De fiscale behandeling van landbouwgrond staat onder druk. In mei adviseerde onderzoeksbureau SEO om de cultuurgrondvrijstelling af te schaffen of ingrijpend aan te passen: de vrijstelling van overdrachtsbelasting bij aankoop van landbouwgrond zou niet aantoonbaar bijdragen aan een betere landbouwstructuur. Ook een aantal overige agro-fiscale vrijstellingen staat in hetzelfde rapport ter discussie, waaronder de kavelruilvrijstelling en de vrijstelling voor de verkrijging van natuurgrond. Voor agrarische ondernemers gaat dit niet alleen over belasting, maar ook over grondmobiliteit, bedrijfsopvolging, pacht, natuurbeheer en de benodigde transitie van het landelijk gebied. Is afschaffen daarom logisch, of wordt een ingewikkelde werkelijkheid te smal langs een fiscaal toetsingskader gelegd? Hoor in deze RB Podcast professor Jeroen Rheinfeld, bijzonder hoogleraar agrarisch recht, vennoot bij FBN Juristen en het Instituut voor Agrarisch Recht, en voorzitter van de RB-commissie Agro Fiscaal. In gesprek met Sylvester Schenk, de vaste host van de RB Podcast. Regelmatige luisteraar van de RB Podcast? Laat ons weten wat je er van vindt én stuur ons suggesties voor nieuwe afleveringen
Audio and video play straight from the show's own hosting. PodSubs stores and serves no media.
Transcript
From the show. Tap a time to play from there.
SPEAKER_00Maar als je, en dat is ook meteen namens Ago, de fiscaliteitscommissie van de RB, heb ik in een klein team ook een rapportje mogen schrijven over het rapport. En in dat rapport komt terug dat ik ook aangeef, samen met de andere opstellers van het rapport, dat ik ook vind dat een niet behalen van een doelstelling of een gedeelte behalen, dat is natuurlijk iets wat je aan elkaar moet stellen. Maar om dan meteen naar afschaffing of ingrijpen hervorming, je kunt ook de doelstelling aanpassen.
SPEAKER_00Dan kan de vrijstelling misschien blijven zoals die is. Of helemaal na deze tijd worden hervormd. Want daar ben ik ook wel achter dat het inmiddels jaren geleden is dat we een visie op landbouw hadden. En inmiddels is die visie op landbouw voor zover die er is, volledig anders. Dus ik vind dat een wet ook wel de lenigheid moet hebben om zich daaraan aan te passen.
SPEAKER_02Welkom bij de RB Podcast, een initiatief van het Register Belastingadviseurs. De grootste beroepsvereniging van fiscalisten die werken voor het MKB. Hoordevol kennis, inzicht, gedeelde ervaring en actuele ontwikkelingen. En elke week een nieuwe aflevering als fiscaal eikpunt in een permanent veranderende wereld. Fijn dat je luistert. De fiscale behandeling van landbouwgrond staat onder druk. In mei adviseert het onderzoeksbureau SEO om de cultuurgrondvrijstelling af te schaffen of ingrijpend aan te passen.
SPEAKER_02De vrijstelling van overdragsbelasting bij aankoop van landbouwgrond zou niet aantoonbaar bijdragen aan een betere landbouwstructuur. Ook een aantal overige agro-fiscale vrijstellingen staat in hetzelfde rapport ter discussie, waaronder de kavelruilvrijstelling en de vrijstelling voor het verkrijgen van natuurgrond. Voor agrarische ondernemers gaat dit niet alleen over belasting, maar ook over grondmobiliteit, bedrijfsopvolging, pacht, natuurbeheer en de gebenodigde transitie van het landelijk gebied. Is afschaffen daarom logisch of wordt een ingewikkelde werkelijkheid te smal langs een fiscaal toetskade gelegd?
SPEAKER_02Hoor in deze RB-podcast professor Jeroen Rijnveld. Bijzonder hoogleraar Agrisch Recht, venhoord bij FPN-juristen en het Instituut voor Agrarisch Recht en voorzitter van de RB-commissie Agro-Fiscaal in gesprek met Sylvester Schenk, de vaste host van de RB podcast. Jeroen, vooral dat je er bent.
SPEAKER_00Dankjewel. Ja, altijd een feest om jou hier weer te hebben. Wederzijds, ik voel me al vanaf het eerste moment dat ik hier de studio binnenloop, dan is het alweer gewoon een warm bad. En voelt het altijd thuis komt.
SPEAKER_02Dat hebben we meteen plezier.
SPEAKER_01Goed, nou, laten we de vriendelijkheden gewoon schrappen en overgaan naar de inhoud. Jeroen, laat ik het gewoon maar met de deuren huis vallen. Hoe voelt het om een rapport te zien waarin ze voorstellen om jouw dissertatieonderwerp gewoon af te schaffen?
SPEAKER_00Ja, bij mij, Silvester, is het glas altijd half vol. Dat zie je ook als je men fysiek ziet. Is het glasvak meer dan vol of is het vaak groter dan de glas?
SPEAKER_01Jeroen, dan is het glas meestal helemaal leeg.
SPEAKER_00Ja, dat is waar. Maar ik heb toch als rasoptimist enige moeite moeten doen om hier tussen de toch harde woorden in het rapport enige positieve lichtpuntje te zien. Gelukkig zijn die er. Maar natuurlijk, de boodschap is vrij kil en zakelijk. En het woord afschaffen staat er meer dan een aantal keer in. Dus ja, als je het even op de kepen beschouwt, zou dit gezellige warme bad in deze huiskamer, waar ik natuurlijk om tactische reden ook mee begon. Zou wel eens de laatste keer kunnen zijn als we het over agrofiscaliteit hebben.
SPEAKER_00En dat is het glas is leeg benadering natuurlijk. En gelukkig hoop ik niet dat het zo ver komt. Maar om jouw vraag te beantwoorden, vooral specifiek de kavelruivstelling, gaat mij helemaal aan het hart en dat hart bloedt op dit moment.
SPEAKER_01Misschien moeten we het even op een rijtje stellen. Want er worden nogal wat verschillende balletjes in een man gegooid. We weten allemaal dat de agrosector sterk gerelateerd is aan grond. Er zijn wel wat grondloze vormen van landbouw, maar dat is toch niet het grote geld, heb ik de indruk. Alhoewel in de kassen en de tafels en dat soort zaken. Maar goed, waar praten we nu precies over en welke faciliteiten of welke wettelijke bepalingen, liggen op dit moment onder vuur Jeroen. Misschien moeten we dan ook nog even meenemen dat in het laatste belastingplan het voorstel is gedaan, dat moet nog behandeld worden, en geen hond weet wat er gaat gebeuren met dat belastingplan.
SPEAKER_01Om de landbouwvrijstelling van. Ik denk dan nog steeds in artikel 81a. Maar dat is voor jou, is dat denk ik. Dat is lang geleden. Dat is heel lang geleden. Dat was het IB64. We praten over drie elf.
SPEAKER_00Drie elf.
SPEAKER_01Om die hele bosbouwvrijstelling af te schaffen. Waar praten we hier om?
SPEAKER_00Ik was even bang dat je het over de landbouwvrijstelling ging hebben, want die heeft het onlangs nog weer even overleefd. Tijdens de politieke beschouwingen is nog even geroepen door staatssecretaris Ehrenberg. We doen die agrarisector al veel te veel aan met de stikstof. Laten we die landbouwvrijstelling nog maar even buiten de deur houden. Maar de bosbouwvrijstelling is inderdaad een van de zeven onderzochte regelingen. Dan hebben we de vrijstelling voor vergoedingen voor bos en natuurbeheer, artikel 313, daar kom je ook niet elke dag in terecht. De box 3vrijstelling voor bos en natuur. En mijn kindje, dan schakelen we naar de overdragsbelasting.
SPEAKER_00Vier stuks kavelruil, herverkaveling, artikel 15, lid 1 onderdeel L en LA voor de mensen die meelezen thuis. De cultuurvrijstelling van onderdeel Q. En de natuurgrondvrijstelling van onderdeel S, het kleine broertje of zusje van de cultuurgrondvrijstelling. En ik heb er met name in de media en ook namens de RB-commissie Agro-Fiscaal op de fiscale trommel geslagen over die laatste vier. Waarbij die bosbouwvrijstelling natuurlijk al in het belastingplan staat per 2029. Dus we hebben dan nog even. Misschien zijn we dan drie kabinetten verder, dat zou zo maar kunnen.
SPEAKER_00Of twee, laten we het niet overdrijven. Maar de andere vier, daar worden toch wel harde noten geraakt. Althans, voor drie van de vier. Want de herverkafelingsvrijstelling, die is de enige die zonder kleerscheuren uit het rapport komt. En misschien nog wel een aardig feitje voor de mensen thuis. Want ik was nogal sceptisch over het rapport en ik probeer natuurlijk ook het goede te zien. Maar ik moet altijd oppassen. Want ik ben ook betrokken als geïnterviewde bij het rapport. Dus ik was bang dat ik mijn eigen vlees moest gaan keuren in zekere zin. Alleen van mijn interviewinput is vrij weinig in het rapport gekomen.
SPEAKER_00Blijkt ook wel uit de manier waarop ik in bijlage A4 voor de mensen die het na willen lezen, geciteerd word als deskundige. Ik sta daar namelijk, let u op, als rentmeester Rijnveld te boek. Dus ik kreeg al na het uitkomen van het rapport verschillende appjes, variërend van wat staat hier over de cultuurgrond. Maar vooral in welke hoedanigheid ben jij nu weer opgetreden. En heb jij in de avonduren, want je werkt al 60 uur per week, ook nog tijd om de rentmeestersopleiding te volgen. Daar zeg ik altijd, ik neem deze ook mee aan studenten, natuurlijk, deze sheet. Dan vergroot ik die bijlage A4 heel groot uit op een powerpoint. En dan zeg ik, nou, met één gevoel voor cynisme natuurlijk, als dit de kwaliteit is van het rapport, dan zit het met de vrijstellingen voorlopig nog wel even goed.
SPEAKER_01Genoeg gekkigheid terug naar het rapport. En name even de overdragsbelasting. Misschien komen we op die andere nog wel terug. Maar overdragsbelasting is natuurlijk jouw grote liefde. Zit er een gemeenschappelijke draad in, zit er een rode lijn in om al deze vrijstellingen, behalve dan eentje, om die toch eigenlijk ten grave te gaan dragen?
SPEAKER_00Ja, dat is het zogenaamde toetsingskader, fiscale regelingen. Sinds een aantal jaren, de methode om vrijstellingen uit het verleden, of subsidies of andere faciliteiten, om die even langs een objectieve maatlaad te houden.
SPEAKER_01Als het SEO dat gaan doen, dan weet je eigenlijk wel hoe het gaat aflopen.
SPEAKER_00En de rode draad is dus ook dat zes van de zeven, dus die herverkafelingsvrijstelling, komt er als enige goed vanaf. Heel praktisch, omdat je herverkafelingen niet in tegenstelling tot alle andere instrumenten, zelf kunt initiëren. Dat is de overheid die het van bovenaf oplegt. De anderen zijn redelijk zelf te construeren. Maar de rode draad is dus dat die fiscale regelingen ooit met een bepaald doel in de wet zijn gezet. En wat zeg men eigenlijk heel zwart-wit, en er zitten natuurlijk wat nuances aan, maar om het aan de leek uit te leggen. Het oorspronkelijke doel wordt niet of nauwelijks behaald, dan moeten we er maar vanaf.
SPEAKER_00Of we moeten hem gaan hervormen. Let ook trouwens op die volgorde, die kom ik overal in het rapport tegen. Het is afschaffen of hervormen. Ik zou het liefst vanuit de glas is halvol gedachten. De boel andersom formuleren.
SPEAKER_01U gekozen volgorde blijkt eigenlijk wel waar de voorkeur naar uitgaat. Lijkt het.
SPEAKER_02Kun je eigenlijk zien wat de opdrachtbrief is geweest.
SPEAKER_00Ja, ik heb gelukkig die opdrachtbrief niet kunnen zien. Misschien moeten we daar maar een woonverzoek voor doen. Het is natuurlijk ook wel te begrijpen. Er zijn natuurlijk flinke bedragen gemoeid, hoewel de kavelruilvrijstelling wordt op 1 miljoen geschat. De cultuurvrijstelling is 299 miljoen, dus dat gaat iets meer over de knikkers. Maar ik snap ook wel dat men een vrijstelling niet maar zomaar laat bestaan, omdat het nou eenmaal in de wet staat. Dat is voor iedereen helder. Maar als je, en dat is ook meteen namens Ago, de fiscaliteitscommissie van het RB, heb ik in een klein team ook een rapportje mogen schrijven over deze over het rapport.
SPEAKER_00In dat rapport komt terug dat ik ook aangeef, samen met de andere opstellers van het rapport. Dat ik ook vind dat een niet behalen van een doelstelling of een gedeelte behalen, dat is natuurlijk iets wat je aan elkaar moet stellen. Maar om dan meteen naar afschaffing of ingrijpende hervorming, je kunt ook de doelstelling aanpassen. Dan kan de vrijstelling misschien blijven zoals die is, of helemaal na deze tijd worden hervormd. Want daar ben ik ook wel achter dat het inmiddels jaren geleden is dat we een visie op landbouw hadden. En inmiddels is die visie op landbouw voor zover die er is volledig anders.
SPEAKER_00Dus ik vind dat een wokel de lenigheid moet hebben om zich daaraan aan te passen.
SPEAKER_01Nou, neemt het SAO eigenlijk bij ieder onderzoek dat gepubliceerd wordt al snel groter worden niet doelmatig meer van dat soort zaken. Vind jij nou dat die conclusies dat die volstrekt objectief te toetsen zijn, of zet dat ook een groot subjectief element in? Ja, dat kun jij wel vinden, maar ik vind daar wat anders van. Of is het onomstotelijk, net zoals 2 en 2, 4 is, dat die uitkomst eenduidig is?
SPEAKER_00Je kunt daar ook anders over denken op onderdelen. Anders zat ik hier niet, natuurlijk. En je kunt bijvoorbeeld ook al zien in het rapport, dat een beeld over kavelruil wordt gegeven, de huidige praktijk van de Kavelruil is net een jaar geleden fiscaal volledig aangepakt. Daar hebben we die andere podcast ervoor opgenomen. Die kan nog teruggeluisterd worden, begreep ik. Maar dat is nog geen jaar geleden. Dus dan denk ik, of ja, anderhalf jaar laten we het even iets afronden. Maar kun je daar al een volledig beeld aan ontlenen? De cultuurgrondvrijstellingstamt uit 2007, die is al wat ouder, in de huidige vorm.
SPEAKER_00Alleen daar zijn ook subjectieve vraagtekens bij te zetten. Want er wordt pas sinds 2022 door het kadaster geregistreerd bij welke acte men welke vrijstelling gebruikt. En dat het ook een beeld geeft van of er wel of niet aan de doelstelling wordt voldaan. Dus de cijfers zijn redelijk recent. En natuurlijk wil ik niet over cijfers gaan twisten. Het gaat veel meer om wat daaronder zit. De rode draad, of misschien wel groene draad, waarom we met die grond bezig moeten gaan. Ik denk dat daar ook bij bepaalde uitgangspunten en visies van de rapporteurs het een en ander nog aan kanttekeningen te plaats is.
SPEAKER_00Bijvoorbeeld een opmerking als de structuurverbetering in de landbouw is wel bereikt. Nederland is op dat punt wel af. Nou, we beginnen nog maar net, zou ik zeggen, als je kijkt wat er aan ons aan de poort staat te ramelen aan transitieopgaven. Ja dan moeten we juist, denk ik, met een open blik. Ik denk dat dat misschien wel de belangrijkste boodschap is. Zowel voor de adviseur als. Dus ik kijk mezelf ook aan in die zin in de spiegel, als wetenschapper, rentmeester misschien soms. Maar ook zeker de opstellers van het rapport. En de politiek dan ook aan de andere kant. Kijk met een open blik en blijf niet hangen in historische doelstellingen die vervolgens niet gehaald blijken te worden.
SPEAKER_00Ofwel ooit gehaald zijn, maar niet meer helemaal van deze tijd zijn. Prima, dat noem ik vooruitgang. Dan passen we de doelstellingen aan en kijken we of die vrijstelling dan nog past. Als het dan niet past, dan ben ik ook de eerste die zegt. laten we het dan op een slimme manier hervormen. Let op het woordje slim. Dat betekent niet omzetten in een subsidie, zoals veel geopperd wordt in het rapport. Want een subsidie is in die zin ook morgen weer af te schaffen. Een vrijstelling ook natuurlijk, maar dat geeft toch iets meer zekerheid, zou ik zeggen, maar ook iets meer sturing in de zin dat de overdragsbelasting, dat wordt ook erkend, direct een verstorend effect op de grondmarkt heeft.
SPEAKER_00Want als je het hebt over prijzen van grondmobiliteit vooral, dat is echt de grote gemeene delen. Ja als er overal flink geheven wordt bij elke grondtransactie, is die grondmobiliteit natuurlijk ook een illusie. En dat hebben we nodig om in beweging te komen met z'n allen.
SPEAKER_01Nou, kan ik me herinneren, Joen, dat er altijd veel discussie is geweest over de vraag wat de invloed is van dit soort fiscale maatregelen op de prijsvorming van landbouwgronden. Volgens mij was dat ooit het proefschrift van minister Veerman. Ik zeg meneer Veerman, maar voor jou voor jou is het tijd. Ik weet niet meer wat zijn conclusie was, maar je kunt er in ieder geval over twisten. Afschapping van de landbouwvrijstelling betekent nou afwenteling van die meerheffing naar de koper, of donde juist de hele markt in elkaar, en wordt het veel goedkoper.
SPEAKER_00Wat we in ieder geval weten is dat de bedrijfskosten voor de agrariër hoger worden.kopende agrariërn. Waarbij we bij de cultuurgrondvrijstelling nog verschil moeten maken, want dat is ook een element dat terugkomt. Beleggers die cultuur grondkopen en vervolgens in gebruik uitgeven aan agrariërs. Da wil men, lees je vooral, wil men paal en perk aan stellen, terwijl ik daar weer ter nuancering, dat is weer nog een verlaat antwoord op de vraag: kun je nog subjectieve elementen bedenken in het rapport. Een belegger is ook in die zin noodzakelijk.
SPEAKER_00Als er geen beleggers zouden zijn, niet elke agrariër kan die gronden, vooral niet met de huidige grondprijs, in eigendom krijgen. Dus wees blij met de beleggers, want de landbouwgrond is geen hele spectaculaire belegging. Daar zou zelfs hard mensen niet in gaan, denk ik. Maar zorg ervoor dat je dus mensen hebt die dus in de landbouwgrond investeren. Langjarig daar, dat vind ik wel een basisvoor. En daar zit die vrijstelling ook op. Tien jaar lang op zijn vroest daar de agrariër op laten zitten, ja, dan weet je in ieder geval dat daar morgen geen woningbouw plaatsvindt.
SPEAKER_01Wat mij tegenstaat in dit hele verhaal, Jeroen, is dat we vaak praten over betrekkelijk recente faciliteiten. Jij gaf aan 151 Q sinds 2007. Ik wist niet dat dat alweer zo lang geleden was. Maar betrekkelijk recente andere faciliteiten ook. Blijkbaar is dat allemaal geen probleem om toch weer aan een betrekkelijk recente wettelijke bepaling toch weer te gaan sleutelen en te prutsen.
SPEAKER_00De vrijstellingen zijn ook een jaar of tussen 2007 en dit moment ook al, 2018 of zo, ook al is geëvalueerd door de Wur. De Wageningen Universiteit. Dus daar is ook al het nodige weer gebeurd. Het lijkt een soort soort. Ja, er zit natuurlijk een houdbaarheid op een vrijstelling, dat snap ik ook wel. Alleen die snelheid waarmee het gebeurt lijkt vind ik ook wel verbazend. En aan de andere kant hebben we het voorbeeld van de natuurschoonwet, die sinds zijn bijna 100 jaar bestaan, recent één keer geëvalueerd. Dat is het andere uitste.
SPEAKER_00Maar ik denk dat als je over twee jaar weer naar deze SEO-rapport kijkt, dan is de wereld ook weer volledig anders. Dus waar houdt het ergens op? Ik denk wel dat je misschien wel een winst kunt maken door te zeggen, we gaan eel kritisch naar die doelstellingen kijken. En we leggen daar die transitieopgave langs. En dan proberen we in ieder geval een beeld te schetsen. Waar we de komende jaren, met behulp van deze vrijstellingen, in welke vorm dan ook, kunnen bijdragen aan die transitie. Ik denk dat die transitie, waar het voorheen allemaal landbouw, landbouw, landbouw was, dat we die transitie nu centraal moeten stellen.
SPEAKER_00En daar heeft landbouw nog steeds een belangrijke rol in. Die zal die ook blijven houden, in welke vorm dan ook. Maar ook zeker recreatie, ook zeker het bouwen van de woningen, ook zeker de klimaatopgaven, stikstof, nou enzovoort, waterkwaliteit. Dus dat is nogal wat.
SPEAKER_01Maar we weten wel dat bij al die doeleinden uiteindelijk de landbouw is die eng uitleveren. Zeker, zeker. Niet tot helemaal nul, maar inleveren. Dat gaat gebeuren.
SPEAKER_00Uiteraard de wereld is niet meer zoals die was. En we zullen naar een kleinere landbouwsector gaan, zowel in aantallen bedrijven als denk ik uiteindelijk ook in oppervlakte. En dat is nog even de vraag. Want daar heb je natuurlijk wel het effect dat een landbouwbedrijf om te kunnen overleven, vooral extensieve bedrijven, juist weer gebaat zijn bij grond. Dus dat is een beetje een contradictie. Maar ik denk wel dat we bijvoorbeeld door een cultuurgrondvrijstelling, wat ik ook ergens in mijn reactie namens RB heb gezegd, om te vormen tot een landschapsvrijstelling, bijvoorbeeld in plaats van cultuurgrond.
SPEAKER_00Een landschapvrijstelling, los van dat we nog niet helemaal weten hoe dat begin moet worden ingekleed, dan laat je al zien dat zo'n vrijstelling ook wel het vermogen heeft of aan te passen. En om breder te kijken dan een agrarië zal misschien ook andere diensten moeten leveren op die grond, dan alleen maar het cultiveren, zoals dat in het verleden gedaan is. Maar dan moet het wel gepaard gaan met een goed businessmodel. Want die agrariër is natuurlijk een ondernemer.
SPEAKER_01Is een ondernemer een goed businessmodel? Maar als die business dan voor een belangrijk gedeelte bestaat uit subsidies, die als er morgen een nieuw kabinet komt te zitten. Dat is mijn gevaar. Dan ben je meteen per de strijk alles kwijt.
SPEAKER_00Dat is een gevaar. En daarom vind ik een vrijstelling, een veel meer te prefereren route. Als ik het even vanuit de landbouw, maar zeker ook vanuit het fiscale systeem aan zich bekijk. Dan heb je binnen de schil van de overdragsbelasting allerlei oplossingen. Mitigatie van heffing. Als je dat in de subsidiesfeer doet, heb je natuurlijk A onzekerheid, wat jij al zei over het voorbestaan, maar B, wat ik ook nog. Dan gaan er geldstromen buiten de belastingheffing om. Waarvan van de vraag is aan welke voorwaarden je moet voldoen om te kwalificeren voor de subsidie.
SPEAKER_00Wie doet de beoordeling van de subsidie? Er zijn bij subsidies, net zoals bij vrijstellingen, want het lijkt een ideale oplossing om het maar om te gooien in een subsidie. Maar bij een vrijstelling heb je onbedoelde effecten. Bij een subsidie heb je die ook. Dus degene die het handigst de mazen in de subsidiewet weet te vinden, is daar ook spekkoper. Ik wil niet zeggen dat dat de reden is om maar geen enkele subsidie te verstrekken. Maar het is niet zo dat dat een ideaal model is ten opzichte van de vrijstelling zoals we die nu hebben.
SPEAKER_01Even een sidekick, Jeroen, op het risico af dat je dan gaat huilen. Want wat ik toch ook wel zie is een linkje tussen, enerzijds waar we hierover praten, en anderzijds het pachtdossier. Ik weet niet, hij gaat ook meteen zachter praten. Er zit toch een rijk gevoelsleven in dat boerenhartje op het pachtdossier. Ik weet niet wat daar de stand van zaken is, behalve dat er al een eeuwigheid ruzie over wordt gemaakt, zijn wij nou helemaal rond? En wat betekenen deze vrijstellingen, nou wel, het sleutelde eraan voor de PACT, als ik als particulier geen vrijstelling meer heb in box drie.
SPEAKER_01Voor landbouwgrond.
SPEAKER_00Mooie overgang. PACT is natuurlijk al jarenlang in beweging. We hebben het rapport van het IRR gehad, waarmee het eigenlijk een al langlopende discussie naar een nieuw pachtrecht rondom 2012 is begonnen. Vervolgens hebben we allerlei gespreksrondes gehad tussen Parters en Verpatters. Langverhaal kort, inmiddels staan we wel, mag ik zeggen, aan de vooravond van een nieuw pachtrecht. Nog steeds aan de vooravond. De laatste ontwikkeling is dat de nieuwe staatssecretaris, meneer Silvio Erkens, of Silvo, wat is het nou?
SPEAKER_00Zilvo zijn die kruidenpotjes. Silvio Erkens Erkens. Die heeft onlangs in een Kamerbrief van eind september gezegd: we gaan de oorspronkelijke planning van eind 26 op zijn vroeg naar de Tweede Kamer met een wetsvoorstel. Er lag een consultatiewetsvoorstel. Er zijn honderd consultatiereacties op gekomen, die worden verwerkt. Die horizon is opgeschoven na zomer 27. Maar dat betekent dus wel dat we enig beeld hebben op een op een kamerbehandeling na het reces. Dus ik ga er even op zijn vroeg vanuit 2028, maar dat is wellicht wat ambitieus.
SPEAKER_00Maar waarschijnlijk in januari 2029, dus ik heb de bus die ik afgehuurd had om een tour te maken door het land met het nieuwe pachtrecht nog maar eventjes afbesteld. En dat zou dan wel mooi samengaan met het vervallen van de bosvrijstelling. En dan de komst van het nieuwe pachtrecht. Maar om jouw vraag serieus te beantwoorden, als we dat nieuwe pachtrecht gaan krijgen, dan is het een nuanceverschil met het huidige pachtrecht. Er gaan meer pachtvormen er ontstaan. Dus we hebben niet meer zoals nu de hele strenge, reguliere pacht en de hele vrije geliberaliseerde pacht, eigenlijk een lig en een heel zwaar systeem naast elkaar.
SPEAKER_00Maar we krijgen een systeem met meer midden, dus meer vormen van pacht, die ook als het goed is, een meer gedifferentieerd systeem opleveren. Maar wat echt het probleem is, Silvestre, is dat er op dit moment nog geen enkele duidelijkheid is, van dat is een apart spoor, over de pachtprijzensystematiek en een pachtprijzenbesluit. En dat is wat mij betreft de kurk waar het hele pachtrecht op drijft. Want als we niet weten wat het voor de portemonnee van de verpachter en de pachter betekent. Die nieuwe pachtvormen zijn allemaal leuke theorie. Daar hebben we een wetboek mee zol straks. Maar of ik 500 euro per hectare of 5000 euro per hectare, dat laatste is natuurlijk volledig ideeën, maar binnen welke bandbreedte praat ik.
SPEAKER_00En dat kleurt zowel het financiële plaatje van de pachter als de verpachter. Dat gecombineerd met een mogelijke afschaffing van de box drie vrijstelling voor pachtronden, die komt er in het rapport trouwens wel. Weer redelijk genuanceerd vanaf. Want ik heb de indruk dat men daar nog niet erg in durft te roeren, gezien alle box drie ellende. Dat is weer een totaal ander hoofdstuk. Als je dan ook nog eens de pachters in de kou zet of de verpachters.
SPEAKER_01Om misverstanders voor kampioen verpakters hebben dacht ik geen volledige totale vrijstellingen.
SPEAKER_00Nee, zeker niet. Die betalen nu meer, die boeren erop achteruit, om het maar zo te zeggen. Maar er is toch voor natuurgrond, wel het een en ander. En ook voor natuurschoon wetlandgoed, dat moet ik even goed nuaneren. Als namelijk die boer een slimme exploitatie kan. Bijvoorbeeld natuurinclusieve landbouw. O een landgoed. Dan ga ik even twee stappen verder. Dan kun je dus de voordelen van die natuurgrondvrijstelling combineren met een pachtsituatie. Normaal gesproken kan het inderdaad niet. Maar wat ik wilde zeggen, als die pachtprijzen duur nog een black box zijn, kun je ook niks zeggen over de effecten van box 3, waarbij box 3 ook nog een blackbox is op dit moment, het nieuwe box 3.
SPEAKER_00Maar die twee hebben wel een directe relatie met elkaar. Want als er geen belegger meer bereid is om landbouwgronden uit gebruik te geven, vanwege de ongunstige fiscale behandeling. dan hebben we in welk pachtsysteem we ook bedenken, hebben we een groot probleem. Want de gebruiker is dan niet zeker of hij die gronde ook daadwerkelijk kan blijven gebruikt.
SPEAKER_01In feitje Roe, is dat dezelfde discussie die je hebt gehad met alle maantrekkingen van minister De Jonge bij het verhuren van woningen. Dat is zo streng geworden dat iedereen zegt ga uitponden. En als je niet tot verpachter mee gaat verkopen, daar is denk ik altijd wel belangstelling voor.
SPEAKER_00Dat denk ik wel. Het is alleen zo dat we een pachtsysteem natuurlijk ook niet per se alleen maar voor de pachter moeten in de lucht houden. We moeten ook wel, en dat wordt wel eens vergeten, ook goed kijken dat de verpachter, wat jij ook al zegt, niet een streng systeem op zich afgevuurd krijgt. Want dan zal hij zich terugtrekken. En landbouwgrond is al, dan moet je al een beetje idealistisch zijn ingesteld om daarin te investeren in plaats van in aandelen of in andere wat meer lucratieve zaken. Denk ik dan. Ik ben geen beleggingsadviseur gelukkig niet. Maar dat is al een eigenaardig object.
SPEAKER_00En vooral als je daar langjarig een pacht op hebt zitten, kun je daar niet al zomaar weer andere dingen mee doen.
SPEAKER_01Ik heb net een discussie gehad met een inspecteur, als je landbouwgrond vrijkoopt op de markt, en geeft die vervolgens regulier uit aan je zoon. In pacht, is dat zakelijk of zit er een uitleidings- of verschenkingselement in? Vroigensnog wilde men er niet aan dat er een schenking in zit, maar daar valt best wat voor te zetten. Zeker, zeker.
SPEAKER_00En het is ook wel aardig om even op te merken, het is niet het hoofdonderwerp van deze podcast. Maar los van dit SEO-rapport, wat is los in deze wereld, is er ook een rapport van de Raad van de Leefomgeving, de RLI verschenen, rondom dezelfde periode. Grond voor verbetering, waarin ook een visie op landbouwgrond langdurig, of op grond in het buitengebied moet ik zeggen, is gegeven. En daar zie je eenzelfde tendens. Laten we die cultuurgrondvrijstelling maar afschaffen. Want dat verstoort de markt. Er worden ook best wel wel heftige dingen gezegd over de GLB-subsidies.
SPEAKER_00Er lijkt wel een soort tendens te zijn in politiek Den Haag, om toch nu fundamenteel een andere keuze te maken met ons buitengebied, toch twee derde van Nederland. En dat is prima om daarover na te denken, maar wel, zou ik zeggen, op basis van goede zakelijke argumenten, die ook gewoon een tegenreactie zouden kunnen oproepen. En daar kom je al pratend, al discussiërend, denk ik tot een mooi midden.
SPEAKER_01Jeroen, in de voorbereiding heeft Koos een aantal dingen bij elkaar gezet. En een van de dingen die mij frapeerde koos. Dat is het fenomein schaalvergroting. Dat vind ik een interessant iets. Ik weet niet of Nederlandse bedrijven nou gemiddeld groot of klein zijn, maar in internationaal verband misschien lijkt een mini. Hebben wij een visie op het fenomein schaalvergroting?
SPEAKER_00Het aardige om te zien is als ik dan even die cultuurgrondvrijzelling erbij pak, die is ooit in 2007 ingrijpend hervormd door Goodold Minister Zalm. En die heeft daar ooit als een van de argumenten in de parlementaire behandeling gezegd. Deze vrijstelling is er ooit, en daarom is SEO hier ook zo op losgegaan, de oorspronkelijke doelstelling, om de broodnodige schaalvergroting in de landbouw, dat zijn nog eens dekten hé, kom dan maar eens om aan 2026. de broodnodige schaalvergroting in de landbouw om die te kunnen faciliteren. Om dus de cultuurgrondvrijstelling, om de belasting, geen hinderpaal te laten zijn bij het uitbreiden van een agrarisch bedrijf.
SPEAKER_00En wat bedoelde Zalm daarmee? Dat was ook in het licht van de landbouw die vrij zware maatregelen op zich afgevuurd kreeg toen al, in 2007. Om als een soort compensatiemaatregel voor de landbouw. Van dan mogen we in ieder geval op de nieuwe realiteit. De mestruimte die je nodig hebt in je bedrijf. Toen hadden we het nog niet zo al te veel over stikstof. Althans, toen schoven we dat nog voor ons uit in die periode. Dus als we dat kunnen realiseren voor de landbouw, het lijkt nog een beetje manhold iets spreekt, als je dat hoort, dat soort teksten. Maar daarvan snap ik wel, het woord schaalvergroting is dus geef een bedrijf de ruimte die het milieukundig nodig heeft, die het stikstoftechnisch nodig heeft, die het om te voldoen aan zijn opgave nodig heeft.
SPEAKER_00Alleen het jammer is, we kunnen een heleboel in ons land. We kunnen auto's laten vliegen misschien over een tijdje. Maar we kunnen nog geen los van de polder, een grond bijmaken. Er zijn wel plannen om de polder nog te verroten. Maar dat is dus wel. Serieus gaan we de macrowaard leegmaken. Ik weet niet wat de laatste stand van zaak is, maar die liggen nogal ergens in een ander laatje. Ik hoorde dan wel eens langskomen in de respect. Ik hoor dan wel eens langskomen. Maar om het punt af te maken, ik denk dat dat wel een reëel uitgangspunt is.
SPEAKER_00We hebben natuurlijk een limiet op de beschikbare areaal buitengebied. En er zijn natuurlijk veel andere belangen dan ook enkel die landbouw. En het begrip schaalvergrotingen heeft daardoor wel in de loop van de jaren een negatieve connotatie gekregen. Snap ik enerzijds. Maar anderzijds, zonder schaalvergroting kunnen de kleinere agrarische bedrijven, die overleven sowieso wel niet. Maar de bedrijven die enige omvang hebben, los van de glasstuinbouw en andere intensieve bedrijven zoals de vakzuuderij. Kunnen niet met de gegeven hoeveelheid die ze nu hebben, die uit.
SPEAKER_00Ik denk dat je zou moeten groeien om constant te kunnen blijven. Dat denk ik ook. Alleen dan is waarschijnlijk de volgende reactie, en die snap ik ook alweer, dan zijn we met te veel bedrijven. En dan moeten er een aantal weg. En daar hebben we natuurlijk, is er stappen gezet in de zin van een landelijke uitkoopregeling. Nou, daar kun je ook, dat is eigenlijk een vorm van subsidie, als je het zo goed bekijkt. Want het is volledig vrijwillig. En wat hebben we daar gezien, die zul jij denk ik ook erkennen, je haalt dan natuurlijk voorlop naar voren. Want een boer die 66 is, die er over een tijdje mee op wil houden, denkt.
SPEAKER_00Ik pak nu die zak met geld, want die komt nu langs. Terwijl de echte piekbelasters en andere bedrijven waar je aan wat zou willen doen, omdat het vrijwillig is, heb je geen enkele garantie dat die gaan bewegen. En dat zien we nu ook wel. Want er zijn eigenlijk, het heeft ons miljarden gekost. Er zijn goede resultaten behaald, uiteraard. Ik ga niet daar niks aan afdoen. Maar er zijn ook wel bewegingen geweest in de markt van bedrijven waarvan je gezegd. die waren op den duur toch al verdwenen. Dus dat is ook wel om even via een onweggetje vanuit schaalvergroting naar het rapport weer terug te keren en de subsidiegedachten.
SPEAKER_00Ja, daar moeten we wel heel voorzichtig mee zijn. Laat ik dat maar even zeggen dan begrijp ik.
SPEAKER_01We gaan alweer naar het einde. Ja, ik ben bang voor wel. Maar dan toch nog een denk ik uitgebreide afrondende vraag, Jeroen. We zien een heleboel schepen met zure appelen op de sector afkomen. Dat lijkt me niet het einde van de bosbouwvrijstelling, daar zie je wel van komen over dit rapport. Ja, er wordt wel wat gemijd, maar ik denk toch dat de Tweede Kamer hier wel mee gaat instemmen.
SPEAKER_00Overigens denk ik, Sylvester, dat die bosbouwvrijstelling wel een gunstig effect heeft op jou geschreven, vette fiscale brochuren, die worden dan collectors items.
SPEAKER_01Ja, misschien kan er nog een keer een.
SPEAKER_00Het is een RB-lid dat dat ding nog thuis heeft zetten. Hou ze vast. Houd ze vast. Nog veel wachten met op marktplaats.
SPEAKER_01De eerste druk was uit 1966. Schiethard. En de tweede druk van Sijgers en Schenk. Nu zullen we zien hoe dat gaat worden. Maar die bodbouwvrijstelling, die gaat er denk ik voor komen. Jouw commissielid Bert van der Kerkhoff heeft ooit voorspeld. Met de invoering van een nieuw box driestelsel, vermogens, winstbelasting, vermogens. En de mensen, heffing, noem maar op. Vermogens aanwasbelasting. Gaat ook die landbouwgrond voor de particulier wel in de belastingsfeer terechtkomen. Overdragsbelasting, als ik dit allemaal zo beluister, heeft geen goede vooruitzichten.
SPEAKER_01Ondanks dat de gevolgen misschien raamzadig zijn, je had het er al over. Wat betekent dat voor landbouwgrond als 2015 u verdwijnt dan komt 10,6% op, waar je fiscaal natuurlijk ook helemaal niks mee kunt. Je kunt het activeren, maar je kunt er niet over afschrijven. En die rekening wordt ergens neergelegd. Uiteindelijk wel. Wat kunnen wij nog doen in de sector binnen onze achterban. voordat het 2029 is.
SPEAKER_00En even kijken hoe dan het politiek gester is. Maar waar ik ook in de reactie namens de Agro-commissie mee afsluit, is ook van zie niet de vrijstellingen als een soort juweel uit het verleden dat je kost wat het kost, in de originele vorm moet behouden. Dus ik zou iedereen willen oproepen, wees ook bereid tot aanpassing. Maar de volgorde afschaffing of hervorming, die moet allereerst eens andersom. En als ze dan hervorm slaan, doe dat op een verstandige wijze, met oog voor de transitie. En ga niet uit van een beeld uit 2007 of misschien wel ietsjes later voor de Kavelruil.
SPEAKER_00Wat denk ik gewoon nu alweer achterhaald is. Dus ik zou willen oproepen om iedereen die hier een mening over heeft, of die enige invloed heeft, om de politiek op te roepen om het rapport te lezen in de sfeer van deze tijd. Te lezen. De sfeer van laten we kijken hoe we de bestaande vrijstellingen. En niet vanuit een soort conservatisme, maar vanuit realisme. We hebben een veranderende samenleving, we hebben een transitie die op ons afkomt. En daar horen vrijstellingen bij, hoe je dat ook bekijkt.
SPEAKER_00En als je dan één of twee subsidies van wil maken, nou bima guest. Maar de hoofdmotor moet zijn, denk ik, vrijstellingen. Om je anders inderdaad die rare effecten krijgt van afschaffing van de vrijstellingen. En dus 10,4% heffing. Het zijn nogal over de huidige grondwaarden. Dan gaan we enorm, sky high. Het is geen klein bier, toch? Absoluut geen klein bier. Dus ik denk, als we die boodschap weten te brengen in Den Haag. En we zitten hier vrij dichtbij. Dus als we de raam open doen en we roepen het naar buiten, dan heb je kans dat ze een paar woorden opvangen. Maar ik denk dat dat de overlevingsstrategie is.
SPEAKER_00Dus vooral bereidheid om mee te denken. Dat raad ik in ieder geval aan. Dus niet in de achteruit gaan staan, maar in de vooruit. Maar vanuit wel een visie dat we in de transitieopgave echt een andere realiteit hebben dan zelfs al uit dit rapport uit mei 2026.
SPEAKER_01Ja, ik vind het een wat idealistisch antwoord. Want je zegt: praat mee, denk mee. Ik dacht eigenlijk meer aan concrete maatregelen. Ik zou zeggen, als je wilt gaan uitbreiden, doe het dan nu.
SPEAKER_00Anticiperend gedrag. Ja, ik zou niet heel heel krampachtig alles naar voren halen, want dat heb ik bij Kaalverhuil ook al eens geroepen. Want je moet wel natuurlijk zakelijk blijven kijken. Wat is goed voor je bedrijf? Dus niet zomaar allerlei trajecten die je heel zorgd moet doen. Want in de agrarische sector hoef ik jullie niet te vertellen, is fiscaliteit natuurlijk vaak leading. Maar de psychologie komt daar naar voor. Je moet het ook binnen de familie kunnen verkopen. Je moet het ook er klaar voor zijn in je kop als ondernemer. En dat is misschien een wat soft antwoord. Maar dat is wel belangrijk als adviseur.
SPEAKER_00Als jij om het plaatje rond te rekenen, we hebben nu die vrijstelling nog. Dus ren eventjes snel naar de bank voor de aankoop of naar de makelaar. Dat zou ik niemand willen adviseren. Ik zou wel willen kijken, de andere kant is, laat een voordeeltje niet liggen zolang het er nog is. Dus dat is een beetje tegenstrijdig. Maar wat ik wil zeggen, met een gezonde boerenverstand, tegenwoordig heeft iedereen het over AI, ik noem het in mijn vak nog steeds agrarische intelligentie, of boerenverstand, zoals we dat van de ouds al kennen. Maar met gezond boerenverstand kom je denk ik een heel eind.
SPEAKER_00En natuurlijk laat je adviseren door je adviseur. En de adviseur, zo roep ik op: om te kijken, als er echt een afschaffing op tafel staat, ja, dan kom je in actie. Maar niet ten koste van alles. Het moet passen bij de ondernemer. En het moet ook passen bij waar het bedrijf op dat moment staat.
SPEAKER_01Bij de landbouwvrijstelling is en was altijd de grote vraag: komt er een vorm van overgangsrecht? Dat zullen we nou ook gaan zien bij de bosbouwvrijstelling. Overgangsbelasting is, denk ik, een tijdstipbelasting. Dus daar valt weinig.
SPEAKER_00Hebben bij de Kavelruil ook al gezien. Dat is gewoon van de een op een andere dag komen we in een nieuw regime. Je wordt ochtends wakker in in één keer is de Kavelrou weer wat anders.
SPEAKER_01Voor zover er nog termijn aan zouden zitten, bij 15 in Q bijvoorbeeld, zul je wel die termijn moeten volmaken.
SPEAKER_00Dat zal voor bestaande termijn zullen volgens de oude regels worden afgewikkeld. En daar zal ook geen soort termijnverkorting plaatsvinden. Dus dat is gewoon. Daar zit nog wel een soort van overgangsregel op. En natuurlijk op de huidige kavelruilvrijzing die we sinds een jaar hebben, zit voor de gebouwen ook een tienjaarstermijn. En die zijn nog maar net gaan lopende. Dus daar zullen we nog even mee te maken. Dus gooi de oude boekjes ook niet weg.
SPEAKER_01Nee, agrarische migratie, zie je dat een grootste toekomst krijg ik. Ik bedoel, we hebben natuurlijk in het verleden mensen het land uitgelopen naar Canada, Denemarken en noem maar op. Zou dat weer terug kunnen komen, Jeroen?
SPEAKER_00Ik heb daar onvoldoende zicht op. Mijn studenten zitten in Nijmegen en Groningen en hebben daar zitting in de collegezaal over het algemeen. Maar wat ik wil zeggen, ik heb dus geen cijfers, dat zou je misschien aan de mensen bij de accountskantoren moeten vragen. Ik denk wel dat het een combinatie is van het, het kan een soort moedeloosheid zijn van ja, hier in Nederland komen we niet verder, we gaan eruit. Maar het moet ook wel een type ondernemer zijn die dat aan kan. Niet iedere ondernemer kan zomaar zijn boeltje pakken en de grens overgaan. Maar ik denk wel dat natuurlijk, dat is landsbreed, als het vestigingsklimaat, een vreselijk woord, maar als dat niet meer optimaal is, en vooral als er geen perspectief is, want ik denk dat dat het probleem is.
SPEAKER_00Kijk, als een agrarië weet, ik sta over vijf jaar op een ander punt dan nu, maar dat punt is daar. In plaats van ik sta over vijf jaar op een ander punt, maar niemand weet waar dat punt staat. Op basis van drie hele hoofdlijnen brieven van de staatssecretaris, of een minister van landbouw die overigens uit het mooiste dorp ooit in Twente komt, daar komt het lossen, net zoals ik oorspronkelijk. Dus niet alleen goede salades, maar ook een af en toe een politicus komt daar vandaan. Maar wat ik wilde zeggen, is dat je dus perspectief nodig hebt.
SPEAKER_00En als dat perspectief je niet bevalt, dan kun je inderdaad een rationele beslissing nemen. Als je de juiste ondernemer bent om de grens over te gaan. Maar ik kan niet kijken of daar niet zien in mijn huidige functies die ik allemaal heb, zelfs die van de rentmeester. Of er een massale uittocht is.
SPEAKER_01Als de stemming genoeg anti-boer is, want dat proef ik wel, dan wil men wel gaan.
SPEAKER_00Ik vind het wel nog even als laatste toevoeging, en het is niet om mijn eigen achterban iets te. Ik ben ook niet voor de boeren. Ik ben natuurlijk een wetenschapper die het agrarische speelveld probeert te overzien op fiscaal gebied. Wat ik wel wilde noemen is dat is meer maatschappelijk, dat de eerste gol van boerenprotesten, daar begreep iedereen volledig wat de bedoeling was. Dat sentiment is nu volledig gedraaid. Dus het is wel jammer dat nu de vlaggen nogmaals andersomhangen. En je zou zeggen, als je ze twee keer andersom hangt, hangen ze weer goed. Maar ze zijn weggehangen.
SPEAKER_01Kunnen ze nog de andere kant op kanten? Dan wordt het Frans.
SPEAKER_00Maar ik denk dat is wel iets om in de gaten te houden. Maar dat heeft niks met de agrofiscaliteit te maken, maar meer met de visie op de agro sector. Op het moment dat je nu. En deels begrijpelijk, het raak je emotie. Het komt in de kern van je wezen. Alleen ja, men is wel op een gegeven moment wel demonstratiem.
SPEAKER_02Nou ja, en ik moet je in alle eerlijkheid zeggen, jij vond het idealistisch, zal ik maar zeggen, wat Jon daar straks zei. Ik vind het inderdaad wel een, om het in goed Nederlands te zeggen, wel een bare knuckle fight geworden, zo langzamerhand. De vraag is waar je dan uitkomt en waar je uit moet komen, heb jij wat mij betreft ook heel duidelijk beschreven. En dat is perspectief. En dat geldt niet alleen voor de boerenwereld, maar dat geldt voor het ondernemen en dat geldt eigenlijk voor alles. Is lange termijn perspectief en een beetje rust en in een turbulente wereld, dat zou denk ik enorm veel goed doen.
SPEAKER_00En hopelijk ook in 2029 een derde of eerder een derde podcast over de agrofiscaliteit.
SPEAKER_02Ja, dat denk ik ook, zolang die er nog is. En ik ben een optimist, een rasoptimist zoals je wilt. Ik denk dat op het moment dat je dat als uitgangspunt neemt, dat perspectief. En dat je inderdaad dat lange termijn perspectief gewoon als doelstelling net, ik ben er nog van overtuigd dat ondanks al die tegenstellingen die nu gefabriceerd wordt, ik denk dat je daar nog best goed uit gaat komen, Jeroen. Dat zijn mooie woorden. Toch?
SPEAKER_00Ja, absoluut. Ik denk het ook. En ik denk als je gewoon op argumenten met elkaar het gesprek aangaat, ondanks dat het idealistisch is, we zullen toch even iets moeten doen aan het beeld dat in het rapport wordt opgeroepen. Als dat ergens genuanceerd kan worden. En als we gezamenlijk tot een werkbare aanpassing komen, dan geloof ik er ook volledig.
SPEAKER_02Om aan vast te stellen, alsjeblieft maak het spel niet belangrijker dan de inhoud. Mooi. Dankjewel Jeroen. Dit was weer voor vandaag. Namens Jeroen Rijnveld en Sylvester Schenk. Bedankt voor het luisteren. En heb je een aanleiding van deze podcast vragen? Aar dan niet op contact op dat nemen met het Register Belastingadviseurs. Ze helpen je graag verder. En voor u, mijn naam is Koos Voltjes en tot de volgende RB Podcast. Je luisterde naar de RB Podcast, een initiatief van het Register Belastingadviseurs.
SPEAKER_02De grootste beroepsvereniging van fiscalisten. Die werken voor het MKB als fiscaal eikpunt in een permanent veranderde wereld. Met elke week een nieuwe aflevering, bordevol kennis, inzicht, gedeelde ervaring en actuele ontwikkelingen. Wil je geen enkele RB podcast missen? Abonneer je dan via de podcastplatform Spotify, Apple Podcast of kijk op de website van het register Belastingadviseurs
De Belastingdienst heeft in 2025 139 miljoen euro aan belastingen en boetes rond niet aangegeven inkomsten en vermogen geïnd. En achter dat bedrag schuilt een wereld die steeds sneller verandert. De klassieke...
De Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties lijken voor veel MKB-ondernemers misschien ver van de dagelijkse praktijk te staan. Maar komen toch samen in een heel concrete vorm: in de gebouwen waarin we...
Belastingen zijn nationaal, maar ondernemen stopt niet bij de grens. Europese regels over informatie-uitwisseling, btw, misbruikbestrijding en internationale winst raken daardoor ook steeds vaker het Nederlandse MKB. In...
Een bed, een ontbijt en een stevigere rekening van de gemeente. De toeristenbelasting lijkt een toeslag op een overnachting, maar groeit uit tot een inkomstenbron voor lokale overheden. In tien jaar tijd is haar aandeel...
Ondernemen begint vaak met vakmanschap, ambitie en lef. Maar een goed product of een sterke dienst is nog geen garantie voor een gezond bedrijf. Het Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf (IMK) ziet dagelijks...