcinek w starym stylu mimo że podcast jest uśpiony od czasu do czasu budzi się najczęściej w postaci odcinków z dyskusjami ale dzisiaj w bardzo klasycznym odcinku o filmie z przeszłości Ten odcinek powstaje we współpracy z firmą dystrybucyjną.
Speaker 0: Reset, tak się bowiem składa, że reset dokładnie XIII listopada, dwa tysiące dwudziestego szóstego wprowadza na polskie ekrany film pod tytułem Służący. Speaker 0: to jest film w reżyserii Josefa Lozeia Film z roku one dziewięćset sześćdziesiątego Trzeciego, odrestaurowany cyfrowo. Speaker 0: Wygląda przepięknie w rolach głównych Dirk Bogard James Fox i Sara Miles a za kamerą jak już wspomniałem reżyser Josef Losi.
Speaker 0: Tak się składa że Spoiler Master objął patronat nad tym tytułem, objąły specjalny patronat taki także obejmujący właśnie nagranie odcinka. Speaker 0: więc witajcie miło Was tutaj ponownie widzieć i miło do was mówić w tej klasycznej spoiler masterowej. Speaker 0: Formule przede wszystkim oczywiście namawiam Was do tego żeby służącego obejrzeć. Speaker 0: ja po raz pierwszy oglądałem go około roku piątego lub szóstego. Speaker 0: Pamiętam był to cykl mistrzowie kina w telewizyjnej jedynce, no a obecnie można go oglądać w naprawdę fantastycznej kopii.
Speaker 0: Gościem drugiej części tego odcinka będzie dr Michał Mizzera wykładowca Wydziału Artyst Liberale z Uniwersytetu Warszawskiego. Speaker 0: tym samym mój... kolega z pracy, wybitny teatrolog, który opowie nam trochę więcej o bardzo ważnej postaci związanej z filmem Służący. Speaker 0: To znaczy opowiem nam więcej o Haroldzie Pinterze, dramaturgu Nobliście i scenarzyście w filmu Słužący! Speaker 0: Zapraszam was na opowieść o niezwykłym filmie niezwykłego reżysera.
Speaker 0: i może zacznę od tego że jeżeli pojedziecie do Londynu Royal Avenue to dzielnica Chelsea. Speaker 0: Koniecznie zatrzymajcie się na chwilę pod budynkiem z numerem dwudziestym, dziewiątym. Speaker 0: Kto zna London ten wie że na wielu budynkach są granatowe plakietki które białymi literami obwieszczają jaki ważny człowiek czy ważna postać mieszkała w danym budynku.
Speaker 0: Otóż jeżeli Przyjrzycie się budynkowi przy dwadzieścia dziewięć Royal Avenue. Speaker 0: Zobaczycie nazwisko Józefa Lozeia, jest tam napis mieszkał tutaj reżyser filmowy pomiędzy rokiem trzydziestym a tysiąc dziewieńset osiemdziesiątym czwartym. Speaker 0: tak się składa że pierwsze ujęcia filmu służący to także royal Aweniu.
Speaker 0: W pierwszych ujęciach bohater, baret służący tytułowy grany przez derka Bogarta przechodzi właśnie tą ulicą. Speaker 0: przypadek oczywiście nie po wielkim sukcesie filmu służący, sukcesiem który można powiedzieć przyszedł do reżysera trochę poniewczasie. Speaker 0: Na pewno później niż by tego pragnął. Speaker 0: Józef Losej osadził się na dobre w Europie i zwłaszcza w Londynie i zakupił nieruchomość przy wspomnianym adresie być może symbolicznie zamieszkując dokładnie tam gdzie rozgrywała się akcja jego najsłynniejszego i najbardziej cenionego do dzisiaj filmu.
Speaker 0: Film Służący opowiada historię o panu i słudze, panem jest niejaki tony czyli brytyjski panicz czy paniczyk chciałby się powiedzieć który wynajmuje służącego czy kamerdynera? Speaker 0: po angielsku są takie wyrażenia jak Butler, ale także Servant czy Man-Servant. Speaker 0: Właśnie w postaci owego bareta, którego widzimy w pierwszych ujęciach, po czym dokonuje się swoista próba sił pomiędzy nimi, w którą zaangażowane są także dwie kobiety.
Speaker 0: Susan w tej roli Wendy Craig narzeczona tonego i Vera czyli No, przez pewien moment wydaje się że siostra a następnie orientujemy się że kochanka bareta w tej roli Sara Miles. Speaker 0: Całość opowieści rozgrywa się pomiędzy tą czwórką i kolejne przesunięcia władzy tego kto siedzi usteru, tego kto stoi wyżej W tym układzie są prawdziwą treścią. Speaker 0: służącego dodajmy służącego, którego scenariusz zawiera wiele niespodzianek więc należy zdecydowanie oglądać ten film bez uprzedzeń i bez spoilerów.
Speaker 0: Ten podcast nazywa się Spoiler Master ale jeszcze raz o tym przypomnę w dzisiejszym odcinku. Speaker 0: powiem trochę o samym reżyserze potem o samemu filmie no a w końcu o scenarzyście. Speaker 0: porozmawiam ze specjalistą. Speaker 0: Kim był Joseph Losey w momencie, kiedy kręcił służącego? Speaker 0: Czyli tak naprawdę pierwszy film który przyniósł mu niekłamany pełny sukces. Speaker 0: Przede wszystkim nie był już człowiekiem... Młodym był już po pięćdziesiątce.
Speaker 0: Joseph Losey urodził się w miejscowości La Crosse, w stanie Wisconsin w Stanach Zjednoczonych i to jest podstawowa ważna informacja ponieważ sam Losej żył właściwie życiem wygnańca, imigranta. Speaker 0: Powiem za chwilkę trochę więcej na ten temat ale przede wszystkim kojarzy się bardzo wielu osobom jako reżyser brytyjski albo europejski ponieważ faktycznie większość swojego twórczego życia przepracował w Anglii we Francji i mówiąc szerzej Europie.
Speaker 0: Złotą palmę, którą otrzymał w roku firstym za film posłaniec także otrzymam za film brytyjski. Speaker 0: Mówię o tym dlatego że kiedy po raz pierwszy oglądałem filmy lozeja i myślę że dotyczy to wielu osób byłem pewien że oglądam filmy Brytyjczyka ewentualnie jakiegoś tajemniczego Francuza Josefa Lozea. Speaker 0: pamiętam nawet że przy jednej z telewizyjnych emisji filmu Pan Klein w taki sposób lektor Polski przeczytał nazwisko Lozaya, co zresztą nie było aż tak szokujące jako że film był jak najbardziej francuski i franco-skojęzyczny z Alanem Delonem w roli głównej.
Speaker 0: Kim zatem był uf wygnaniec? Speaker 0: I dlaczego Joseph Lozey tak dobrze rozumiał kwestie różnic klasowych, klasowej zazdrości a także pewnej przemocy która rozgrywa się w najbardziej intymnych ludzkich układach nawet w najpiękniejszych i najpiękniej udekorowanych czterech ścianach. Speaker 0: Otóż, losę jako się rzekło urodził w roku ninecad dziewiątym i co ważne urodził się w rodzinie majątnej ale takiej która dosyć szybko utraciła swój status.
Speaker 0: Józef Losi w wywiadach których udzielał a jest książka Michelle Simenta zawierająca wywiad Rzekę z Lozejem bardzo mocno podkreślał, że wywodził się z rodziny amerykańskich magnatów. Speaker 0: To słowo taikun amerykanskie oznaczające po polsku właśnie magnata padało w tych wywiadach często i sam Lozy irrusował siebie samego jako takiego potomka bogaczy amerykskiej arystokracji.
Speaker 0: Jego siostra później odkłowywała część tych faktów Zwracając uwagę na to, że owszem rodzina nie biedowała i owszemu sytuowała się znacznie powyżej klasy średniej ale nie była rodziną aż tak potężną aż tak kapitalistycznie przerysowaną jak Józef Losej opowiadał W wywiadach. Speaker 0: Innymi słowy, jak czyta się w wywiady z lozajem to od razu widzimy obrazy z filmu Orsona Wellesa – wspaniałość ambersonów Tak jakbyśmy świadkowali absolutnie największemu bogactwu i potędze amerykańskiego kapitału w takim wcieleniu.
Speaker 0: Powtórzę to słowo arystokratycznym. Speaker 0: niemalże Nie jest to przypadek, ponieważ wydaje się że Losey celowo portretował siebie czy kreślił swój portret jako uciekiniera ze świata bezwzględnego amerykańskiego kapitału. Speaker 0: Nie od rzeczy jest także przywołanie nazwiska Orsona Wellesa, ponieważ losy tych dwóch artystów są poniekąd bliźniacze. Speaker 0: To znaczy Welles także urodził się w dobrze stuowanej rodzinie i także w Wisconsin w bardzo zbliżonym czasie, co lozej i także podpadł amerykańskim stróżom właściwie wszystkiego po czym pracował dosyć nieregularnie w Europie.
Speaker 0: Do tego... rzędu twórców należy także zaliczyć Nikola Sareja, który także był z Wisconsin. Speaker 0: Co więcej chodził z Lozejem do Liceum i także przeszedł tą samą drogę chociaż on najwięcej miał sukcesów w Hollywoodz tej całej trójki ale także koniec końców był rodzajem reżysera Jebraka czy reżytera Nomady, który nie mógł zebrać pieniędzy na swoje projekty. Speaker 0: w późnych latach. Speaker 0: Joseph Losey utracił swojego ojca.
Speaker 0: Ojciec Lozeja zmarł, kiedy ojciec liczył sobie lat czterdzieści sześć. Speaker 0: to był czas, kiedy Józef był już dorosły ale to był czas, kiedy jego rodzina nagle zbiedniała. Speaker 0: Sam Lozej opowiadał o tym jak wiele goryczy było w małżeństwie jego rodziców I jak bardzo przywiązywał Leoni wagę do dekoracji domu, do przedmiotów. Speaker 0: Do takich znaków zewnętrznych klasy społecznej.
Speaker 0: to wszystko ma znaczenie jeżeli przypomnijmy sobie służącego i jak szybko utracili to wszystko. Speaker 0: w momencie kiedy ojciec zmarł i okazało się że prawdziwego kapitału w zasadzie już nie ma I matka musiała błyskawicznie przeskalować swoje oczekiwania. Speaker 0: Innymi słowy z wysokiego konia spadła familia lozejów i nagle była, jeśli nie nadnie to zdecydowanie bliżej parteru. Speaker 0: To także jeżeli przyjrzycie się służącemu w którym cały czas odbywa się wewnakaruzela tego kto jest na górze i kto na dole Może brzmieć znajomo, a także może nam uświadomić że losej wiedział o czym mówi.
Speaker 0: W momencie i kiedy portretował pewną delikatność wybiórczość czy nawet wyrafinowanie gustu klasy wyższej ale także potrafił pokazywać jak szybko ta nawet tak piękne domostwo jak mieszkanie tonego przy Royal Avenue jest w stanie popaść w ruinę właściwie w przeciągu kilkunastu dni. Speaker 0: Kwiaty schną, bibeloty się tłuką, kurs osiada na pięknie wypolerowanych wcześniej balustradach i to co było piękne zamożne dumne nagle jawi się jako rodzaj pieczary smutnej symbolizującej upadek materialny i duchowy.
Speaker 0: Innymi słowy przytaczam te początki życia lozeja, ponieważ one dostarczają klucza do jego zainteresowania czymś takim jak bogactwo w ruinie albo pomniki dawnej świetności. Speaker 0: Nie będzie zaskoczeniem że jednym z największych marzeń lozea było zdrealizowanie adaptacji w poszukiwaniu straconego czasu. Speaker 0: Marcela Prusta. Speaker 0: scenariusz zresztą był napisany, napisał go nikt inny jak Harold Pinter.
Speaker 0: niestety to nie doszło do skutku ale każdy kto zna tę powieść wie że ona także na przestrzeni wielu tomów pokazuje kres pewnego arystokrytycznego świata i pokazuje także jak w ramach tego świata szybko można przejść od przejażdżki konną doroszką do sytuacji, w której nie stać nas na kawę przy francuskim bulwarze. Speaker 0: Joseph Lose innymi słowy wychodzi z tej amerykańskiej arystokracji zdając sobie sprawę z jej ogromnej kruchości
Speaker 1: i Speaker 0: trafia do Nowego Jorku i to w konkretnej dekadzie, w latach trzydziestych i tam zaczyna się angażować bardzo wlewicujący, żeby nie powiedzieć rewolucyjny teatr jaki był wtedy w Nowym Jorku uprawiany. Speaker 0: Jeśli kojarzycie takie zjawiska jak Grup Theater, takich reżyserów jako chociażby Elia Kazan czy takich dramaturgów jak Clifford Odez wszyscy oni byli zainteresowani poezją ulicy w zniosłością zwykłego człowieka i wszyscy mieli komunistyczne sympatię.
Speaker 0: to właśnie w tym świecie zaczął działać dosyć intensywnie Joseph. Speaker 0: Ktokolwiek pamięta pierwsze minuty filmu Barton Fink, Joela Koena i sztukę teatralną, którą tam Barton Thing wystawia. Speaker 0: To jest to esencja dokładnie tego, esencją tej lewicowej teatrallnej wrażliwości, której zresztą film Koenów jest swoistą parodią. Speaker 0: W tym świecie Losej działa, poznaje kluczowych graczy tego świata i można powiedzieć że pośród... marksistów łamanych przez komunistów tamtego czasu, a było ich wielu w świecie artystycznym Stanów Zjednoczonych.
Speaker 0: Losej był jednym z najbardziej i najgłębiej przekonanych do sprawy, a jednocześnie był jedny z tych, którzy pracowali bardzo poważnie poważnych, istotnych dla całego ruchu miejscach. Speaker 0: W połowie lat trzydziestych Losej wyjeżdża do Moskwy. Speaker 0: tam między innymi wystawia sztukę Waiting for Lefty to była taka dosłownie standardowa sztuka tamtej grupy teatralnej do której należał też Kazan i poznaje bardzo istotnych artystów dla tego świata, między innymi Bertolda Brecht'a, którego życie Galileusza będzie zresztą wystawiał w Stanach Zjednoczonych.
Speaker 0: Życie Galileusa, Brecht', to była sztuka nie tylko antykościelna bo życie galileuscha do tego tematu nadaję się jak najbardziej ale w ogóle wymierzona we wszelkie zastane instytucje. Speaker 0: o takiej można powiedzieć rewolucyjnej wrażliwości. Speaker 0: Po latach, wielu latach już po tym jak sztuka ta przy spożynie lada kłopotów lozejowi zresztą losej tą sztukę sfilmuje ze skrzypkiem nadachu w roli głównej czyli z niej jakim to pole.
Speaker 0: Mówię o tym wszystkim ponieważ warto pamiętać że losej był kimś kto całe lata Trzydzieste w Stanach Zjednoczonych i Moskwie przeżył już jako świadomy człowiek. Speaker 0: Jako człowiek bardzo politycznie zaangażowany, mocno komunizujący i przede wszystkim już uformowany tutaj. Speaker 0: to że był chociażby starszy troszeczkę od ULS-a odegrało jednak pewną rolę. Speaker 0: I Losej który trafia do Hollywood w latach czterdziestych to jest Losey który próbuje wystartować ze swoją filmową karierą.
Speaker 0: kręci nawet jeden istotny Hollywoodski film to znaczy chłopca z zielonymi włosami, taką bajkę o ostracyzmie gdzie tytułowy chłopotiec grany przez Dina Ostokuela budzi się pewnego dnia z tytułymi włostami i doświadcza brutalnego ostracyзmu. Speaker 0: I także Losex realizuje w Stanach jeszcze inne filmy, między innymi remake Fritzalanga M-Morderca. Speaker 0: Ale ta kariera na dobre nie wystartuje w Hollywood i dosyć szybko przeszkodzi jej także czarna lista czyli wpisanie... nazwiska Losea na listę tak zwanych nieprzyjaznych świadków Komisji do spraw badania działalności antyamerykańskiej.
Speaker 0: Tutaj bardzo duża różnica z Elią Kazanem, który był przyjaznym świadkiem tej komisji i wymienił nazwisko kolegów i koleżanek podejrzowanych o komunizm czego to środowisko mu już potem nigdy nie wybaczyło. Speaker 0: otóż losę i tych nazwisk nie wymienił, faktycznie stracił możliwości pracy w Stanach Zjednoczonych. Speaker 0: przeniósł się do Anglii. Speaker 0: I tam zaczął powoli mozolnie w ogromnym poczuciu goryczy dodajmy wykuwać swoją reżyserską karierę.
Speaker 0: W tym miejscu chciałbym przywołać tytuł biografii książkowej Josepha Lozeia, którą napisał fantastycznie zresztą David Cote. Speaker 0: I tytuł tej biografii mówi wszystko. Speaker 0: Tytuł brzmi zemsta na życiu, a revenge on life. Speaker 0: Lozej miał poczucie w swoim życiu że miał się za co mścić. Speaker 0: nie znosił korzeni z których wyrastał owej Ameryki Wielkiego Kapitału. Speaker 0: nie znosił ameryki, która go wypluła tej amerykii pełnej bigoteri i uprzedzeń, która uznała go za wroga systemu.
Speaker 0: I nie znosił także Hollywood, które nie rozpoznało jego talentu w porę. Speaker 0: Innymi słowy był to człowiek nie tylko wątłego zdrowia. Speaker 0: Dodam, że dużą część służącego reżyserował z zapaleniem płuc dosłownie z łóżka spod koudry. Speaker 0: Łóżko stało na planie A parę dni nie mógł być obecny i wtedy oddał Batutę Derkowi Bogardowi, a właściwie nie Batute tylko szczegółowe reżyserskie notatki, które Bogard wypełniał. Speaker 0: Więc był to nie tylko człowiek wątłego zdrowia jako już się rzekło ale także człowiek zżerany wieloma trudnymi uczuciami.
Speaker 0: To odbiło się później na jego... nieudanych relacjach z kobietami, miał w sumie cztery małżeństwa i poza tym że wszyscy współpracownicy chwalili jego ekstatyczne wręcz. Speaker 0: Zanurzenie w kolejne projekty, ogromną odbałość o detali i dodajmy wszechstronność ponieważ mówimy o człowieku który reżyserował i z myślne trileri i chociażby operowe adaptacje takie jak don Giovanni to mimo Życie Lozaia i jego sztuka są naznaczone niebywałą, goryczą.
Speaker 0: Z tych brytyjskich filmów na pewno warto zwrócić uwagę na film z ciesiąc dziewięćdziesiąt tego czwartego roku mianowicie Śpiący Tygrys. Speaker 0: przede wszystkim dlatego że jest to pierwsza współpraca z derkiem bogartem późniejszym baretem zasłużącego. Speaker 0: Warto w ogóle zatrzymać się w tym momencie filmografii Lozeia i dlatego, że ten czas nie opwituje u niego warcy dzieła.
Speaker 0: Opwituję także w filmy słabe nawet takie bardzo melodramatyczne kiczowate jak Cyganka i Gentleman, którą po latach będzie chciał wręcz wykreślić swojej filmografi. Speaker 0: ale warto się zatrzymać także w tym punkcie tej filmografie. Speaker 0: dlatego ,że dokładnie wtedy czyli w połowie lat pięćdziesiątych Losej po raz pierwszy chce zaadaptować służącego, czyli zaadaptować powieść niejakiego Roberta Mom'a, która ukazała się w roku nineteen dziewięćset czterdziestym szóstym.
Speaker 0: I jako że w połowie lat pięcdziesiontych Lozej po Raz Pierwszy tę powieś chcę zaadoptować to warto się tej powieści samej na chwilkę przynajmniej przyjrzeć bo przecież bez nimi byłoby żadnego filmu pod tytułem. Speaker 0: Służący Robert Mom pochodził z zaszczytnej, ale także przerzartej rozmaitymi schorzeniami moralnymi i nie tylko rodzinę arystokratycznej brytyjskiej. Speaker 0: Pisarz Summer Sed Mo gra znany chociażby z takich adaptacji filmowych jak Tajny Agent, film potytułem Secret Agent a Alfreda Hitchcock'a, to był jego krewniak i Robert Momm zdecydowanie pochodził z wyższych brytyjskich sfer, które znał świetnie.
Speaker 0: Książka The Servant wyszła w roku nineteen dziewięćset czterdziestym szóstym, a zatem tuż powojnie w świecie, w którym wciąż uwaga. Speaker 0: prawie milion mężczyzn Wielkiej Brytanii trudniło się tym fachem jakim było właśnie służenie bogatszym od siebie I książka była rodzajem satyry na tytułowego służącego. Speaker 0: W książce mamy narratora, który przytacza nam pewną anegdotę. Speaker 0: To anegdote przede wszystkim napędza fakt że nasz narrator nie może się nadziwić jak bardzo jego znajomy zbliżył się ze swoim służającym.
Speaker 0: Służącym, który jest opisany w taki sposób, że wielu badaczy wskazywało na pewne tropy antysemickie tej powieści. Speaker 0: Sugeruje się mianowicie, że baret w tej powieści jest Żydem i że jest takim służącym, który pozwala sobie na zbyt wiele. Speaker 0: Jedną z najbardziej szokujących dla narratora aktywności jest to, że jego przyjaciel w pewnym momencie zaczyna wspólnie ze służającym rozwiązywać krzyżówki. Speaker 0: W powieści nie ma wielu dialogów pomiędzy baretem i tonem, a zatem niekoniecznie powieść nadawała się do adaptacji.
Speaker 0: od razu wymagała świetnego scenarzysty. Speaker 0: I tutaj wchodzi na po początku lat sześćdziesiątych wymarzony scenarzysta do służącego mianowicie Harold Pinter to znaczy dramaturg który wtedy mniej więcej zaczyna odnosić swoje pierwsze wielkie sukcesy. Speaker 0: Pinter wywodzący się z rodziny żydowskiej z niewielkiej dzielnicy wschodniego Londynu, znane jako Hackney i przede wszystkim jest on potomkiem Żydów Wschodnio-europejskich.
Speaker 0: To znaczy jego korzenie sięgają Polski i Odesy. Speaker 0: Innymi słowy pochodzi on zupełnie z innego świata niż dwóch panów to znaczy niż amerykański były bogacz Joseph Losey i zdecydowanie z innego świata niż niesłychanie uprzywilejowany Robert Mom. Speaker 0: I jak przekonamy się w późniejszej rozmowie z Michałem Mizerą, specjalistą Harolda Pintera okazuje się teatr absurdu, w którym bardzo krótkie, cięte dialogi przerzucane przez bohaterów jak gorąca piłka ujawniają iluzoryczność z porządku społecznego, który spaja podłogę po której chodzą.
Speaker 0: Innymi słowy ta podłoga powoli zaczyna znikać a bohaterowie orientują się że poza językiem, poza pewnym systemem wymyślonych sztucznych hierarchii tak naprawdę nie mają się na czym wesprzeć. Speaker 0: Mówię już teraz o tym mimo że dopiero później zanurzymy się w Pintera żeby pokazać jak bardzo różnym człowiekiem i autorem od Roberta Moma był właśnie pinter. Speaker 0: Innymi słowy, dać pinterowi do zaadaptowania służącego to mniej więcej tak jakby nie wiem, delikatną nowelę Iwaszkiewicza do zaadaptowania Jakubowi Żulczykowi.
Speaker 0: Nie chodzi mi teraz o miarę talentu chociaż oczywiście każdemu pisarzowi nawet z Jakuben włącznie życzę Nagrody Nobla jaką Pinter otrzyma. Speaker 0: tylko chodzi mi o rozpiętość światów. Speaker 0: to znaczy jeżeli Iwaszkiewicz był wywodzącym się ze sfer wyższych pisarzem delikatnych uczuć i barw no Jakub Żulczyk jest kimś zupełnie innym, raczej opisującym świat od strony społecznych dołów i poezji języka jakim się przynajmniej urzulczyka te społeczne doły posługują.
Speaker 0: A zatem z czymś takim mamy do czynienia w służącym mówiąc wprost i uderzając zarazem wsadno. Speaker 0: Nowela napisana przez oburzonego nadchodzącymi zmianami społecznymi brytyjskiego arystokratę zostaje przepisana cięty, brutalny scenariusz przez Harolda Pintera, który jak najbardziej ma wszelkie powody, interesy i pasje żeby ten społeczny porządek w Wielkiej Brytanii rozwalać.
Speaker 0: Dodajmy że Joseph Losey ma także pasję do pokazywania desintegracji świata arystokratycznego świata wyższych sfer, którą wielu swoich filmach będzie uskuteczniał między innymi razem z Pinterem jako scenarzystą pokazując w krzywym zwierciadle elity Oxfordu. Speaker 0: W filmie wypadek czy pokazujące romans arystokratki parweniuszem w filmie posłanie.
Speaker 0: Celozej uwielbiał pokazywać hipokryzję bogatych i przede wszystkim lubował się w dekadencji bogactwa. Speaker 0: jego filmy takie jak chociażby Sekretna Ceremonia, Ewa czy Boom według tenesiego Williamsa często rozgrywają się w rozbudowanych scenografiach przedziwnych domo zamczyskach umieszczonych, czy to pośrodku Anglii, czy na włoskim Capri. Speaker 0: Ale przede wszystkim wszystkie te architektoniczne struktury u Lozeia są takim wykwitem umierającego porządków.
Speaker 0: Faktycznie szkoda że nie zrealizował tej adaptacji prusta ponieważ jeśli chodzi o filmowanie świata zgniłego od środka w którym nagromadzenie Bibelotów przedziwnych kątów patrzenia kamery nazbytek i lubowanie się w architektonicznym nadmiarze. Speaker 0: On, on w tym świecie czuje się fantastycznie. Speaker 0: lozej więc uprusta też poczułby się świetnie. Speaker 0: Swoją drogą jest inny filmowiec który także fantastycznie to czuję.
Speaker 0: To jest Lucchino Visconti. Speaker 0: I będzie pewną ironią że Lozej pokona Viscuntiego w Cannes w siedemdziesiątym pierwszym roku kiedy Viscountie właściwie przyjedzie po złotą palmę z filmem śmierć w Wenecji a wyjedzie z niechcianą, zresztą nagrodą specjalną. Speaker 0: Przyznaną mu tylko po to żeby mistrz nie wyjechał skan. Speaker 0: no bo złota Palomatego tego roku powędruje właśnie do Lozeia. Speaker 0: Dlaczego mówię o ironii? Speaker 0: Ponieważ główną rolę w śmierci w Wenecji zagrał nikt inny jak Barret czyli Derg Bogard który zresztą przywitał Lozeia w kantam tego roku wysyłając kwiaty do jego apartamentów hotelu razem z bilecikiem, z napisem mam nadzieję że nie wygrasz.
Speaker 0: Wygrał bo toczyło się zupełnie inaczej. Speaker 0: Dorzucę jeszcze anegdotę Harold Pinter w momencie pracy nadsłużancym nie był jeszcze tym Harold'em pinterem to znaczy nie był tą międzynarodową gwiazdą teatru a najlepiej widać to w wysokości wynagrodzeń. Speaker 0: Robert Mom za prawa do adaptacji swojej książki otrzymał wtedy jednanaście i pół tysiąca fundów, a Harod Pinter za napisanie scenariusza otrzymal trzy tysiące fundów więc niewidzialna rynka rynku wskazuje wyraźnie kto wtedy stał wyżej od kogo.
Speaker 0: Pinter oczywiście usunął postać narratora dopisał mnóstwo dialogu w których nie było, dodał także scenę Orgi, która właściwie kończy cały film i zamienił całość w klasowy karnawał gdzie to co na górze i to co dole zamienia się miejscami kilka razy. Speaker 0: I przede wszystkim sposób zahaczających filami o makabreskę. Speaker 0: po pokazie filmu służący jaki miałem okazję poprowadzić w Kinie Muranów w Warszawie Michał Chudoliński autor bloga go tam w deszczu i publicysta Rzeczpospolitej zwrócił moją uwagę na podobieństwo służącego z tangiem mroszka.
Speaker 0: I patrząc na daty, które są bliskie ale jednak nie zupełnie zbieżne no nie sądzę żeby Pinter znał sztukę mroszka, ale jestem przekonany że panowie świetnie by się dogadali ponieważ ta dynamika która w tangu jest ukazana fantastycznie i rzeczywiście korresponduje ze służącym. Speaker 0: to być może temat na jakąś przyszłą pracę. Speaker 0: magisterską. Speaker 0: Co jednak mamy na ekranie? Speaker 0: Na ekranzie mamy popis operatorski Douglasa Slocomba, późniejszego operatora poszukiwaczy Zagieniania Archi i scenografa Richarda McDonalda który zrealizował z Josefem Losejem niezliczoną ilość filmów i bez którego tego służącego tak jak go znamy naprawdę by nie było ponieważ oczywiście mieszkanie tonego nigdy nie istniało.
Speaker 0: to że widzimy tę konkretną ulicę na początku Nie oznacza, że kamera wchodzi do jakiegokolwiek realnego budynku. Speaker 0: McDonald zbudował serię dekoracji w londyńskim studio odpowiadających kolejnym pomieszczeniom I wielu badaczy zwraca uwagę, że tak naprawdę to mieszkanie i to jako no się zmienia w przeciągu akcji jest równorzędnym bohaterem służącego. Speaker 0: Zwróćcie uwagę jak na początku baret wchodzi do tego domu.
Speaker 0: wydaje się on jeszcze surowy dopiero co nabyty. Speaker 0: potem baret pomaga w jego transformacji. Speaker 0: widzimy ekipę remontową widzimy naklejanie tapet Widzimy pewną świetność, do której baret doprowadza. Speaker 0: Następnie kiedy sprowadza swoją rzekomą siostrę czujemy obecność intruza. Speaker 0: tutaj rozgrywa się pojedynek pomiędzy Susan i baretem który Susan przynajmniej chwilowo przegrywa. Speaker 0: później kiedy już okazuje się i tony najpierw śpi z verą a następnie odkrywa że Vera sypia z baretem i że wcale nie jest jego siostrą, to właśnie poprzez scenografię i przez grę świateł na balustradzie ten fakt jest nam objawiony.
Speaker 0: Cień rzucany przez nagiego bareta jak się domyślamy jest tym momentem kiedy świat tonego się sypie ale jeżeli przyjrzycie się zwłaszcza schodom lustrom i temu jak te elementy grają osaczają naszych bohaterów i jak często kluczowy trójkąt filmu czyli właśnie Vera, Barret i Tony są ukazani w lustrze. Speaker 0: Docenicie jak niesamowicie operuje Józef Losej przestrzenią w tym filmie? Speaker 0: Jak bardzo to wszystko musiało być zaplanowane?
Speaker 0: Rzeczywiście Losey który wychował się wnętrzach nawet bogatszych niż to które widzimy na ekranie można powiedzieć że zaadaptował powieść moma posługując się dialogami Pintera, ale przede wszystkim orkiestrując wizualnie wnętrza światło cień w taki sposób że czerno-biała fotografia Slocomba nawet gdyby wyłączyć te pinterowskie dialogi i tak opowie nam całą historię ponieważ to pod jakim kątem kto na kogo patrzy kto w danym momencie jest na górze kto na dole jak kamera ukazuje te kolejne konstelacje ludzkie to wszystko jest istotą służącego na ekranie.
Speaker 0: Osobnym wątkiem są homoseksualne podteksty z perspektywy lat widziane bardzo wyraźnie, w służającym. Speaker 0: Trzeba być ostrożny i nie przypisywać temu filmowi języka i pojęć, które narodziły się dużo później. Speaker 0: No dość powiedzieć, że słynne zamieszki w Stonwall, o których zaczyna się Nowoczesny Ruk Gejowski to jest rok. Speaker 0: Zatem trudno przykładać do służącego dokładnie te kategorie, które wejdą w życie później.
Speaker 0: ale już sam Lozej w jednym z wywiadów opowiadał że nie chciał cytat aby Służący stał się zwyczajną homoseksualną opowiastką. Speaker 0: Sam Pinter zdawał sobie sprawę z tego jak niektóre sytuacje zostaną odczytane zwłaszcza ganianie się po domu pomiędzy baretem i tonem. Speaker 0: w ostatniej części filmu, zresztą w jednej scenie kiedy baret w końcu dogania tonego obraz się rozmywa i można domyśleć się że dochodzi tam do erotycznego spotkania jakiegoś rodzaju.
Speaker 0: Derg Bogard, który był prawdziwie brytyjskim homoseksualistą tamtego czasu to znaczy żył ze swoim partnerem ale nigdy o tym nie mówił na zewnątrz. Speaker 0: Dopiero co zagrał postać biseksualną. Speaker 0: otwarcie w filmie pod tytułem ofiara i pierwszą reakcją ówczesnego partnera bogarda na przeczytanie scenariusza służącego była wielka obawa że to będzie druga taka sama rola z rzędu. Speaker 0: a zatem znowu. Speaker 0: To rozpoznanie tego, że pewna seksualna niejednoznaczność pojawia się pomiędzy panem i sługą w tym filmie było dosyć obecne.
Speaker 0: Ten film nie jest jednak filmem gejowskim cokolwiek by to oznaczało. Speaker 0: on raczej pokazuje pewną niewypowiedzianą dynamikę pomiędzy mężczyznami i dotyka tego co w brytyjskiej kulturze było niesłychanie obecne o czym doskonale wiedział Absolutnie już na tyle jawny, na ile się dało homoseksualista jakim był Robert Mom. Speaker 0: To znaczy autor książki. Speaker 0: no i oczywiście wiedział o tym Pinter wkładając w usta bohaterów chociażby wspomnienia z wojska.
Speaker 0: Tony mówi w pewnym momencie że nigdy nie doświadczył takiej bliskości z innym mężczyzną tylko raz kiedyś w wojsku. Speaker 0: Więc znowu Brytyjska Szkoła, brytyjskie Wojsko jako jedyne przestrzenie gdzie jakieś formy fizycznej także bliskości między mężczyznami były obecne to wszystko tutaj raczej buzuje pod powierzchnią ale trudno też oprzeć się wrażeniu że zwłaszcza ostatnie sekwencja kiedy Baret przejmuje stery są tez troszeczkę taką parodją homoseksualnego związku pokazanie przez lozeja w jaki sposób role odwracają się także pod tym względem.
Speaker 0: I nagle barret i tony przypominają takie trochę stare małżeństwo, jakie swoją drogą sportretują Rex Harrison i Richard Barton zaledwie kilka lat później w brytyjskim filmie po tytułem Staircase. Speaker 0: Obejrzyjcie ten film i to mniej więcej jest tak jakby ktoś rozpisał te sceny między baretem i tonem z ostatniej części służącego i zrobił z tego pełnometrażowy. Speaker 0: O wiele ważniejsze wydaje mi się jednak relacje klasowe, ponieważ to one najbardziej trzeszczały w posadach kiedy ten film powstawał.
Speaker 0: Przypomnijmy sobie, to są początki słęgującego Londynu. Speaker 0: To są także takie światy które bardzo lubiło wtedy kinobrytyjskie naruszać. Speaker 0: młodzi gniewni, tacy jak Tony Richardson czy Lindsay Anderson wprowadzają na ekranę mnóstwo bohaterów z dołów społecznych. Speaker 0: Chociażby w filmach takich jak Sobotyna Niedziela, Samotność Długodystansowca czy nakręcony dokładnie w tym samym czasie film sportowe życie.
Speaker 0: Innymi słowy Wielka Brytania wtedy bardzo się zmienia i takich barretów zdołu jest bardzo dużo i nawet są bardziej dosłownie pokazani. Speaker 0: W tym samym roku dodajmy, Jones Lesinger kręci swój film pod tytułem Billy Kłamca. Speaker 0: A Tony Richardson odbierze Oscara, sześćdziesiąt trzy za film pod tytułem Tom Jones, który co prawda jest trochę inny bo jest filmem kostiumowym ale jednak pokazuje doniosłość tej brytyjskiej, tej berytyjskiej inwazji.
Speaker 0: To jest wszystko. Speaker 0: świat, który chwieje się w posadach w którym zniesiona niedawno służba wojskowa dostępność większa dubr komercyjnych, materialnych wybuch sceny muzycznej rokowej i nie tylko dostęp do narkotyków. Speaker 0: I rodząca się pornografia sprawiają że społeczeństwo zostaje niemal całkowicie przebudowane. Speaker 0: odgłosy tego pękającego społecznego porządku rozbrzmiewają w całym służący.
Speaker 0: Słychać mniej między innymi w scenach, w Pabie czy restauracji gdzie zresztą przez chwilę widzimy nawet samego Harolda Pinter'a. Speaker 0: i zdecydowanie widać to w tych parodystycznych scenach gdzie Tony marzy czy właściwie obwieszcza Susan swoje plany budowania miasta w Brazylii w niesłychanie sztywno ukazanym pałacyku swoich rodziców. Speaker 0: Ten uprzywilejowany pani, czy który planuje wyjazd do cudzysłów III świata żeby robić to co robili jego dziadkowie i praziadowie czyli nieść ogarek cywilizacji?
Speaker 0: To jest wszystko. Speaker 0: oczywiście pyszny żart lozeja i pintera pokazania całkowitej pustoty tej klasy społecznej która musi... ustąpić temu co nowe. Speaker 0: I tak ten film zresztą został przyjęty, recenzenci byli entuzjastyczni i wskazywali na to że jak napisał David Thompson już wiele lat później ktoś musiał dokonać sekcji brytyjskiego społeczeństwa w sposób zimny i beznamiętny. Speaker 0: Musiał to być outsider taki jak losej.
Speaker 0: Wydaje mi się że to jest dobry punkt żeby wejść teraz w świat Harolda Pinter'a, ponieważ to jego mistrzowskie krótkie cięte lininki dialogowe tworzą tą infrastrukturę koronkową służącego. Speaker 0: Więc teraz zrobimy pauzę jeśli chodzi o rozmowę o tym filmie. Speaker 0: wrócimy jeszcze do niego na końcu ale teraz już zapraszam was do posłuchania więcej o Haroldzie Pinterze a opowie nam o nim znakomity teatrolok Michał Mizzera.
Speaker 0: Po tej rozmowie wrócę jeszcze i dopowiem kilka wątków lozejowskich. Speaker 0: I jest już z nami mój dzisiejszy gość, no damy mój dobry kolega, także kolega z pracy dr Michał Mizzeras Wydziału Artez Liberales Uniwersytetu Warszawskiego i wykładowca warszawskiej akademii teatralnej imienia Aleksandra Zolwerowicza. Speaker 0: Witaj Michale! Speaker 1: Dzień dobry cześć Michale. Speaker 0: Bardzo ci dziękuję, że w tych zajętych zabieganych czasach przyjąłeś zaproszenie, żeby porozmawiać o brytyjskiej dramaturgii dwudziestowiecznej.
Speaker 0: Mamy przed sobą film służący Józefa Lozejak, który jest taką trochę takim pretekstem do tego spotkania. Speaker 0: dlatego, że scenariusz do filmu napisał Harold Pinter – Brytyjski dramaturg no blista. Speaker 0: w pewnym momencie I był moment kiedy zajmowałem się tym filmem, czytałem o nim oglądałem go ponownie. Speaker 0: Kiedy zrozumiałem że jest to niesłychanie doniosły i istotny fakt, że to właśnie Pinter zaadaptował powieść Roberta Momma.
Speaker 0: Powieść która była tak naprawdę trochę satyrą na brytyjskich służancych. Speaker 0: Powiedź napisana przez arystokratę tak trzeba powiedzieć Brytyjskiego, która zostaje przepisana na film przez bardzo specyficznego dramatopisaża. Speaker 0: Powiedz proszę, kim był Harold Pinter w brytyjskiej dramaturgii? Speaker 0: W świecie Brytyjskiego Teatru skąd przychodzi i co ze sobą przenosi?
Speaker 1: No chyba rzeczywiście trzeba zacząć od tego, że było to w tej dramaturgi, w XX wieku zjawisko być może najistotniejsze najbardziej osobne i takie, które przekroczyło granice własnego języka, własnej kultury, własnego teatru. Speaker 1: Własnego czyli angielskiego, brytyjskiego ponieważ stał się rzeczywiście takim pisarzem międzynarodowym.
Speaker 1: Łączy się Harolda Pinter z ruchem absurdu i gdzieś naturalnie wymienia jednym tchem obok takich nazwisk jak Samuel Beckett czy Eugenio Nesco, czy Fernando Arabal. Speaker 1: Sam Pinter odżegnywał się od tego typu etykiet i o ile z Becketem łączyło go bardzo dużo o tyle, w którymś wywiadzie powiedział nawet, że pierwszą sztukę Ionesko przeczytał już po napisaniu kilku swoich i nie uważał tego za jakiś ważny punkt odniesienia dla siebie.
Speaker 1: Ja myślę zresztą, że rzecz nie w owej etykiecie Teatra Absurdu tylko w tym co Pinter wniósł do dramaturgii jako autor. Speaker 1: Nie sposób tego nie docenić w kontekście powojennych czasów i tego jak literatura, teatr zarazem szukają nowych sposobów nowego języka żeby opowiedzieć zarówno o doświadczeniu wojennym jak i o tych zgliszczach humanizmu cywilizacji.
Speaker 1: W ogóle myślenia o człowieku. Speaker 1: po wojnie Pinter stał się tutaj na pewno takim autorem, który umiał z zwykłej rozmowy uczynić rodzaj areny, rodzaj walki o władze. Speaker 1: W zasadzie bohaterowie jego sztuk mówią o śniadaniu, rozmawiają o butach czy o jakichś sprawach rodzinnych ale pod powierzchnią wszystkich tych rozmów kryje się strach przemoc i potrzeba kontrolowania innych.
Speaker 1: Był to jednym słowem autor, który bardzo szybko zauważył że ludzie mówią nie to co mówią i ludzie mówieniem chcą załatwić nie to o czym mówią, że chcą Załatwić. Speaker 1: I myślę, że to jest podstawa sukcesu jego dramaturki czyli To Co się Kryje pod dialogiem między słowami w intencji ukrywanej. Speaker 1: W słowach. Speaker 1: to wielkie osiągnięcie tego dramatopisaże i ten późny Nobel, który przyszedł do niek w dwa tysiące piątym roku chyba ciągle potwierdza że te odkrycia począwszy od największych tekstów z lat sześćdziesiątych aż do ostatnich no ciągle są nowatorskie ciągle doceniane chyba ciągle są nieodkryte, bo ja nie powiedziałbym że Pinter jest bardzo znany pisarzem i często grywanym.
Speaker 0: To właśnie też o to chciałem zapytać, jak Pinter był obecny w Polsce. Speaker 0: Ale jeszcze zatrzymam się na tej definicji, którą tutaj nam podałeś, bo nawet w oficjalnych słownikach język angielskiego Oxford Dictionary już weszło słowo pinteresque czyli właśnie pinterowski dialog. Speaker 0: tego pinterowskiego dialogu jest sporo właśnie w służącym. Speaker 1: Bardzo to przypomina te określenie, które mamy w polszczyźni w odniesieniu do mroszka
Speaker 0: prawda? Speaker 0: No właśnie, no właśnie! Speaker 0: To też jest świetne skojarzenie może też do Gombrowicza troszeczkę bez innej strony. Speaker 0: ja to widzę tak na podstawie tych niewielu sztuk pintera jakie widziałem zwłaszcza w telewizyjnych w realizacjach, że taki typowy pinterowski dialog to jest zwyczaj dwie albo trzy osoby. Speaker 0: Zazwyczaj sytuacja jest niesłychanie banalna, to znaczy jakieś śniadanie, jakaś kolacja, jakiś codzienne obowiązki.
Speaker 0: Rozmowa pozornie o detalach właśnie tych czynności, czy to będzie śniadanie chociażby ale często jest rozkładane na jakieś detale tego, jak smarować np. Speaker 0: szklankę masłem, ale szybko ujawnia się tam jakiś poziom Dzień dobry. Speaker 0: agresji, mroku czasami nawet przemocy. Speaker 0: I konicznym. Speaker 0: tutaj bym podał jeden z tych dialogów którymi zapadł z takiej sztuki niewielki ból.
Speaker 0: to się chyba nazywa slide ache. Speaker 1: Lekki ból jest istnieje w polszczyźnie. Speaker 0: Leki ból, ok, lekkie ból. Speaker 0: czyli właśnie mamy małżeństwo które rozmawia ze sobą. Speaker 0: zaczynają dyskutować cóż to za kwiaty. Speaker 0: tam widać w tle czy to jest geraniom czy coś innego z czym zaczynają dyskutować, jak najskuteczniej utopić pszczołek, która się dostała do konfitur. Speaker 0: Czy ją zatopić od razu? Speaker 0: Czy poczekać aż ona sama się tam zatopi? Speaker 0: No i ta rozmowa staje się czymś bardzo właściwie prawie surrealistycznym.
Speaker 0: Czy to jest dobra intuicja właśnie jeśli chodzi o tę dynamikę pintarowskiego dialogu? Speaker 0: i czy też do myśli? Speaker 0: aktorzy muszą to lubić grać? Speaker 1: Cały covidzie się podpisuje pod tym co powiedziałeś, myślącą twórczości Harold... nawet pomyślałem w trakcie twojej wypowiedzi jak bardzo jest dziwne, że nigdy ten dramat opisasz. Speaker 1: scenarzystanie podjął współpracy z Romanem Polańskim reżyserem żywo zainteresowanym tego typu podwójnością sytuacji, w której na wierzchu jest jakiś pozornie codzienny nic nieznaczący dialog.
Speaker 1: No właśnie a pod spodem toczy się odwieczna międzyludzka, walka o władzę. Speaker 1: Kto kogo? Speaker 1: Rzeczywiście myślę że w tych rozmowach nie chodzi o to o czym rozmawiają bohaterowie i że to co cechuje te rozmowy, to tak jak słusznie zauważyłeś się taki element komiczny połączony jednak z elementem zagrożenia. Speaker 1: Że jaka śmieszna wymiana zdań nagle staje się upokorzeniem albo zastraszeniem.
Speaker 1: Stąd zresztą pojawia się takie określenie w odniesieniu do jego twórczości. Speaker 1: komedia zagrozenia Brzmi trochę oksymoronicznie gdyby się przyjrzeć temu określeniu bliżej. Speaker 1: Bardzo ważną funkcję w tym dialogu pełnią pauzy i milczenie, bo upinterata cisza jest częścią działania, jest momentem w którym testuje się reakcje przeciwnika rozmówcy, sprawdza na ile zadana przed chwilą prowokacja manipulacja działa i chwyta.
Speaker 1: Jakąś taką cechą tych dialogów jest też niepewność, jak sądzę. Speaker 1: Czyli to czego nie wiedzą postaci ale przede wszystkim my widzowie czytelnicy o tych postaciach. Speaker 1: Przeszłość postaci ich intencje najczęściej pozostają niejasne i jesteśmy trochę skazani na ocenianie bardzo często sprzecznych. Speaker 0: I też oni. Speaker 0: często, oni czyli bohaterowie Pintera, często łapią się słówek. Speaker 0: W sensie ktoś coś powie i to jedno słówko które się wymknęło staje się nagle taką piłką którą oni się przerzucają czasami na takim wręcz koktoilem Molotowa.
Speaker 0: podam naszym słuchaczom przykład akurat z filmu służący bo to dobry przykład ponieważ tego zdania nie ma w książce źródłowej. Speaker 0: zdecydowanie Pinter napisał ten dialog kiedy już Baret, czyli tytułowy służący rozmawia ze swoim panem i my już wiemy że to jest po tym jak ten Pan uprawiał seks z narzeczoną. Speaker 0: bareta, o czym baret zresztą też świetnie wie i on dobytuje się o jej samopoczucie.
Speaker 0: Na co James Fox w roli pana odpowiada? Speaker 0: że ona się czuje nie najlepiej i to po angielsku bardzo trudno przetłumaczyć ale on odpowiada she's under the weather czyli dosłownie pod pogodą może pod psem. Speaker 0: I na to natychmiast. Speaker 0: baret odpowiada Under The Whatzer i on odpowiada under the weather. Speaker 0: I już jakby to samo słowo. Speaker 0: pod czym, prawda? Speaker 0: To wprowadza ten jakiś obsyniczny kontekst, który z bardzo codziennej frazy zostaje wychwycony i jakby obtoczony w użyty i przerzucony jako taka właśnie płonąca... płonąca piłka.
Speaker 0: No i takich zabaw jest tutaj, jest mnóstwo. Speaker 0: ten dialog czasami jest podawany bardzo szybko. Speaker 0: to jest nie wiem na ile Quentin Tarantino jest fanem Pintera ale nie zdziwiłbym się gdyby gdzieś te źródła tego tak zwanego tarantinowskiego dialogu gdzie właśnie mamy prawda? Speaker 0: dwóch gangsterów którzy jadą na robotę rozmawiają o hamburgerach prawda? Speaker 0: I gdzieś tam pod spodem czai się coś innego. Speaker 0: Zawsze mi się wydawało, że coś z Pintera tam jest. Speaker 0: Dodam, że nawet jest taka sztuka pod tytułem Samo Obsługa którą znam ją dzięki temu, że filmową wersję zrobił Robert Altman.
Speaker 0: I to też jest właśnie dwóch gangsterów, którzy dosłownie są w piwnicy czekają na zlecenie i te ich rozmowy no są takie mniej więcej jak rozmowę o Frydkach i Majonezie. Speaker 0: więc tak oczywiście Tarantino ma troszkę inny posmak ale nie zdziwiłbym się gdyby Tarantinu tutaj miał jakieś korzenie. Speaker 0: Dodam, że niedawno ogłoszano, że Tarantina niedługo pokaże na West Endzie swoją pierwszą sztukę teatralną. Speaker 0: Tak, jego korzenie w teatrze też nie są głębokie. Speaker 0: Czy masz taką swoją ulubioną sztukę pinterowską gdzie ten dialog wspina się na wyżyny tej gry?
Speaker 1: No tutaj pod tym kątem trudno wskazać jedną sztuki ponieważ nad tym się w ogóle zasadza mistrzostwa jego pisarstwa. Speaker 1: i rzeczywiście większość jeżeli nie wszystkie jego sztuka są właśnie... zbudowane mistrzowsko. Speaker 1: jeśli chodzi o ten dialog, który tak wspaniale zanalizowałeś. Speaker 1: Opisałeś owe pauzy, owe milczenia pytania powtórzenia uniki wszystkie służą zdobywaniu przewagi.
Speaker 1: to jest też ten walor dla aktorów. Speaker 1: mówiliśmy o tym że aktorzy chyba lubią to grać. Speaker 1: myślę że jak najbardziej bo mają możliwość nie tylko wypowiadania dobrze napisanego tekstu, ale zagrania intencji nie pokrywających się z tym tekstem. Speaker 1: To oczywiście tworzy już głębiej postaci, głębię bohatera zwłaszcza że w tym dialogu istotny jest zarówno... To co bohater mówi, jak i to co próbuje zrobić rozmówcy za pomocą tych słów.
Speaker 1: Jeśli tak zdefiniować tutaj to mistrzostwo o którym rozmawiamy, to wydaje mi się że trzy takie tytuły, trzy sztuki, trzy dramaty Pintera wysuwają się... Na plan pierwszy. Speaker 1: i to nawet nie jest bardzo autorski wybór, to jest po prostu chyba mierzone popularnością tych tekstów w teatrach brytyjskich światowych także polskich.
Speaker 1: Więc to byłyby przede wszystkim urodziny Stanleja Speaker 0: The Birthday Party w oryginale. Speaker 1: Tekst pięćdziesiątego ósmego roku, który w zasadzie poniósł klęskę w czasie prapremierii zostało zdjęty po ośmiu przedstawieniach i dopiero entuzjastyczna recenzja Harolda Hobsona dała mu jakby nowe życie ale ukazała się już po zamknięciu tego spektaklu. Speaker 1: Po zejściu z... Zafisza, no ale właśnie już w tej sztuce z pięćdziesiątego ósmego roku pojawiło się to o czym rozmawiamy.
Speaker 1: Dwójka bohaterów Goldberg i Makan zasypują Stanleja sprzecznymi oskarżeniami i niedorzecznimi pytaniami tworząc jakiś rodzaj dziwnego przesłuchania. Speaker 1: bohatera, o którym tytuł mówi, że obchodzi urodziny. Speaker 1: W tekście nie jest takie pewne. Speaker 1: Wygląda na to, że te urodziny są mu wmawiane, wtłaczane, że on sam nawet nie może zdecydować i nie rozstrzyga o tym czy ma urodzinę czy nie.
Speaker 0: To takie gąbrowiczowskie trochę. Speaker 1: Gąbr owiczowskie to brzmi zabezpiecznie. Speaker 1: To jest jakieś kawkowskie na przykład bym powiedział w tę stronę gdzieś pomiędzy gąbrowiczem a kawkom. Speaker 1: Innym takim tekstem jest słynny powrót do domu. Speaker 0: Przeniesiony na ekran przez Lindsay Andersona. Speaker 0: to tylko dodam w pewnym momencie? Speaker 1: To właśnie nic dziwnego, że te teksty dramatyczne, teatralne wprost nadają się do scenariuszy filmowych, ponieważ mają gotowe dialogi.
Speaker 1: Więc w zasadzie to wymaga tylko przepisania z języka didaskaliów teatralnych na język scenariusza filmowego natomiast w zasadze bez konieczności adaptacji dialogów. Speaker 1: To jest tekst nieco późniejszy, z połowy lat sześćdziesiątych. Speaker 1: Z roku równie opowiada sytuację spotkania w formie zjazdu rodzinnego. Speaker 1: profesor filozofii mieszkający w Ameryce przyjeżdża z żoną do londyńskiego domu ojca i braci.
Speaker 1: I to spotkanie po latach odsłania brutalną rywalizację, w której mieszają się seksualność, pieniądze, władza. Speaker 1: Rzeczywiście to jest jeden z takich najczęściej granych tekstów Pintera. Speaker 1: Parę lat temu jeszcze miałem okazję oglądać francuską scenizację tego tekstu w Teatrze Odeon z Emanuel Senier,
Speaker 0: czyli trop polańskiego. Speaker 1: Czyli trop polajskiego by się tutaj poniekąd oczywiście otwierał, spektakl reżyserował wielki francuski reżiser nieżyjący już Luke Bondi. Speaker 1: i rzeczywiście spotkanie tego reżytera z Pinterem wydobyło Całą uniwersalność tego, co już zauważyli tragicy Gretzcy w obrębie rodziny. Speaker 1: To znaczy wszystko to, co na wierzchu jest więzią, jest jakiegoś rodzaju lojalnościom, zaufaniem.
Speaker 1: tak naprawdę nie ma znaczenia wobec naturalnej ukrytej, prymarnej walki. Speaker 1: o to właśnie używam. Speaker 0: O dominację. Speaker 1: Kto kogo? Speaker 1: Tak jest. Speaker 1: No i jeśli mamy zbudować tutaj taką triadę trzech tekstów Pintera, to obok urodziny Stanleja i powrotu do domu wskazałbym jednak do Zorce. Speaker 0: Właśnie The Caretaker taki jest tytuł.
Speaker 1: Też zekranizowany przecież dramat skoro mówimy o tej filmowej równoległej ścieżce tych tekstow. Speaker 1: Tu ciekawostką jest to, że tak jak prawie zawsze akcja ograniczona jest do trzech mężczyzn którzy siedzą właśnie w zagraconym pokoju. Speaker 1: To znaczy jeśli szukamy tutaj tego co jest elementem teatru absurdu to się najczęściej pojawia w scenografii która jest uboga, która się ogranicza do kilku konkretnych przedmiotów Jak u Beketa, czekając na godota.
Speaker 1: to jest ten kamień i drzewo stojące na scenie. Speaker 1: Taku Pintera to jest najczęściej umywalka wiadro stoliki dwa krzesła I to w zasadzie jest cały anturaż potrzebny do tego żeby te absurdalną sytuację walki, wytworzyć. Speaker 1: Dozorca jest o tyle ważny w tej triadzie to jest tekst pomiędzy tymi dwoma bo z roku sześćdziesiątego że to właśnie on przyniósł Pinterowi przełomowy sukces.
Speaker 1: ta londyńska prapremiera z sześcidziesiętego roku zdobyła jednocześnie uznanie publiczności i krytyków a sztuka utrzymała nagrodę Evening Standard I to w zasadzie otworzyło już Pinterowi drogę do kariery. Speaker 0: To ja bym tu dorzucił, bo to właśnie bardzo ważny moment w rozwoju karier i też pintera filmowego. Speaker 0: Dozorca został przełożony na film przez rejestrera Klaiwa Donnera co ważne właściwie Prawie całkowicie w tej obsadzie pierwszej, czyli właśnie z kwietnia sześćdziesiątego roku.
Speaker 0: Mianowicie W roli Mika wystąpił tu też na ekranie Alan Bates jako Davis, czyli włóczęga przygarnięty przez jednego z dwóch braci, którzy tutaj mieszkają w takim londyńskim domu. Speaker 0: Wystąpiło Donald Plezence znana twarz fanom horroru. Speaker 0: Przypomnę że on po latach będzie walczył z Majkiem Meyersem w filmie Halloween, a w roli Astona na scenie wystąpił Peter Woodtorpe ale w filmzie wystąpił Robert Shaw.
Speaker 0: Robert Shaw przypomnę naszym słuchaczom znany bardzo aktor ktokolwiek widział Szczęki z Pilberga? Speaker 0: to kapitan Kutra rybackiego który wygłasza długą mowę w pewnym momencie taką wojenną. Speaker 0: to jest właśnie Robert Show, więc tutaj on jest o wiele młodszy. Speaker 0: I tylko byłem krótko o czym to jest, bo to jest właściwie taka kwintesencja pinterowskiej intrygi jeśli tak to w ogóle można nazwać. Speaker 0: Mianowicie jest tych dwóch braci i jeden z nich jest po doświadczeniu pobytu szpitalu psychiatrycznym nie będę tego teraz rozwijał.
Speaker 0: Drugi jest właścicielem tego domu, w którym oni mieszkają. Speaker 0: Jeden z nich przyprowadza Wuczęgę właśnie tego Davisa, który jest takim kloszardem. Speaker 0: No i nagle to jest pinterowskie. Speaker 0: układ sił się zmienia, prawda? Speaker 0: Nagle jest ta trzecia osoba, która... zaczyna grać jakąś rolę. Speaker 0: Ten ploszard i trochę inny zestaw faktów o sobie mówi jednemu bratu, trochę innym drugiemu. Speaker 0: Zaczyna walczyć o ich sympatię. Speaker 0: Być może jest taki pomysł że on stanie się dozorcą właśnie tego domu, tego domostwa.
Speaker 0: no i zaczyna się jakiś ping-pong we troje prawda? Speaker 0: Przerzucania się bardzo szybko podawanym chwilami dialogiem i tego jak ten właściwie chemiczny układ trzech czynników trzech pierwiastków, co się z niego... z niego narodzi. Speaker 0: Wielka wartość tego filmu, który powstał właśnie w sześćdziesiątym, bodajże szóstym roku jeżeli teraz dobrze pamiętam polega po prostu na tym że możemy zobaczyć na ekranie w szydziestym trzecim tą prawie całą oryginalną obsadę i poczuć tego pintera mam wrażenie w sposób no idealny i jeszcze tego jakim on rzeczywiście był na scenie w tamtym czasie.
Speaker 0: Dodam, że to jest dokładnie ten sam czas kiedy powstaje film służący bo służający wchodzi też na ekrany. Speaker 0: więc o ile w służącym mamy dom z wyższych sfer i tego właśnie intruza ze sfer niższych, no to dokładnie to samo. Speaker 0: Mamy właśnie w dozorce, mamy dom może nie tyle z wyjszych sfern ale przynajmniej dom jakoś funkcjonujący. Speaker 0: natomiast ten intrus ze swerniższych jest tutaj taką figurą kluczową Jak rozumiem. Speaker 0: Sztuka też wystawiana w Polsce. Speaker 0: z tego co rozumiem
Speaker 1: Tak, dość często wystawiana również w Polsce. Speaker 1: Ale zauważ Michale, że czy rozmawiamy o wczesnym pinterze? Speaker 1: Czy opóźnym penterze? Speaker 1: Czyli rozmawiany o pinterzie z tego kanonu najbardziej znanych sztuk? Speaker 1: Czy o pinerze scenarzyście, czy o punterze autorze mniej popularnych jednoaktówek to chyba zawsze mamy do czynienia z jakimś niebywałem obrazem mroku, brudu przemocy poczucia zagrożenia którego nie można wyjaśnić.
Speaker 1: Jest jakąś ciekawą obserwacją, że ta przemoc, która się pojawia pod językiem i w opowieści bohaterów. Speaker 1: Czyli także w języku, pod językiem i w języków ona jest często zbędna dramaturgicznie to znaczy jest gdzieś w tle, wydarzyła się w przedakcji, toczy się właśnie pod tekstem. Speaker 1: można by powiedzieć, że jest nieumotywowana fabularnie no bo postaci po prostu sobie siedzą w jakimś pomieszczaniu i rozmawiają.
Speaker 1: Wydawałoby się, że jest to układ jakoś bezpieczny. Speaker 1: a przecież jednak ta przemoc właśnie wisząca w powietrzu czy wytwarzająca się pomiędzy bohaterami pełni taką zasadniczą funkcję dramaturgiczną. Speaker 1: ustawia hierarchię zmienia układ sił buduje napięcie. Speaker 0: Czy ta przemoc czasami nie rodzi z takiego żywiołu, użyję tego słowa klasowego dlatego że Pinter nie wiem czego się zostawiał z młodymi gniewnymi teatru lat pięćdziesiątych.
Speaker 0: Przypomnę w filmie też oczywiście, prawda? Speaker 0: John Osborn Miłość i Gniew. Speaker 0: potem cała fala filmów młodych gniewnych ale to wszystko zaczęło się w teatrze. Speaker 0: To nie zaczęlo się w filmia przyznaje. Speaker 0: synem żydowskiego krawca z przedmieść Londynu, Hackney tak się nazywała ta dzielnica. Speaker 0: No i na tle tej wcześniejszej dramaturgii brytyjskiej prawda pisanej głównie przez absolwentów szkół dla zamożnych chłopców z rodzin raczej z wyższych sfer czy tej takiej niesłychanie eleganckiej dramaturgi nie wiem czy to będzie Noel Coward czy wcześniej Oscar Wilde.
Speaker 0: no Brytyjski Teatr XIX wieku i chyba pierwszej połowy XX miał taką tradycję dobrze skrojonej sztuki, czegoś co raczej się rozgrywa w salonie. Speaker 0: Raczej się raffinowanych także językowo. Speaker 0: Jak rozumiem Pinter był trochę częścią tej hordy która wtargnęła na sceny brytyjskiej. Speaker 0: pokazała się zupełnie innego. Speaker 1: I pokazało sztuk źle skrojonne. Speaker 1: To znaczy, one były dobrze skrojone. Speaker 1: Podobnie zresztą jak wielkich poprzedników w rozumieniu drama turgicznym ale rzeczywiście pokazywały ten wycinek rzeczywistości który dotąd nie miał wstępu na scenę.
Speaker 1: to znaczy jeśli próbujesz mnie namówić na to żebym powiedział że Harold Pinter jest następcą tradycji Wielkiej tradycji Georgea Bernardaszoła to oczywiście się nie dam na to na to namówić. Speaker 1: Widzę tu innych patronów jego twórczości, ale bez wątpienia ten rodzaj teatru i dramatu, który uprawiał, który mu patronuje, patronował George Bernard Shaw był wyrazistym punktem odniesienia. Speaker 1: To znaczy był tym punktem, od którego zaczynała się zmiana tego co Pinter i jego pokolenie to słuszna uwaga zaczęli w dramaturgii uprawiać nieprzypadkowo, wśród tych patronów do których sam Pinter się przyznawał.
Speaker 1: Obok beketa znajduje się wspomniany już franckawka Ale też Ernest Hemingway, ze swoją oszczędnością dialogu i taką przemocną ukrytą pod banalnością. Speaker 1: Notabene jego opowiadanie zabójcy wskazywano jako źródło inspiracji dla pari przybyszów w urodzinach Stanleja. Speaker 1: No i na pewno, jak u wszystkich wielkich drama to pisarzy William Shakespeare, który jest tą podstawową szkołą teatru przecież w Teatrze Brytyjskim.
Speaker 1: Ale nie wiem czy wiesz że Pinter jako uczeń grał Romea i Macbeta? Speaker 1: O! Speaker 0: To piękna... Speaker 1: Później występował ze spole szekspirowskim Bo Speaker 0: w ogóle też często bywał aktorem, o czym się dopiero dowiedziałem późno. Speaker 0: Ale jest taka nawet... Po pierwsze pojawia się w służącym na chwilę natomiast w osiemdziesiątym siódmym roku w telewizji brytyjskiej zekranizowane urodziny stalne jak gdzie Binter zagrał postać Goldberga czyli jednego z tych dwóch ciemiężców komicznych Trochę strasznych i świetnie grał.
Speaker 0: Potrafił też grać Pintera, a nie tylko potrafił pisać PIntera, ale potrafił ten dialog podawać. Speaker 0: Te jego korzenie właśnie tym już o kawce, no korzenie rodzinne sięgały w ogóle... Polski i Ukrainy, bo tam wiem że częściowo chyba babka z jednej strony była ze descy. Speaker 0: Z drugiej właśnie z Polski. Speaker 0: więc to wszystko jest jakaś taka linia tej wschodniu europejskiej żydowskiej też kultury takiego patrzenia sukosa prawda na ten piękny ułożony świat brytyjskich łaspów.
Speaker 0: On patrzy na niego sukosa i tym mniej zaskakuje ten służący, który właśnie w krzywym zwierciadle stawia te pięknie utrzymane domy, tych paniczów, którzy po południu mają drzemkę ze swoim łyski i trzeba ich wybudzić na patio. Speaker 0: chyba gdzieś jest też w pinterze taka ironia w stosunku do tej brytejskiej klasy wyższej. Speaker 0: Ironia Speaker 1: a zarazem gotowość przybywa... Wysza, prawda? Speaker 1: Gotowość obcego. Speaker 1: Gotowości kto się dopiero zakorzenia albo nie może zakorzenić.
Speaker 1: Nie chce zakorzenieć. Speaker 1: w związku z tym ten tytułowy służący przecież który w miarę upływu akcji odmienia rolę zaczyna dominować nad pracodawcą i przejmować Pole gry jest tego może najlepszym przykładem. Speaker 1: Zresztą Pinter bardzo często, stosunkowo często bazował na rzeczywistych inspiracjach, których był świadkiem we wspomnianym dozorcy o którym tyle rozmawialiśmy już.
Speaker 1: Punktem wyjścia była autentyczna sytuacja mianowicie w domu w którym mieszkał Pinter Brat właściciela przyjął bezdomnego na kilka tygodni, więc to jest przecież właściwie wyjściowa klamra tego dramatu. Speaker 1: Więc był rzeczywiście obserwatorem rzeczywistości a jego pochodzenie o którym wspomniałeś zdaje się dawało mu ten rodzaj ironicznego dystansu wobec zastanej tradycji brytyjskiej.
Speaker 1: w tym sensie ciekawostką Coś zupełnie zaskakującego w tej galerii mistrzów, wzorców, matryc, z których korzystał Pinter. Speaker 1: Mianowicie ten słynny epizod pracy wspólnie z resztą z reżyserem służącego Joseph Mlosejem nad adaptacją w poszukiwaniu straconego czasu.
Speaker 1: Marcela Prusta. Speaker 1: wydawał by się, że nic bardziej dalekiego od tego o czym rozmawiamy co jest specyfiką dramaturgii Pintera. Speaker 1: a jednak ten scenariusz powstał. Speaker 1: John Updike który miał okazję przeczytać ten scenariusz uznał go za najwybitniejsze dzieło Pinter'a Którym się zapoznał? Speaker 1: Wiemy, że film nie doszedł. Speaker 1: Do skutku wiele lat później wkroczył na arenę kultury w formie suchowiska radiowego.
Speaker 1: Później stał się częścią przedstawienia... wystawianego w Londynie. Speaker 1: Ale sam fakt tego, że to właśnie Harold Pinter podjął się kondensacji dzieła które było od terminu kondesacja jak najdalsze przecież pokazuje tutaj coś niebywale niebywale ciekawego. Speaker 0: Było też dziełem, które niesłynnie ze swoich dialogów raczej z kilometrowych zdań prusta to rzeczywiście słynny projekt jeden z takich słynnych nie powstałych filmów.
Speaker 0: Joseph Losey w ogóle dogadał się z Pinterem bo Joseph Lasej był trochę uciekinielem z kolei z klasy wyższej bo był Amerykaninem. Speaker 0: wychowywał się w bardzo zamożnej rodzinie Wisconsin takiej rodziny wręcz trochę arystokratycznej, jeśli można tak o Ameryce mówić. Speaker 0: Ale był tak zniesmaczony tym co tam zobaczył że w końcu no z tej Ameryki wyjechał. Speaker 0: też był komunistą z przekonania na czarnej liście więc oni się też dodali trochę jako outsiderzy z dwóch różnych krańców drabiny. Speaker 0: Lozej jako ten uciekinier ze świata bogatych a Pinter właśnie Parweniusz, który koniec końców dostaje nagrodę Manobla.
Speaker 0: To też jest to, że ten syn żydowskiego krawca, który tak umiejętnie wykpił świat sfer wyższych. Speaker 0: Świat Sfer Wyższych odpłacił mu się uwielbieniem najwyższym laurem jaki można otrzymać w ogóle na tej świeckiej ziemi. Speaker 0: I to jest paradoks. Speaker 0: Czy on rzeczywiście był już pod koniec życia takim żyjącym klasykiem? Speaker 0: Ja nie znam tych późnych lat Pintera, też nie wiem na ile on był wtedy aktywny.
Speaker 0: Dla mnie Pinter głównie żyje w kinie, żyje też dzięki innym dwóm filmom, które zrobił Zlozejem. Speaker 0: To znaczy adaptacji posłańca LP Hartley'a, która została z tą palmę w kanno i dzięki filmowi wypadek który jest stricte pinterowski także taka VV-sekcja klas uniwersyteckich wyższych. Speaker 0: Ale te późne lata Pintera i tę okolice Nobla właśnie jak to wyglądało? Speaker 0: Był takim żywym klasykiem, że rozumiem. Speaker 0: Czy mu to pasowała ta rola? Speaker 0: By Speaker 1: był już tego nie wiem oczywiście.
Speaker 1: Był już żywim klasykiem. Speaker 1: Pamiętam jak dużym zaskoczeniem była ta nagroda Nobla. Speaker 1: Nie dlatego, że ktoś powątpiewał w wagę tej twórczości tylko powszechnie uważano ją za nagrodę spóźnioną. Speaker 1: W tym sensie ona była zasko... że przyszła do autora o którym myślano, że jego dekada i miejsce na scenie już przeminęły.
Speaker 1: Ta nagroda Nobla jak to często bywa rzeczywiście stała się kolejnym impulsem do renesansu tworczości w teatrze. Speaker 1: w Londynie, jak i w innych miastach europejskich. Speaker 1: Ale także w Polsce. Speaker 1: ten powrót do jego twórczości stał się po nagrodzie Nobla co najmniej zauważalny. Speaker 1: nie przeceniał bym może ilościowo tej wzrostu obecności Pintera na scenach.
Speaker 1: Niemniej jednak z całą pewnością Nobel wydobył go. Speaker 1: Wydobył go tutaj z cienia, aczkolwiek dziś Anno Dominii'a w dwie tysiące dwadzieścia sześć no chyba znowu należy już do tych martwych klasyków. Speaker 1: to znaczy raczej nie wystawianie. Speaker 0: A czy są jakieś legendarne polskie przedstawienia Pinter? Speaker 0: Jakieś takie role albo spektakle które odbyły się szerokim echem? Speaker 0: Czy miały jakiś właśnie wybitnych instynizatorów?
Speaker 0: Czy aktorów? Speaker 0: nie tylko mignął gdzieś w sieci fotos spektaklu do Zorcy, który miał już gajos się wcielał właśnie w postać Davisa? Speaker 1: Tak. Speaker 1: To jaki nawet nie tak dawno temu w reżyserii Piotracie Ślaka w Teatrze Narodowym przedstawieniem... które zresztą chyba nie odbiło się jakimś dużym echem. Speaker 1: Nie wiem czy możemy mówić o przedstawieniach legendarnych, chociaż Pintera reżyserowali w polskim teatrze ważni reżiserzy na czele może serwinem Akserem.
Speaker 1: dlatego na czerwę że Akser był szczególnie wyczulony na dramaturgię współczesną i umiał do niej znajdować klucz. Speaker 1: Nie takie oczywiste, nie takie łatwo znajdywalne w zupełnie innej rzeczywistości po tej stronie żelaznej Kurtyny. Speaker 1: Wystawiali Pintera, no nie wiem na przykład Jerzy Grzegorzewski, który sięgł od dawne czasy z teresą budzisz Krzyżanowską, Ewą Żukowską i Janem Krzyżańskim jeszcze w Teatrze Studio, w tymże Teatrze Narodowym, potem tekst... Sięgnięto też, no w brawurowej obsadzie grażyna Szapołowska, Gabriela Kownacka i Żyra Dziwiłowicz.
Speaker 1: Więc choćby z tego względu aktorskiego było to pewne wydarzenie tamtego czasu w Warszawie pojawiają się instenizacje jego jednoaktówek często łączone w jeden wieczór. Speaker 1: Pamiętam taki rzeczywiście bardzo klimatyczny spektakl łączący samą obsługę i lekki ból w jeden wieczór teatralny z przerwą. Speaker 1: W piwnicy starego Teatru Przysławkowskiej nie istnieje dzisiaj ta scena, ale ten mroczność atmosfery, którą w tej dusznej małej piwnice wytworzyli Mieczysław Grąbka i Jerzy Grałek, no to pamiętam do dzisiaj mimo upływu już prawie trzydziestu lat od tego przedstawienia.
Speaker 0: Proszę Państwa wszystkie te fakty Michał Mizera przytacza z głowy bo widzę że nie zagląda w swojej notatki a mimo to recytuje te sążniste obsady i miejsca. Speaker 0: ale to właśnie jest urok rozmowy z prawdziwym miłośnikiem i znowcą teatru. Speaker 0: Dobrze, Michale bardzo ci dziękuję za twoją obecność. Speaker 0: Mam nadzieję że Pinter będzie też wracał w teatrzy może też w kinie. Speaker 0: Ostatnie pytanie z zazdrością patrzę na twoje wydanie dramatów Pintera. Speaker 0: jest już niedostępne wyprzedane.
Speaker 0: czy on jest często wydawany? Speaker 0: Czy to już są jakieś stare archiwalne... Speaker 1: Nie no Speaker 0: trzeba Speaker 1: szukać po dawnych dialogach czyli w czasopiśmie dialog, które kiedyś te dramaturgie najnowszą regularnie publikowało. Speaker 1: W zamawianych tłumaczeniach. Speaker 1: no i w Polsce jest nie tylko jedno-trzytomowe wydanie dramatów Harolda Pinter'a wydany przez bardzo zasłużoną agencję ADID rzeczywiście niedostępne.
Speaker 0: I tym słowem zakończymy tę rozmowę. Speaker 0: Bardzo ci dziękuję! Speaker 1: Dziękuję, pięknie. Speaker 0: Bardzo dziękuję Michałowi Mizerze za jego czas. Speaker 0: Myślę że teraz tym bardziej docenicie tą pyszną zabawę jaką Harold Pinter miał w rozmontowywaniu świata sztywnych, klasowych relacji Wielkiej Brytanii. Speaker 0: A ja dodam parę słów o Józefie Lozeju bo służący był jego ogromnym sukcesem.
Speaker 0: to był film który był pokazany na festiwalów w Wenecji. Speaker 0: co prawda tego festiwalu nie wygrał ale na bazie tego filmu Lozej zrealizuje w latach sześćdziesiątych kilka kolejnych projektów. Speaker 0: one będą bardzo eklektyczne. Speaker 0: To będzie między innymi film Szpiegowski taki rodzaj popowego żartu z serii o Jamesie Bondzie, Modesty Blaze. Speaker 0: Zresztą z Monika Witty muzą podziwianego przez lozeja Antonioniego. Speaker 0: to będzie adaptacja Tennesseego Williamsa. Speaker 0: przedziwny film jeden z kampowych klasyków i jeden z ulubionych filmów John A. Otters'a tzn.
Speaker 0: Boom z Elizabeth Taylor i Richardem Bartonem sekretna ceremonia pełna psychoseksualnych splotów, które wydają się wręcz barokowe. Speaker 0: Tu Elizabeth Taylor i Mia Faroł. Speaker 0: ale w roku firstym w końcu nastąpi ten piękny triumf i Józef losyj wyjedzie ze złotą palmą skan a wiele osób twierdzi że jego prawdziwy marcy dziełem jest wspomniany już pan Klein o Francuzie w latach okupacji niemieckiej, który zostaje wzięty za Żyda i o tym co się z tym wiąże.
Speaker 0: Lozej umrze w połowie lat osiemdziesiątych. Speaker 0: będzie bardzo już wtedy schorowany. Speaker 0: pod koniec życia wciąż będzie jeszcze kręcił filmy. Speaker 0: na pewno warto jeszcze wspomnieć o jego... operowym Meister Sztyku, to znaczy adaptacji Dądżewaniego. Speaker 0: Mocarta film piękny i bardziej mocartowski od Amadeusza. Speaker 0: zdecydowanie polecam. Speaker 0: I dwa późne filmy. Speaker 0: To znaczy Pstrąg z Isabella Iper. Speaker 0: Taka zimna wiwi sekcja stosunków międzyludzkich.
Speaker 0: Dodam że tytuł Pstręg odnosi się do głównej bohaterki która ma krew zimną właśnie jak tytułowa ryba, a także film w którym po latach od służącego Józef Losej wróci do współpracy z aktorką Saron Miles. Speaker 0: To znaczy to jest film pod tytułem Łaźnia. Speaker 0: To rok osiemdziesiąty piąty. Speaker 0: Film wszedł na ekrany już po śmierci. Speaker 0: Lozeja scenariusz napisała na podstawie sztuki teatralnej żona ówczesna.
Speaker 0: i cały film rozgrywa się, większość filmów. Speaker 0: W każdym razie w Łaźni londyńskiej ataki aktorki jak Vanessa Redgrave i Fissara Miles występują. Speaker 0: I to jest film o kobietach, które rozmawiają w saunie kiedy mężczyźni ich nie słyszą. Speaker 0: Więc w pewnym sensie jest to film który pokazuje londyńskie łaznie tak jak to wcześniej zrobił z Kolimowski na samym dnie tylko że pokazuje je od strony kobiecej Nie młodego chłopaka który pracuje w tej łaźni tylko właśnie tych kobiet, które spotykają się, obnażają, rozmawiają po prostu.
Speaker 0: I jak tak się zastanawiam to tych filmów łaziennych jest całkiem sporo. Speaker 0: nie będę ich teraz wymieniał ale zastanówcie się nad paroma. Speaker 0: przyjdą wam do głowy. Speaker 0: sauna jest jakimś takim wdzięcznym tematem dla kina i w zasadzie myślę że można by spróbować nawet ułożyć taką serię. Speaker 0: no w takiej serii filmu Lezea na pewno nie mogłoby nie mogłoby zabraknąć. Speaker 0: Kończąc powoli ogromnie cieszę się, że reset wprowadził ten film ponownie na ekrany. Speaker 0: jest to naprawdę wydarzenie i jeden... Powiem tak komplementując ten wybór i ciesząc się, że reset w postaci Patryka Tomiczko zaprosił mnie do współpracy przy tym tytule, że jest to jeden z bardziej nieoczywistych wyborów.
Speaker 0: To znaczy nie spodziewałbym się tego, myśląc o jakichś takich złotych klasykach, które publiczność od razu rozpoznaje, to na pewno służący nie należy do tych tytułów. Speaker 0: Tytuł wymaga pewnego zaufania. Speaker 0: Nie jest to tytułu przywołany w setce filmu web'u To są, to jest tytuł bardzo wyrafinowany. Speaker 0: Świetnie oczywiście do dzisiaj oglądający ale taki który wymaga pewnej dystrybucyjnej odwagi. Speaker 0: więc ja też bardzo tej odwagii gratuluję a was po prostu namawiam żeby się do kina wybrać bo to jest spotkanie z świetnym aktorstwem genialnym rzemiosłem i przede wszystkim stwórcą który naprawdę zasługuje na to żeby go poznawać na nowo.
Speaker 0: służący The Servant w świetnej, nowej kopii od resetu. Speaker 0: A jeżeli będziecie chcieli po filmie przedłużyć te to wrażenie polecam wam żebyście wyszukali film który być może też kiedyś trafi do takiej ponowniej dystrybucji. Speaker 0: To znaczy film pod tytułem KREACJA PERFORMANCE Film Donalda Kamela i Nikola Sarega z siedemdziesiątego roku który jest niemal idealnym dopełnieniem służoncego. Speaker 0: powiem tylko tyle także dotyczy pewnego londyńskiego domu, zamiany ról i także gra w nim James Fox.
Speaker 0: I często mówiąc o służącym krytycy mówią także o filmie Performance. Speaker 0: oczywiście jest to już film jawnie psychodeliczny. Speaker 0: To jest coś więcej niż ta lekka orgia z finału służonego. Speaker 0: To jest już film, który naprawdę zabiera nas na drugą stronę świadomości. Speaker 0: Więc jeśli spodobała się Wam ta społeczna satyra groteska i ukazanie sługi, który staje się panem i panem, który stało się sługą w służancym... to jestem też przekonany, że performance się Wam spodoba.
Speaker 0: Ale to może w przyszłości. Speaker 0: na razie wielka moja radość z patronowania powrotowi służącego Józefa Lozea na polskiej ekranii dzięki firmie Reset, z którą wspólnie ten odcinek zrealizowałem. Speaker 0: Jeżeli podobał Wam się odcinek zapraszam do słuchania innych, zapraszam też do wsparcia mojej działalności na Bye Coffee Two łamane przez Spoiler Master i do usłyszenia!
Zapis wykładu i dyskusji, jaka odbyła się po pokazie dwóch filmów Lesa Blanka: "Czosnek jest równy dziesięciu matkom" (1980) & "Czyżby w niebie nie było piwa?" (1984; współreżyseria: Maureen Gosling). Pokaz odbył się 18...
Zapis rozmowy z prof. dr hab. Tadeuszem Lubelskim (UJ), jaka odbyła się po pokazie filmu "Wszystko na sprzedaż" (1968) Andrzeja Wajdy w ramach 51. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Gościnią drugiej części...
Zapis rozmowy o filmie "Żywot Mateusza" (1967) Witolda Leszczyńskiego, jaka odbyła się 5 września 2026 roku w bydgoskim Kinie Orzeł, w ramach Przeźrocza Festiwal Filmowy. Gościem pokazu był Sebastian Smoliński (Past...
Opowiadam o filmie "Lola Montès" (1955) Maxa Ophulsa. Odcinek powstał we współpracy z MFF Tauron Nowe Horyzonty i jest odcinkiem towarzyszącym pokazowi "Loli Montès" w Kinie Nowe Horyzonty we Wrocławiu w dniu 29 lipca...
Zapis dyskusji na stulecie urodzin Tadeusza Konwickiego, jaka odbyła się w warszawskiej Kinotece w dniu 22 czerwca 2026. Dyskusję po pokazie filmu "Salto" (1965) poprowadziła Julia Palmowskia ("Pełna sala"), a udział...